TP. Hồ Chí Minh: Mục tiêu đến năm 2035 hoàn thành 355km đường sắt đô thị

TP. Hồ Chí Minh xác định phát triển hệ thống đường sắt đô thị là một trong những ưu tiên hàng đầu

Để hiện thực hóa mục tiêu đầy thách thức này, TP. Hồ Chí Minh đã thể hiện quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp lãnh đạo, sở ban ngành. Ban Chỉ đạo phát triển hệ thống mạng lưới ĐSĐT TP. Hồ Chí Minh đã được thành lập, với Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Nên làm Trưởng ban, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được làm Phó Trưởng ban thường trực. Sự tham gia của các lãnh đạo chủ chốt thể hiện tầm quan trọng đặc biệt của dự án và cam kết của Thành phố trong việc tập trung nguồn lực để triển khai.

Thành lập Tổ tư vấn chuyên gia và cơ chế đặc thù

Nhận thức rõ tính phức tạp và đòi hỏi kỹ thuật cao của dự án, tổ tư vấn chuyên gia đã được thành lập, quy tụ các chuyên gia hàng đầu trong các lĩnh vực liên quan như quy hoạch, kết cấu công trình, kỹ thuật thi công, đầu máy toa xe, thông tin tín hiệu, tài chính, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), cơ khí chế tạo, dòng điện...

Tổ tư vấn có nhiệm vụ góp ý, tư vấn và phản biện cho UBND TP. Hồ Chí Minh, các cơ quan chuyên môn và chủ đầu tư về cơ chế, chính sách, mô hình quy hoạch, đầu tư, tài chính, kỹ thuật thi công, vận hành khai thác, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ.

Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh cũng chủ động đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục đầu tư, huy động vốn, giải phóng mặt bằng, phát triển đô thị TOD... Việc áp dụng các cơ chế đặc thù này sẽ giúp thành phố rút ngắn thời gian thực hiện dự án, thu hút nguồn vốn đầu tư và khai thác hiệu quả quỹ đất xung quanh các nhà ga ĐSĐT.

Quy hoạch tổng thể và tầm nhìn kết nối vùng

Với việc sáp nhập hai tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu vào TP. Hồ Chí Minh, quy hoạch hệ thống ĐSĐT của thành phố cũng cần được điều chỉnh và mở rộng để đáp ứng nhu cầu giao thông của vùng đô thị mở rộng theo mô hình, tầm nhìn mới, phù hợp với bối cảnh mở rộng địa giới hành chính.

Theo quy hoạch mới, TP. Hồ Chí Minh sẽ có gần 500km ĐSĐT, bao gồm 12 tuyến metro và 1 tuyến đường sắt đô thị loại hình LRT/tramvay. Các tuyến metro không chỉ kết nối các khu vực trung tâm của TP. Hồ Chí Minh mà còn kéo dài đến các vùng đô thị vệ tinh như Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo thành mạng lưới giao thông công cộng liên kết vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của toàn vùng Đông Nam Bộ.

Trong đó, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là một giải pháp quan trọng để khai thác hiệu quả hệ thống ĐSĐT và tạo nguồn lực tài chính cho dự án. Mô hình TOD tập trung xây dựng nhà ở, cơ sở thương mại và cơ sở công cộng xung quanh các nhà ga ĐSĐT, đồng thời đảm bảo người đi bộ và xe đạp có thể tiếp cận các địa điểm này dễ dàng, không chỉ tạo ra không gian sống và làm việc tiện nghi, hiện đại mà còn gia tăng giá trị đất đai, tạo nguồn thu cho ngân sách thành phố.

Theo ông Phan Công Bằng – Giám đốc Ban Quản lý Đường sắt Đô thị TP. Hồ Chí Minh: "Để khai thác hiệu quả các tuyến đường sắt đô thị, phải phát triển đô thị theo định hướng TOD. Chúng tôi đều đã có những phương án nghiên cứu và các đề án để đề xuất. TOD vừa phát triển không gian đô thị của thành phố, vừa tạo nguồn vốn để có thể đủ đầu tư hệ thống đường sắt đô thị và phát triển cơ sở hạ tầng khác nữa".

Vì thế, TP. Hồ Chí Minh đang nghiên cứu các cơ chế, chính sách để khuyến khích các nhà đầu tư tham gia phát triển đô thị TOD, đồng thời đảm bảo hài hòa lợi ích giữa nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Thách thức và giải pháp

Mặc dù có nhiều tiềm năng và cơ hội, việc phát triển hệ thống ĐSĐT tại TP. Hồ Chí Minh cũng đối mặt với không ít thách thức. Trong đó, vấn đề giải phóng mặt bằng, tái định cư, huy động vốn và năng lực quản lý dự án là những yếu tố then chốt.

Để vượt qua những thách thức này, Ban chỉ đạo phát triển hệ thống mạng lưới ĐSĐT TP. Hồ Chí Minh thống nhất là cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Về giải phóng mặt bằng, phấn đấu chậm nhất đến năm 2028 cơ bản hoàn thành bàn giao mặt bằng sạch để triển khai thi công các dự án. Đây là khâu lớn, đặc biệt quan trọng, quá trình thực hiện phải công khai, minh bạch, quan tâm xây dựng chính sách bồi thường, phương án tái định cư hợp lý, đi đôi với việc xây dựng những chính sách khác đảm bảo lợi ích của người dân bị ảnh hưởng.

Về huy động vốn, cần đa dạng hóa các nguồn vốn, bao gồm ngân sách nhà nước, vốn ODA, vốn PPP và vốn tư nhân. Về năng lực quản lý dự án, cần nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ, áp dụng các công nghệ tiên tiến và tăng cường kiểm tra, giám sát.

Các đơn vị cần đề xuất cơ chế hoạt động, phân công nhiệm vụ, trách nhiệm cụ thể theo phương châm 6 rõ: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền nhằm đảm bảo tiến độ đề ra.

Với tầm nhìn chiến lược, quyết tâm chính trị mạnh mẽ và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, TP. Hồ Chí Minh đang đặt nền móng cho một hệ thống đường sắt đô thị hiện đại, đồng bộ và kết nối vùng, hướng đến mục tiêu hoàn thành 355km đường sắt đô thị vào năm 2035. Đây không chỉ là lời giải căn cơ cho bài toán giao thông đô thị, mà còn là động lực thúc đẩy phát triển không gian đô thị mới theo hướng xanh – thông minh – bền vững.

Tuy lộ trình còn nhiều chông gai, song nếu tận dụng tốt cơ chế đặc thù, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và triển khai các giải pháp đồng bộ, TP. Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể hiện thực hóa giấc mơ trở thành đô thị lớn với hệ thống giao thông công cộng tiên tiến, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người dân và gia tăng sức cạnh tranh của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.