Tạo ra sản phẩm độc bản tại An Nhơn – Sông Vàm Thuật
Sông Vàm Thuật đi qua phường An Nhơn dài gần 4km, Trong bối cảnh TP.HCM đang định hình chiến lược phát triển kinh tế sông, sông Vàm Thuật đang đứng trước cơ hội trở thành một mô hình thử nghiệm về phát triển đô thị ven sông dựa trên di sản, văn hóa và sự tham gia của cộng đồng, thay vì chỉ khai thác như một tuyến du lịch đơn thuần của dòng sông như hiện nay.
 |
| Dòng sông Vàm Thuật phía cuối thượng nguồn thuộc phường An Nhơn đổ vào sông Sài Gòn được kỳ vọng sẽ được xây dựng phát triển một dòng sông mang lại kinh tế thông qua việc kết nối trên bến dưới thuyền với nhiều hoạt động văn hóa, giải trí cao |
Với lợi thế có dòng sông chảy ngay trong nội đô, sau khi được nhà nước đầu tư cải tạo dòng kênh Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên đã để lộ thiên “mỏ vàng” sông Vàm Thuật cần được khai phá.
Trong nhiều năm, sông Vàm Thuật tồn tại chủ yếu dưới góc độ một tuyến thủy lộ kết nối với sông Sài Gòn. Dọc hai bên bờ là những di tích lịch sử, cơ sở tín ngưỡng, khu dân cư và mảng xanh đô thị tồn tại khá độc lập, chưa hình thành một chuỗi giá trị chung. Tại Phường An Nhơn – một địa phương có những di sản đã tồn tại hàng trăm năm như Đình An Nhơn, Miếu Nổi Phù Châu, Sa Tân Miếu.
 |
| Miếu Nổi Phù Châu là di tích văn hóa có kiến trúc độc đáo hơn 100 năm nằm ngay giữa lòng sông Vàm Thuật - đoạn phường An Nhơn (TP.HCM) |
Đặt trong chiến lược phát triển của TP.HCM, sông Vàm Thuật không nên chỉ được xem là một tuyến du lịch mới, mà cần được nhìn nhận như một hành lang kinh tế ven sông, nơi kết hợp giữa bảo tồn di sản, phát triển dịch vụ, thương mại, văn hóa và không gian công cộng.
 |
| Đoàn khách Hàn Quốc đi thăm Đình An Nhơn (thuộc phường An Nhơn) - ngôi đình tồn tại 220 năm |
Ông Nguyễn Hữu Ân – Phó Trưởng phòng Quy hoạch phát triển tài nguyên du lịch Sở Du lịch TP.HCM đánh giá: Hiện nay lượng khách quốc tế tăng trưởng mạnh mạnh mẽ với gần 6,4 triệu lượt khách quốc tế (tăng 48,5% so với cùng kỳ) và hàng chục triệu lượt khách nội địa. Đây là nền tảng vững chắc để TP.HCM hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong bức tranh khởi sắc đó, du lịch đường thủy nổi lên như một sản phẩm chủ lực và mang tính biểu tượng.
Tuy nhiên một trong những hạn chế của nhiều mô hình du lịch đường thủy hiện nay là tập trung đầu tư phương tiện và bến bãi nhưng thiếu hệ sinh thái dịch vụ. Du khách có thể đi thuyền, ngắm cảnh, rồi rời đi mà gần như không có cơ hội trải nghiệm hay chi tiêu thêm. Điều đó khiến giá trị kinh tế tạo ra rất hạn chế, do thiếu hụt một hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ trên bờ.
 |
| Ông Phạm Trung Kiên - Bí Thư Đảng ủy Phường An Nhơn (thứ hai bên trái) cùng đoàn khách Hàn Quốc đi cano thăm dọc sông Vàm Thuật |
Ông Ân đánh giá hiện nay việc khai thác trên sông đang rất đơn điệu: Thành phố có 137 phương tiện thủy đang hoạt động kinh doanh vận tải khách du lịch, từ các tàu nhà hàng, du thuyền cao cấp đến ca nô, buýt đường sông. Chúng ta đã gặt hái được những thành công đáng khích lệ với các tour ngắm hoàng hôn, ăn tối trên sông Sài Gòn, hay tuyến buýt đường thủy số 1 rực rỡ thu hút hàng trăm ngàn lượt khách mỗi năm. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan dưới lăng kính quy hoạch và phát triển tài nguyên, chúng ta vẫn đang đối mặt với một "điểm nghẽn" lớn trên nhiều tuyến sông: Đó là sự thiếu hụt một hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ trên bờ.
 |
| Du khách Hàn Quốc thăm quan ngôi Miếu Nổi Phù Châu chụp hình với những bạn mang thời trang võ phục |
Ông Ân đề xuất: chúng ta bắt buộc phải tích hợp tuyến Vàm Thuật vào mạng lưới đường thủy chung của Thành phố. Hãy hình dung một hệ sinh thái liên hoàn kết nối từ Bạch Đằng sầm uất, ngược về Vàm Thuật mang đậm dấu ấn lịch sử, nối dài lên Củ Chi và vươn ra tận Cần Giờ. Sự liên kết này sẽ xóa bỏ tính rời rạc, chuyển đổi từ việc di chuyển đơn thuần trên sông thành một chuỗi "du lịch di sản đô thị" đa dạng và trọn vẹn. Đồng thời trên bờ phải xây dựng được hệ thống dịch vụ tiện ích, và trên tay du khách là những ứng dụng công nghệ hiện đại. Trong thời gian tới, chúng ta sẽ đẩy mạnh việc ứng dụng E-Handbook tích hợp công nghệ flipbook. Du khách đến với Vàm Thuật chỉ cần một thao tác quét mã QR trên điện thoại là có thể lật giở, tương tác và khám phá từng lớp lang ký ức di sản của dòng chảy này. Đó là cũng là cách tạo ra sản phẩm độc bản của An Nhơn
Kể câu chuyện văn hóa của dòng sông
 |
| Bà Nguyễn Thị Vân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Giám đốc Bảo tàng Áo Dài đưa ra quan điểm làm văn hóa |
Ở góc độ làm về văn hóa và là người có nhiều kinh nghiệm về tạo các câu chuyện văn hóa du lịch, bà Nguyễn Thị Vân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Giám đốc Bảo tàng Áo dài lại mang đến một góc nhìn khác: dòng sông phải kể được câu chuyện văn hóa của chính vùng đất ấy.
Từ kinh nghiệm xây dựng Bảo tàng Áo dài trong không gian sông nước Long Phước (quận 9 cũ), bà cho rằng một dòng sông không hấp dẫn bởi những công trình bê tông, mà bởi những ký ức và lối sống được tái hiện ngay trên không gian đó. Vì vậy, sông Vàm Thuật hoàn toàn có thể trở thành một "bảo tàng mở" về văn hóa sông nước Nam Bộ nếu biết phục dựng những chiếc ghe cổ, cầu tre, cầu khỉ, cầu ván, các bến nước xưa hay tổ chức trình diễn nghề thủ công, đờn ca tài tử và những câu chuyện của cư dân ven sông cùng với một “bảo tàng” ghe thuyền, nói bảo tàng thì nó hơi to tát, chứng ta ta có thể phục dựng, trưng bày tất cả các loại ghe thuyền tại khúc sông phường An Nhơn này.
 |
| Bộ võ phục được giới thiệu tại Miếu Nổi Phù Châu của Công ty Cổ phần Du lịch đường thủy |
Theo bà Vân, điều quan trọng là không để di sản trở thành những hiện vật tĩnh, mà phải biến chúng thành trải nghiệm. Khi mỗi chiếc ghe đều có người kể chuyện, mỗi bến nước đều gắn với một hoạt động văn hóa, mỗi ngôi đình đều có chương trình trải nghiệm dành cho du khách, giá trị của di sản sẽ được chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Gắn các loại hình di sản văn hóa phi vật thể liên quan đến sông nước cùng với tổ chức các show biểu diễn áo dài, nghệ thuật... Đó cũng là cách nhiều thành phố trên thế giới đã làm để biến văn hóa thành nguồn lực phát triển thay vì chỉ là đối tượng bảo tồn, bà Vân chia sẻ thêm.
An Nhơn có lợi thế là trong trung tâm thành phố, nơi mà rất thiếu các dịch vụ cho mọi đối tượng tham gia vui chơi. Tại đây học sinh có thể tìm hiểu về cầu khỉ, cầu ván đóng đinh, cầu treo, cầu dừa... giờ cầu bê tông hết rồi nên phục dựng cho các cháu trải nghiệm và tìm hiểu, khách du lịch nước ngoài có thể trải nghiệm, tìm hiểu khi được tiếp xúc những nét văn hóa dân gian.
Khía cạnh khác về văn hóa, ông Nguyễn Trần Hữu Thắng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Du lịch Đường Thủy TP.Hồ Chí Minh gợi ý nên phát triển thêm một sản phẩm văn hóa - thời trang tại Công viên Gò Vấp (phường An Nhơn) thông qua việc liên kết với Bảo tàng Áo dài để phục dựng, trưng bày và giới thiệu lịch sử trang phục Việt Nam qua các thời kỳ. Theo ông, không gian này có thể trở thành một "con đường tơ lụa" của TP.HCM, nơi kể câu chuyện giao thoa văn hóa Việt - Hoa bằng ngôn ngữ thời trang, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, phát triển công nghiệp văn hóa và tạo điểm nhấn cho kinh tế đêm ven sông Vàm Thuật.
 |
| Ông Nguyễn Trần Hữu Thắng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Du lịch Đường Thủy TP.Hồ Chí Minh (thứ hai bên trái) cùng lãnh đạo và các nhà đầu tư Hàn Quốc viếng thăm Miếu Nổi Phù Châu |
TS. TS. Phạm Lan Hương, Trưởng nhóm Nghiên cứu không gian văn hóa kinh tế di sản của sông Vàm Thuật của Trường ĐH Văn hóa TP.HCM đưa ra nhận định: Trong nghiên cứu về văn hóa dòng sông Vàm Thuật: cần nghiên cứu khả năng hình thành mô hình công viên văn hóa ven sông Vàm Thuật, trong đó kết hợp bảo tồn cảnh quan, bảo vệ môi trường, giáo dục di sản, sinh hoạt cộng đồng và phát triển du lịch văn hóa theo hướng bền vững. Mô hình này không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc địa phương mà còn tạo ra một không gian công cộng giàu giá trị văn hóa trong bối cảnh phát triển đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh.
Để làm được điều đó, cần vượt ra khỏi tư duy phát triển một tuyến du lịch hay một dự án chỉnh trang ven sông. Điều An Nhơn cần hướng tới là kiến tạo một không gian kinh tế ven sông, nơi di sản được bảo tồn thông qua khai thác hợp lý, cộng đồng trở thành chủ thể sáng tạo và doanh nghiệp tìm thấy cơ hội đầu tư dài hạn.
Khi dòng sông tạo ra việc làm, nuôi dưỡng bản sắc và thu hút dòng vốn xã hội, sông Vàm Thuật sẽ không chỉ được "đánh thức", mà còn có thể trở thành hình mẫu cho chiến lược phát triển kinh tế ven sông của TP.HCM trong giai đoạn mới.
