TP. Hồ Chí Minh đề xuất cơ chế bảo vệ người dám nghiên cứu, dám đổi mới

Ngày 7/9, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh tổ chức tọa đàm tham vấn ý kiến đối với dự thảo một số cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn Thành phố.

Một trong những nội dung đáng chú ý được đưa ra tại tọa đàm là cơ chế xử lý đối với những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ.

Theo đề xuất, trường hợp tổ chức, doanh nghiệp hoặc nhà khoa học thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, tuân thủ các quy định về quản lý, sử dụng kinh phí và bảo đảm tính minh bạch, nhưng kết quả nghiên cứu không đạt mục tiêu do nguyên nhân khách quan, rủi ro này cần được nhìn nhận khác với hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện.

Theo đó, khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định, chủ thể thực hiện nhiệm vụ có thể được xem xét miễn trừ trách nhiệm đối với kết quả không đạt mục tiêu do nguyên nhân khách quan, đồng thời thực hiện thanh toán, quyết toán kinh phí theo quy định.

TP. Hồ Chí Minh đề xuất cơ chế bảo vệ người dám nghiên cứu, dám đổi mới

Không thể đổi mới nếu sợ mọi rủi ro

Nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo vốn có mức độ rủi ro cao. Không phải mọi ý tưởng nghiên cứu đều có thể cho kết quả như kỳ vọng, đặc biệt với những lĩnh vực mới, công nghệ mới hoặc các giải pháp đang trong quá trình thử nghiệm.

Nếu mọi trường hợp không đạt mục tiêu đều bị nhìn nhận như một thất bại hoặc sai phạm, các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà khoa học có thể có tâm lý lựa chọn những nhiệm vụ an toàn, ít rủi ro thay vì mạnh dạn đầu tư cho các hướng nghiên cứu mới.

Từ góc độ chính sách, vấn đề đặt ra là phải tạo được một “vùng an toàn” nhất định cho hoạt động nghiên cứu và thử nghiệm, nhưng đồng thời không để cơ chế chấp nhận rủi ro trở thành khoảng trống cho việc sử dụng ngân sách thiếu hiệu quả hoặc né tránh trách nhiệm.

Vì vậy, điểm mấu chốt của đề xuất không phải là miễn trách nhiệm một cách chung chung đối với các dự án thất bại, mà là phân định rõ thất bại do rủi ro khách quan với sai phạm xuất phát từ quá trình tổ chức thực hiện.

Theo hướng này, việc đánh giá cần dựa trên quá trình thực hiện, mức độ tuân thủ quy định, tính minh bạch trong sử dụng kinh phí và nguyên nhân dẫn đến kết quả không đạt mục tiêu.

Như vậy, một nhiệm vụ khoa học có thể không đạt kết quả như kỳ vọng nhưng nếu quá trình nghiên cứu được thực hiện đúng quy định, các nguồn lực được sử dụng đúng mục đích và rủi ro nằm ngoài khả năng kiểm soát thì cần có cách tiếp cận phù hợp, thay vì đánh đồng với hành vi vi phạm.

Tạo dư địa cho doanh nghiệp và nhà khoa học thử nghiệm

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng mới, việc hoàn thiện cơ chế chính sách có ý nghĩa đặc biệt đối với cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ nghiên cứu.

Đổi mới sáng tạo đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đầu tư nguồn lực mà còn phải chấp nhận thử nghiệm, điều chỉnh và thậm chí thất bại ở một số phương án trước khi tìm được mô hình phù hợp.

Một cơ chế minh bạch, trong đó quyền thử nghiệm được đi cùng trách nhiệm giải trình, có thể góp phần tạo thêm động lực để doanh nghiệp và nhà khoa học tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Tuy nhiên, để cơ chế này đi vào thực tế, tiêu chí xác định “nguyên nhân khách quan”, điều kiện được xem xét miễn trừ trách nhiệm cũng như quy trình đánh giá, thanh quyết toán cần được quy định cụ thể, chặt chẽ. Đây là những yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm chính sách vừa khuyến khích đổi mới, vừa giữ kỷ luật trong quản lý nguồn lực công.

Việc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh tổ chức tham vấn ý kiến đối với dự thảo chính sách vì vậy không chỉ nhằm hoàn thiện một nhóm cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, phát triển công nghệ mà còn đặt ra cách tiếp cận mới trong quản trị rủi ro đổi mới sáng tạo.