Thủy sản Cà Mau nâng chuẩn để mở rộng thị trường từ các FTA

Hơn 1,5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong 7 tháng năm 2026, tăng gần 13% so với cùng kỳ, đang tạo thêm dư địa cho ngành thủy sản Cà Mau trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều biến động. Đáng chú ý, số thị trường xuất khẩu của tỉnh đã mở rộng lên gần 70, thay vì khoảng 50-60 thị trường như trước.

Đằng sau sự mở rộng này là việc doanh nghiệp khai thác tốt hơn mạng lưới FTA, nhưng đồng thời phải đáp ứng một yêu cầu ngày càng rõ: ưu đãi thuế quan chỉ có giá trị khi hàng hóa đáp ứng được tiêu chuẩn của thị trường.

Ưu đãi thuế không còn là lợi thế duy nhất

Theo ông Dương Vũ Nam - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Cà Mau, xuất khẩu thủy sản của tỉnh những năm qua duy trì trên 2 tỷ USD/năm. Các FTA mà Việt Nam đã ký kết, đặc biệt CPTPP, EVFTA và UKVFTA, tạo điều kiện để thủy sản Cà Mau tiếp cận thêm các thị trường lớn.

Cà Mau định hướng tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và chủ động cảnh báo các rào cản thương mại.

Tuy nhiên, để hưởng mức thuế ưu đãi, doanh nghiệp phải chứng minh hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ. Với ngành thủy sản, yêu cầu này kéo theo hàng loạt công việc từ kiểm soát nguyên liệu, tổ chức vùng nuôi, quy trình sản xuất đến lưu giữ hồ sơ và truy xuất nguồn gốc.

Nói cách khác, FTA đang tác động trực tiếp vào cách doanh nghiệp sản xuất chứ không chỉ nằm ở khâu làm thủ tục xuất khẩu.

Các FTA thế hệ mới cũng đưa những yêu cầu về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững vào quan hệ thương mại. Đây là lý do cuộc cạnh tranh tại các thị trường lớn ngày càng khó có thể chỉ dựa vào giá.

Doanh nghiệp muốn giữ khách hàng phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, bảo đảm sản xuất theo yêu cầu và duy trì nguồn cung ổn định.

Doanh nghiệp chuyển sang chế biến sâu

Trước sức ép tiêu chuẩn, nhiều doanh nghiệp thủy sản Cà Mau đang chủ động thay đổi sản phẩm và thị trường. Cùng với việc giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, đầu tư cho công nghệ chế biến đang được chú trọng hơn.

Nhóm sản phẩm giá trị gia tăng như cá tra tẩm gia vị, cá hộp, viên cá, xúc xích cá tra, sushi cá tra được phát triển để đáp ứng xu hướng tiêu dùng tiện lợi tại các thị trường phát triển.

Đây cũng là hướng đi giúp doanh nghiệp nâng giá trị của nguyên liệu thay vì chỉ cạnh tranh bằng sản phẩm sơ chế hoặc giá bán.

Khi sản phẩm được chế biến sâu hơn, yêu cầu về chất lượng và kiểm soát quy trình cũng cao hơn. Nhưng đổi lại, doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận những phân khúc thị trường có yêu cầu khắt khe và giá trị thương mại lớn hơn.

Từ góc độ quản lý, ông Dương Vũ Nam cho rằng tận dụng FTA phải bắt đầu từ khâu chuẩn bị nguyên liệu và tổ chức sản xuất, không chỉ ở bước hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.

Đây là điểm quan trọng đối với thủy sản Cà Mau, bởi khả năng tận dụng ưu đãi thuế phụ thuộc trực tiếp vào việc doanh nghiệp có kiểm soát được nguồn nguyên liệu và chứng minh được xuất xứ hay không.

Hỗ trợ doanh nghiệp đi sâu vào thị trường

Cùng với sự thay đổi của doanh nghiệp, ngành Công Thương Cà Mau đang chuyển cách hỗ trợ theo hướng thực tế hơn, từ phổ biến nội dung FTA sang hướng dẫn doanh nghiệp áp dụng các cam kết vào từng hoạt động xuất khẩu.

Từ tháng 10/2025, Sở Công Thương tỉnh Cà Mau thực hiện cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và chấp thuận bằng văn bản cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu. Cơ quan quản lý đồng thời tăng cường tư vấn về quy tắc xuất xứ, hoàn thiện hồ sơ và các thủ tục liên quan.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, Sở Công Thương tổ chức và tham gia 8 hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ gần 150 lượt doanh nghiệp.

Các hội chợ, triển lãm, chương trình kết nối cung cầu và giao thương không chỉ tạo cơ hội tìm kiếm đơn hàng. Đây còn là kênh để doanh nghiệp tiếp xúc trực tiếp với nhà nhập khẩu, tìm hiểu thị hiếu và nhận diện những yêu cầu cụ thể của từng thị trường.

Điều này đặc biệt quan trọng khi cùng một sản phẩm nhưng mỗi thị trường có thể đặt ra những yêu cầu khác nhau về tiêu chuẩn, xuất xứ, bao bì, truy xuất nguồn gốc hoặc trách nhiệm môi trường.

Dư địa FTA nằm ở năng lực đáp ứng

Cà Mau đang định hướng tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và chủ động cảnh báo các rào cản thương mại.

Với ngành thủy sản, đây là bước chuyển từ tư duy “có FTA thì có ưu đãi” sang “có năng lực đáp ứng mới khai thác được ưu đãi”.

Mạng lưới 17 FTA của Việt Nam tiếp tục tạo không gian cho doanh nghiệp Cà Mau mở rộng thị trường. Nhưng dư địa ấy không tự chuyển thành đơn hàng. Doanh nghiệp phải chuẩn bị từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, hồ sơ xuất xứ đến công nghệ chế biến và khả năng duy trì chất lượng ổn định.

Vì vậy, mục tiêu của ngành thủy sản Cà Mau không chỉ nằm ở việc nâng kim ngạch xuất khẩu. Giá trị lớn hơn của các FTA là tạo sức ép để doanh nghiệp nâng chuẩn sản xuất, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu và từng bước tiến vào những mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi thủy sản toàn cầu.