AI Việt Nam bước ra khu vực, bài toán lớn là hiệu quả

Sự kiện 8 tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được vinh danh tại 10 hạng mục của ASOCIO Digital & AI Awards 2026 tạo ra một lát cắt đáng chú ý về năng lực công nghệ trong nước.

Điều đáng quan tâm hơn số lượng giải thưởng là các bài toán đứng phía sau những danh hiệu này: từ dữ liệu pháp luật, giáo dục, y tế, tài chính đến an ninh mạng và chuỗi cung ứng. AI đang được đo bằng quy mô triển khai, số người sử dụng, thời gian tiết kiệm và chi phí có thể cắt giảm.

Từ giải thưởng công nghệ đến bài toán hiệu quả

Lễ trao ASOCIO Digital & AI Awards 2026 diễn ra tối 6/10 tại Jakarta, Indonesia. Theo VINASA, Việt Nam có 10 đơn vị/đề cử được vinh danh ở 10 hạng mục.

Quang cảnh Lễ trao Giải thưởng ASOCIO Digital & AI Awards 2026 - Ảnh: VINASA.

Trong số này có 7 giải thưởng AI chuyên biệt, gồm AI trong an ninh mạng, AI vì lợi ích cộng đồng, AI trong giáo dục, AI trong y tế, AI trong dịch vụ tài chính, AI trong lực lượng lao động và kỹ năng tương lai, AI trong sản xuất/chuỗi cung ứng. Ba giải còn lại thuộc các hạng mục Chính phủ số, Phát triển nhân tài và Dịch vụ doanh nghiệp toàn cầu.

Đáng chú ý, đây là năm đầu tiên ASOCIO tổ chức hệ thống giải thưởng AI với các hạng mục riêng, bên cạnh các giải thưởng số truyền thống. ASOCIO cho biết hệ thống giải thưởng năm nay tập trung vào những sáng kiến tạo tác động cụ thể đối với doanh nghiệp, chính phủ và xã hội.

Điều đó khiến những con số về hiệu quả triển khai trở nên đáng chú ý hơn chính chiếc cúp.

Tại Bộ Tư pháp, Nền tảng Pháp luật Số quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật đã số hóa, chuẩn hóa hơn 168.000 văn bản quy phạm pháp luật, trích xuất hơn 1,7 triệu điều, khoản, điểm, tương đương hơn 9,1 triệu trường dữ liệu máy có thể đọc để phục vụ phân tích AI. Hệ thống phản ánh, kiến nghị đã tiếp nhận hơn 3.000 hồ sơ, tỷ lệ xử lý gần 95%.

Bộ Tư pháp nhận giải thưởng Chính phủ số ASOCIO Digital & AI Awards 2026 - Ảnh: VINASA.

Ở an ninh mạng, nền tảng VNPT Threat Intelligence được trao giải AI trong An ninh mạng. Theo thông tin của VNPT, nền tảng kết hợp dữ liệu thám báo đa nguồn với khả năng phân tích, làm giàu dữ liệu, hỗ trợ nhận diện sớm các mối đe dọa và chuyển từ phản ứng sau sự cố sang chủ động phòng ngừa.

Trong giáo dục, nền tảng EduMate của Viettel Solutions được đưa vào thử nghiệm với hơn 700 học sinh, ghi nhận hơn 48.000 phiên gia sư AI. Theo số liệu VINASA công bố, tỷ lệ gắn kết học tập tăng 28%, điểm đánh giá năng lực tăng 18,5% và thời gian giáo viên dành cho soạn giáo án, đề thi giảm 42%.

Ở chuỗi cung ứng, giải pháp SARP của Smartlog sử dụng AI để tối ưu lập kế hoạch vận tải, định tuyến, lựa chọn phương tiện và điều phối đội xe trên mạng lưới hơn 10.000 điểm giao nhận. Theo VINASA, giải pháp giúp giảm 5–10% chi phí vận tải, rút ngắn 80–90% thời gian điều phối và tăng khoảng 20% năng suất làm việc.

Những con số này cho thấy một thay đổi quan trọng: AI đang được đặt vào những bài toán mà doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể tính toán đầu vào, đầu ra và hiệu quả.

FPT, VNPT, Viettel cùng bước vào những “mặt trận” khác nhau

FPT là doanh nghiệp Việt Nam nhận nhiều giải nhất tại ASOCIO Digital & AI Awards 2026, với ba hạng mục AI trong y tế, dịch vụ tài chính và lực lượng lao động, kỹ năng tương lai. VINASA cho biết ở cả ba hạng mục này, FPT là đề cử duy nhất của Việt Nam được trao giải.

FPT nhận Giải thưởng ASOCIO Digital & AI Awards 2026 ở hạng mục lực lượng lao động và kỹ năng tương lai - Ảnh: FPT.

Theo số liệu được công bố, FPT có 98% cán bộ, nhân viên được đào tạo nâng cao kỹ năng, kiến thức AI, hơn 1.000 AI Agent được sử dụng cho các nghiệp vụ nội bộ. Nền tảng VioEdu tích hợp AI hiện phục vụ hơn 20 triệu người dùng.

Trong dịch vụ tài chính, nền tảng FPT.AI được giới thiệu đang vận hành hơn 8.200 AI Agent, xử lý khoảng 180 triệu lượt tương tác mỗi tháng cho hơn 200 doanh nghiệp tại 15 quốc gia.

Ở y tế, hệ sinh thái MediSight và iSuite tập trung xử lý dữ liệu y tế phân mảnh, hỗ trợ các nghiệp vụ hành chính, lâm sàng và bảo hiểm; MediSight được ứng dụng trên các nền tảng y tế số, hỗ trợ hơn 3 triệu người dùng mỗi năm.

Các trường hợp này cho thấy AI không còn bị giới hạn trong một ngành công nghệ. Nó đang đi vào những nơi có lượng dữ liệu lớn và yêu cầu xử lý nhanh, từ bệnh viện, ngân hàng đến hệ thống đào tạo và quản trị nhân sự.

Bài toán lớn hơn nằm ở năng suất

Việc AI Việt Nam được ghi nhận tại ASOCIO diễn ra đúng thời điểm Việt Nam chuyển trọng tâm chính sách từ ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang chuyển đổi toàn diện bằng AI.

FPT được vinh danh ở hạng mục AI trong y tế - Ảnh: FPT.

Theo Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được phê duyệt tại Quyết định 1671/QĐ-TTg ngày 28/8/2026, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành một trong những trung tâm có năng lực nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đồng kiến tạo giá trị về AI tại ASEAN và châu Á.

Đáng chú ý, chiến lược đặt ra những chỉ tiêu có thể đo lường: 60% doanh nghiệp ứng dụng AI cải thiện hiệu quả; năng suất lao động trong các ngành ứng dụng AI tăng 10–15%; kinh tế AI đạt khoảng 6% GDP và xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ, giải pháp AI đạt khoảng 5 tỷ USD.

Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết các mục tiêu của chiến lược được xây dựng theo bốn tầng gồm tác động, kết quả, sản phẩm đầu ra và đầu vào. Cách tiếp cận này cho thấy hiệu quả ứng dụng sẽ không chỉ được đánh giá bằng số lượng dự án hay sản phẩm AI được triển khai.

Ở góc độ doanh nghiệp, đây cũng là thay đổi đáng chú ý. Khi AI trở thành một phần của năng lực cạnh tranh, câu hỏi không còn đơn thuần là doanh nghiệp có sử dụng AI hay không, mà là AI tạo ra thêm bao nhiêu năng suất, tiết kiệm bao nhiêu chi phí và mở thêm bao nhiêu thị trường.

Chiến lược quốc gia cũng xác định doanh nghiệp AI Việt Nam là lực lượng chủ lực trong nghiên cứu, phát triển và triển khai AI, khuyến khích doanh nghiệp chuyển từ việc chỉ tích hợp AI vào sản phẩm hiện có sang thiết kế sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh lấy AI làm nền tảng.

Nhìn từ ASOCIO 2026, những giải thưởng dành cho Việt Nam vì thế có thể được xem như một phép thử sớm. AI Việt Nam đã có những sản phẩm bước ra sân chơi khu vực; chặng đường tiếp theo là biến những kết quả triển khai thành năng suất, doanh thu và năng lực cạnh tranh bền vững.