Đề xuất gỡ vướng chuyển giao công nghệ ô tô, xe máy phục vụ xuất khẩu

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa có báo cáo về kết quả xử lý kiến nghị của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM) cùng nhiều doanh nghiệp, tổ chức liên quan đến việc thực hiện Nghị định số 101/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Động thái này được thực hiện theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tại Văn bản số 4899/VPCP-KGVX ngày 28/5/2026 và yêu cầu của Văn phòng Chính phủ về việc khẩn trương rà soát, xử lý các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng quy định mới.

Đề xuất gỡ vướng chuyển giao công nghệ ô tô, xe máy phục vụ xuất khẩu

Doanh nghiệp kiến nghị 5 nhóm vấn đề

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, kể từ khi Nghị định 101 có hiệu lực, cơ quan này đã tiếp nhận 7 văn bản kiến nghị từ VAMA, VAMM, Honda Việt Nam, TC Group, EuroCham, JCCI và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam.

Các kiến nghị tập trung vào 5 nhóm nội dung chính.

Thứ nhất, đề nghị điều chỉnh Danh mục công nghệ hạn chế và công nghệ cấm chuyển giao, trong đó bỏ quy định xếp công nghệ sản xuất, lắp ráp ô tô đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 5 và xe máy đạt Euro 4 vào nhóm công nghệ hạn chế chuyển giao; đồng thời xem xét lại việc đưa công nghệ ô tô Euro 4 trở xuống và xe máy Euro 3 trở xuống vào Danh mục công nghệ cấm chuyển giao.

Thứ hai, đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng đối với linh kiện, phụ tùng cũng như khái niệm "động cơ" để tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Thứ ba, doanh nghiệp cho rằng lộ trình áp dụng quy định về chuyển giao công nghệ chưa đồng bộ với lộ trình tiêu chuẩn khí thải theo Quyết định số 19/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Thứ tư, kiến nghị không áp dụng Danh mục công nghệ hạn chế hoặc cấm chuyển giao đối với công nghệ chỉ sử dụng để sản xuất hàng xuất khẩu.

Thứ năm, đề nghị đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép chuyển giao công nghệ.

Theo VAMA, việc đưa công nghệ sản xuất ô tô đạt tiêu chuẩn Euro 5 vào Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao chưa phù hợp với lộ trình tiêu chuẩn khí thải hiện hành, bởi đây đang là tiêu chuẩn cao nhất được áp dụng tại Việt Nam. Hiệp hội cho rằng quy định này có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ, ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư, sản xuất và năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô trong nước.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng kiến nghị không cấm chuyển giao công nghệ sản xuất các dòng xe đạt tiêu chuẩn Euro 3, Euro 4 khi sản phẩm chỉ phục vụ xuất khẩu sang những thị trường vẫn chấp nhận các tiêu chuẩn khí thải này.

Quản lý chặt công nghệ nhưng cần linh hoạt với hàng xuất khẩu

Sau khi tiếp nhận các kiến nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì cuộc họp với sự tham gia của đại diện các Bộ Xây dựng, Công Thương, Tài chính cùng các hiệp hội và doanh nghiệp để rà soát, đánh giá các nội dung phản ánh.

Qua tổng hợp ý kiến, các bộ đều thống nhất việc quản lý công nghệ cấm và công nghệ hạn chế chuyển giao là cần thiết nhằm ngăn ngừa việc đưa vào Việt Nam các công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng, gây ô nhiễm môi trường hoặc không còn phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Do đó, đề xuất loại bỏ các công nghệ nêu trên khỏi Danh mục công nghệ hạn chế hoặc cấm chuyển giao được đánh giá là chưa phù hợp với quy định của Luật Chuyển giao công nghệ.

Tuy nhiên, đối với trường hợp doanh nghiệp tiếp nhận công nghệ để sản xuất hàng hóa phục vụ xuất khẩu, nhiều bộ, ngành cho rằng cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn.

Bộ Xây dựng chỉ ra rằng Quyết định số 19/2024/QĐ-TTg đã quy định lộ trình tiêu chuẩn khí thải không áp dụng đối với xe cơ giới sản xuất, lắp ráp để xuất khẩu. Vì vậy, bộ này đề nghị nghiên cứu cơ chế riêng đối với công nghệ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Cùng quan điểm, Bộ Công Thương cho rằng nếu sản phẩm không tiêu thụ trong nước mà chỉ xuất khẩu và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu thì cần nghiên cứu cơ chế ngoại lệ nhằm bảo đảm ổn định đơn hàng, duy trì chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư và giữ vững năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.

Để bảo đảm quản lý chặt chẽ, Bộ Công Thương đề xuất cơ chế ngoại lệ cần đi kèm các điều kiện như doanh nghiệp cam kết không đưa sản phẩm thuộc diện ngoại lệ vào thị trường trong nước; thực hiện truy xuất mục đích sản xuất để xuất khẩu; lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh hoạt động xuất khẩu; chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu sử dụng sai mục đích và chấp hành hoạt động hậu kiểm của cơ quan quản lý khi cần thiết.

Ngoài ra, cơ quan này cũng kiến nghị rà soát, phân nhóm cụ thể các công nghệ có thể áp dụng ngoại lệ, đồng thời không áp dụng cơ chế này đối với các công nghệ có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, sức khỏe cộng đồng, môi trường hoặc thuộc diện bị pháp luật và điều ước quốc tế cấm tuyệt đối.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trường hợp xem xét áp dụng cơ chế ngoại lệ đối với công nghệ cấm chuyển giao để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu cần được hiểu là ngoại lệ trong quá trình áp dụng chính sách, không đồng nghĩa với việc đưa công nghệ đó ra khỏi Danh mục công nghệ cấm chuyển giao.

Bộ nhận định đây là vấn đề có tác động trực tiếp đến chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô, xe máy, hoạt động xuất khẩu, thu hút đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất giao các Bộ Xây dựng, Công Thương, Tài chính và Khoa học và Công nghệ tiếp tục phối hợp rà soát, thống nhất phương án xử lý đối với trường hợp chuyển giao công nghệ thuộc Danh mục cấm nhưng chỉ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu, không tiêu thụ tại thị trường trong nước.

Mục tiêu là bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kiểm soát công nghệ, bảo vệ môi trường, thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam.