Làm rõ phạm vi hướng dẫn và đối tượng áp dụng
Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 26/2026/TT-BTC để hướng dẫn chi tiết việc thực hiện một số điều của Nghị định số 73/2026/NĐ-CP ngày 10/3/2026 của Chính phủ, văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước. Thông tư này cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng, gồm khoản 2 Điều 2, khoản 1 và khoản 4 Điều 4, Điều 18, khoản 4 Điều 19, khoản 4 và khoản 11 Điều 21, khoản 2 Điều 29, khoản 3 Điều 31, khoản 2 Điều 34, khoản 2 Điều 38 của Nghị định 73.
 |
| Ngoài các nội dung về nguồn thu, nhiệm vụ chi, phân cấp và lập dự toán, Thông tư 26/2026/TT-BTC còn quy định chi tiết về chấp hành NSNN, tổ chức thu - chi NSNN và chế độ báo cáo tình hình chấp hành ngân sách nhà nước (Ảnh minh hoạ: Trần Linh). |
Về phạm vi áp dụng, Thông tư được triển khai đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đơn vị sự nghiệp công lập cùng các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến ngân sách nhà nước. Cách quy định này cho thấy phạm vi điều chỉnh khá rộng, bao quát toàn bộ chủ thể tham gia vào quá trình quản lý, chấp hành và sử dụng ngân sách.
Quy định cụ thể nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách Trung ương
Một nội dung đáng chú ý của Thông tư là việc làm rõ cơ cấu nguồn thu của ngân sách Trung ương (NSTW). Theo đó, NSTW bao gồm các khoản thu ngân sách Trung ương hưởng 100%, trong đó có cả tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế; đồng thời bao gồm cả các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa NSTW và ngân sách địa phương, cũng kèm phần tiền chậm nộp theo quy định hiện hành.
Về nhiệm vụ chi của NSTW, Thông tư xác định khá đầy đủ các nhóm chi lớn như chi đầu tư phát triển, chi dự trữ quốc gia, chi thường xuyên của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở Ttrung ương theo phân cấp. Bên cạnh đó còn có chi trả lãi, phí và các chi phí phát sinh từ các khoản vay của Chính phủ, chi viện trợ, chi cho vay, chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính trung ương, chi chuyển nguồn sang năm sau và chi bổ sung cân đối, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương.
Phân định rõ nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương
Không chỉ dừng ở ngân sách Trung ương, Thông tư 26/2026/TT-BTC cũng quy định rõ về nguồn thu của ngân sách địa phương. Theo đó, ngân sách địa phương được hưởng từ các khoản thu 100% thuộc ngân sách địa phương, bao gồm cả tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế; đồng thời còn có các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa NSTW và ngân sách địa phương theo quy định tại khoản 2 Điều 3 của Thông tư, cùng với thu bổ sung cân đối ngân sách và thu bổ sung có mục tiêu từ NSTW.
Đối với nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, Thông tư liệt kê các nội dung gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị tại địa phương được phân cấp trực tiếp quản lý, chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính địa phương, chi viện trợ, chi cho vay, chi chuyển nguồn sang năm sau, chi bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp xã, cũng như chi hỗ trợ thực hiện một số nhiệm vụ theo quy định tại các điểm a, b và c khoản 5 Điều 9 của Luật Ngân sách nhà nước.
Nhấn mạnh nguyên tắc phân cấp giữa cấp tỉnh và cấp xã
Một điểm quan trọng khác trong Thông tư là nguyên tắc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã. Nội dung này được xác định thực hiện theo Điều 9 và Điều 41 của Luật Ngân sách nhà nước. Theo đó, ngân sách cấp xã phải được phân cấp nguồn thu ở mức bảo đảm chủ động thực hiện nhiệm vụ chi được giao, đồng thời hướng tới mục tiêu khuyến khích tăng cường quản lý thu và chống thất thu.
Thông tư cũng nhấn mạnh nguyên tắc: nhiệm vụ chi gắn với vai trò quản lý của cấp chính quyền nào thì ngân sách cấp đó thực hiện. Cùng với đó, việc phân chia các khoản thu cho ngân sách cấp tỉnh và cấp xã phải bảo đảm thống nhất với tỷ lệ phần trăm phân chia của từng khoản thu ngân sách địa phương được hưởng, bao gồm cả phần thu được hưởng 100% và phần thu phân chia giữa trung ương với địa phương. Quy định này nhằm làm rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo trong tổ chức nguồn thu và phân bổ chi ngân sách.
Bổ sung yêu cầu về chế độ báo cáo và thời hạn tổng hợp
Ở khâu theo dõi, giám sát việc thực hiện ngân sách, Thông tư nêu rõ Bộ Tài chính có trách nhiệm định kỳ hằng tháng báo cáo Thủ tướng Chính phủ, đồng thời định kỳ 6 tháng báo cáo Chính phủ về tình hình thực hiện thu, chi NSNN theo mẫu biểu số 49 đến mẫu biểu số 51 của Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư. Ngoài báo cáo bằng văn bản, Bộ Tài chính còn phải gửi dữ liệu điện tử báo cáo vào nền tảng Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính và truyền báo cáo sang Hệ thống của Chính phủ, trừ những nội dung thuộc danh mục bí mật nhà nước theo quy định.
Cũng theo Thông tư, trước ngày 28/2 hằng năm, Bộ Tài chính phải tổng hợp, xây dựng phương án sử dụng số thu vượt dự toán và dự toán chi còn lại của NSTW năm trước, sau đó trình Chính phủ xem xét, quyết định theo khoản 2 Điều 61 Luật NSNN và khoản 1 Điều 26 Nghị định 73/2026/NĐ-CP. Đây là mốc thời gian quan trọng để bảo đảm việc xử lý phần ngân sách phát sinh được thực hiện đúng quy trình, đúng thẩm quyền.
Quy định cụ thể việc lập dự toán thu ngân sách
Thông tư 26/2026/TT-BTC cũng dành dung lượng đáng kể để hướng dẫn việc lập dự toán thu NSNN. Theo đó, việc lập dự toán tại các cơ quan thu ngân sách được thực hiện trên cơ sở quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Điều 12 Nghị định 73. Cụ thể, cơ quan Thuế tỉnh, thành phố lập dự toán thu theo mẫu biểu số 01 đến số 03, trong khi cơ quan Hải quan khu vực lập dự toán thu theo mẫu biểu số 04 Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư.
Đối với cơ quan, đơn vị được giao nhiệm vụ thu phí, lệ phí và các khoản thu khác, Thông tư yêu cầu phải lập dự toán riêng cho từng loại khoản thu, thể hiện rõ tổng số thu, số nộp ngân sách, số phí được để lại chi theo quy định. Hồ sơ này được gửi về đơn vị dự toán cấp trên trực tiếp để tổng hợp, sau đó chuyển đến đơn vị dự toán cấp I nếu đơn vị cấp trên trực tiếp không phải đơn vị dự toán cấp I. Cuối cùng, đơn vị dự toán cấp I có trách nhiệm tổng hợp chung trong dự toán thu, chi ngân sách và gửi cơ quan thuế, cơ quan tài chính cùng cấp theo mẫu biểu số 6 Phụ lục I kèm theo Thông tư.
Làm rõ trách nhiệm tổng hợp và phân bổ ngân sách
Thông tư tiếp tục xác định trách nhiệm của Bộ Tài chính trong việc tổng hợp, lập dự toán NSNN và phương án phân bổ NSTW, trình cấp có thẩm quyền quyết định theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các quy định tương ứng tại Nghị định 73. Việc này đồng thời phải tuân thủ hệ thống mẫu biểu được quy định trong Quy chế của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về lập, thẩm tra, quyết định dự toán NSNN, phương án phân bổ NSTW và phê chuẩn quyết toán NSNN.
Ở địa phương, căn cứ vào nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi NSNN do Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm trình HĐND cùng cấp quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi ngân sách địa phương. Đây sẽ là căn cứ để các cơ quan, đơn vị trực thuộc cũng như UBND cấp xã lập dự toán chi ngân sách. Đồng thời, UBND cấp tỉnh chỉ đạo Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để lập dự toán thu NSNN trên địa bàn và dự toán thu, chi ngân sách địa phương.
Ngoài các nội dung về nguồn thu, nhiệm vụ chi, phân cấp và lập dự toán, Thông tư 26/2026/TT-BTC còn quy định chi tiết về chấp hành NSNN, tổ chức thu - chi NSNN và chế độ báo cáo tình hình chấp hành ngân sách nhà nước. Việc ban hành Thông tư được xem là bước hoàn thiện tiếp theo trong hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước, tạo cơ sở pháp lý cụ thể hơn cho các cơ quan, đơn vị, địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện.
