Khánh Hòa trong chiến lược phát triển du lịch chú trọng gắn kết các mô hình du lịch cộng đồng, giúp chuyển hóa tiềm năng thành lợi ích kinh tế - xã hội bền vững. Tiềm năng và lợi thế cốt lõi, từ du lịch cộng đồng ven biển có các khu vực như Đầm Nha Phu, Vịnh Vân Phong, Đầm Thủy Triều (Cam Lâm) và các đảo (Bích Đầm, Điệp Sơn, Hòn Tre…) có hệ sinh thái đa dạng (rừng ngập mặn, rạn san hô) và văn hóa biển đảo đặc trưng (lễ hội Cầu ngư, hò bá trạo).
Du lịch đảo Yến, Nha Trang. (Ảnh: Ngọc Vân)
Về làng nghề truyền thống, toàn tỉnh Khánh Hòa có nhiều làng nghề nổi tiếng như Làng gốm Lư Cấm, Làng chiếu Ngọc Hiệp, Làng nghề Trường Sơn, Làng nghề Nha Trang Xưa (Nha Trang), Làng nghề bánh tráng, làm bún, làm nón Diên Thủy (Diên Khánh), Nghề trầm hương (Vạn Giã, Vạn Ninh), Làng muối Hòn Khói (Ninh Hòa).
 |
| Du khách trải nghiệm quy trình dệt chiếu thủ công tại làng nghề dệt chiếu truyền thống với lịch sử hơn 100 năm tại Vĩnh Thái, phường Nam Nha Trang (Ảnh: Ngọc Vân) |
 |
| Tại Làng nghề Nha Trang Xưa du khách sẽ được khám phá nghề đan lát, nơi sự khéo léo của nghệ nhân biến tre, nứa thành những vật dụng tinh xảo (Ảnh: Ngọc Vân) |
 |
| Trình diễn nghệ thuật Chăm với gốm Bàu Trúc tại Tháp Bà Ponagar. (Ảnh: Ngọc Vân) |
Các giải pháp chiến lược để đánh thức tiềm năng, quy hoạch và hỗ trợ cơ chế chính sách, xây dựng bản đồ du lịch cộng đồng - làng nghề, giới thiệu quảng bá trong các tour du lịch. Định vị rõ ràng vị trí, tuyến đường kết nối và sản phẩm đặc trưng của từng địa phương. Có chính sách hỗ trợ vốn, cấp ngân sách hoặc ưu đãi tín dụng cho hộ dân cải tạo nhà ở thành homestay, mua sắm công cụ sản xuất biểu diễn, nâng cấp hạ tầng vệ sinh, đường sá. Đa dạng hóa và nâng cấp sản phẩm du lịch, mô hình "Một ngày làm nghệ nhân", thay vì chỉ đến xem và mua sắm, du khách được tự tay nặn gốm Lư Cấm, dệt chiếu Ngọc Hiệp, hoặc cào muối tại Hòn Khói dưới sự hướng dẫn của người dân.
 |
| Làng nghề làm hương (từ trầm) gắn liền với đời sống tâm linh. (Ảnh: Ngọc Vân) |
Tour trải nghiệm ngư dân (Fisherman Echo-tour), tổ chức cho khách chèo thuyền chài, giăng lưới, câu mực đêm, đổ lờ nuôi tôm hùm tại các làng chài ven biển vịnh Vân Phong hoặc Cam Ranh. Du lịch sinh thái ven biển kết hợp bảo tồn, khai thác tour đi bộ xuyên rừng ngập mặn, lặn biển nhặt rác bảo vệ san hô, tái tạo nguồn lợi thủy sản tại đầm Nha Phu.
Sau sáp nhập địa giới hành chính Khánh Hòa mở rộng vào phía Nam, có thêm những làng nghề độc đáo. Trải dài trên dải đất ven biển 3 xã Vĩnh Hải, Xuân Hải và Ninh Hải là sự kết hợp độc đáo giữa canh tác nông nghiệp đặc thù và cảnh quan thiên nhiên, từ những vườn nho, vườn táo xanh mướt và ngọt lịm tại Thái An (xã Vĩnh Hải), nho Thành Sơn; đồng cừu An Hòa (xã Xuân Hải) nhộn nhịp đến những ô muối trắng lấp lánh tại Phương Cựu, Đầm Vua và cảnh quan Đầm Nại (xã Ninh Hải). Sự liên kết 3 xã tạo nên một hành trình du lịch trải nghiệm liên hoàn với thông điệp: "Hương nho - Vị muối – Sắc nắng miền biển".
 |
| Du khách thích thú cùng làm gốm với các nghệ nhân làng gốm Bàu Trúc (Ảnh: Thành Nguyễn) |
Mô hình du lịch văn hóa dựa vào cộng đồng tại thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước có nghệ thuật làm gốm của người Chăm. Làng gốm cổ Bàu Trúc không chỉ bảo tồn nghề truyền thống mà còn thổi hồn đương đại vào từng sản phẩm, thu hút du khách và khẳng định vị thế trên bản đồ di sản thế giới. Gốm Bàu Trúc đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể từ năm 2022. Phát triển du lịch Bàu Trúc trên cơ sở "bảo tồn nguyên bản", giữ trọn kỹ thuật thủ công truyền thống (không bàn xoay, không tráng men, không sơn, nung lộ thiên). Du lịch được định vị là công cụ để "trải nghiệm văn hóa", biến làng Bàu Trúc thành một "bảo tàng sống". Du khách đến đây không chỉ mua sản phẩm gốm mà còn được hòa mình vào đời sống nghệ nhân, tự tay tạo hình sản phẩm, lưu trú homestay theo mô hình nhà truyền thống Chăm, thưởng thức ẩm thực bản địa (bánh củ gừng, sakaya, cà ri cừu) và nghệ thuật dân gian Chăm.
 |
| Ứng dụng công nghệ số, số hóa thông tin tại các điểm du lịch. (Ảnh: Ngọc Vân) |
Khánh Hòa chú trọng đào tạo nhân lực tại chỗ “lấy dân làm gốc, chuyển đổi kỹ năng” tập huấn cho người dân và nghệ nhân cách đón tiếp khách, kỹ năng làm homestay, vệ sinh an toàn thực phẩm và giao tiếp tiếng Anh cơ bản. Bảo tồn thế hệ, khuyến khích nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ, gắn việc giữ nghề với cơ hội gia tăng thu nhập từ du lịch để giữ chân người lao động tại quê hương. Kết nối thị trường và xúc tiến quảng bá mô hình "Làng trong phố - Phố trong làng", kết nối các công ty lữ hành lớn tại Nha Trang đưa luồng khách quốc tế (Hàn Quốc, Trung Quốc, Âu - Mỹ) và khách nội địa về trải nghiệm vùng ven trong ngày (Day-trip). Ứng dụng công nghệ số, số hóa thông tin làng nghề qua mã QR, quảng bá bằng video ngắn (TikTok, Reels) về quy trình làm sản phẩm truyền thống và cuộc sống yên bình ven biển.
