| Thông tư 77/2026/TT-BXD: Chứng chỉ thuyền viên thay đổi gì từ ngày 1/12/2026? |
Đối với doanh nghiệp vận tải biển, tiền lương, ăn ở, bảo hiểm và thay ca thuyền viên là những khoản chi phí vận hành không thể bỏ qua. Khi doanh thu giảm hoặc tàu hoạt động trên tuyến ngắn, nhu cầu tinh gọn bộ máy càng dễ xuất hiện. Tuy nhiên, Thông tư 77/2026/TT-BXD quy định khung định biên an toàn tối thiểu và những trường hợp được xem xét điều chỉnh. Vấn đề không phải doanh nghiệp muốn bố trí bao nhiêu người, mà là phải chứng minh được cơ cấu nhân sự phù hợp và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận khi pháp luật yêu cầu.
Định biên an toàn không phải bảng lương để doanh nghiệp tùy ý cắt giảm
Khoản 1 Điều 62 Thông tư 77/2026/TT-BXD quy định khung định biên an toàn tối thiểu của tàu biển Việt Nam.
Theo điểm a khoản 1 Điều 62, bộ phận boong được xác định theo tổng dung tích tàu. Trong khi đó, điểm b khoản 1 Điều 62 xác định bộ phận máy theo tổng công suất máy chính.
Sự phân biệt này cho thấy định biên không thể tính bằng một tỷ lệ nhân sự chung cho tất cả tàu.
Một doanh nghiệp sở hữu tàu có dung tích nhỏ nhưng công suất máy lớn không thể chỉ nhìn vào quy mô tàu để quyết định số người cần bố trí.
Đáng chú ý hơn, khung định biên phải được đọc cùng yêu cầu về chức danh và các trường hợp đặc biệt tại chính Điều 62.
Theo khoản 1 Điều 63, chủ tàu có trách nhiệm bố trí thuyền viên đáp ứng điều kiện theo Điều 59 Bộ luật Hàng hải Việt Nam và quy định về tuổi làm việc.
Điểm a khoản 2 Điều 63 tiếp tục yêu cầu chứng chỉ chuyên môn phù hợp với chức danh được giao.
Điều này đồng nghĩa việc có đủ số người trên danh sách chưa chắc đã đáp ứng định biên nếu thiếu thuyền trưởng, máy trưởng hoặc chức danh khác đủ điều kiện theo quy định áp dụng.
Với doanh nghiệp nhỏ, chi phí nhân sự có thể tạo áp lực lớn. Nhưng giải pháp không thể là dùng một người chưa đủ tiêu chuẩn thay thế vị trí bắt buộc để giảm chi phí trước mắt.
Nếu sự thiếu hụt ảnh hưởng khả năng tổ chức chuyến đi, doanh nghiệp còn có thể phải đối mặt với chi phí chậm giao hàng, thay đổi lịch khai thác và trách nhiệm hợp đồng tùy từng trường hợp.
![]() |
| Thông tư 77/2026/TT-BXD: Chủ tàu có được giảm định biên thuyền viên từ 1/12/2026? |
Tàu khách dưới sáu giờ hành trình: Có thể giảm người nhưng không phải tự động
Một điểm đáng chú ý của Thông tư 77 là cơ chế xem xét định biên đối với một số loại tàu có đặc thù hoạt động.
Điểm c khoản 3 Điều 62 quy định đối với tàu khách, tàu khách Ro-Ro hoạt động trên tuyến cố định trong vùng biển Việt Nam, có thời gian hành trình theo kế hoạch giữa hai đầu bến cảng dưới 6 giờ, cơ quan đăng ký tàu biển có thể điều chỉnh giảm định biên trên cơ sở đề xuất của chủ tàu.
Nhưng phạm vi giảm được xác định cụ thể.
Đối với tàu từ 500 GT trở lên, có thể giảm một thuyền viên bộ phận boong, không áp dụng cho thuyền trưởng và đại phó.
Đối với tàu có tổng công suất máy chính từ 750 kW trở lên, có thể giảm một thuyền viên bộ phận máy, không áp dụng cho máy trưởng.
Tàu dưới 500 GT và có tổng công suất máy chính dưới 750 kW không thuộc diện điều chỉnh giảm theo quy định này.
Đây là chi tiết đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp khai thác tàu khách quy mô nhỏ.
Không thể suy diễn rằng cứ tuyến ngắn dưới sáu giờ thì chủ tàu được giảm người. Việc điều chỉnh phụ thuộc loại tàu, thông số kỹ thuật, đề xuất và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Điểm b khoản 3 Điều 62 còn có quy định riêng đối với sà lan không tự hành, không có kết cấu buồng sinh hoạt cho thuyền viên; nhưng khi hoạt động vẫn phải có tàu lai, kéo hỗ trợ để bảo đảm an toàn.
Theo khoản 4 Điều 62, tàu công vụ, tàu đưa đón hoa tiêu và một số tàu có tính năng kỹ thuật đặc biệt được cơ quan đăng ký tàu biển quyết định định biên phù hợp trên cơ sở đề xuất bằng văn bản của chủ tàu.
Như vậy, chính sách có sự linh hoạt, nhưng linh hoạt theo điều kiện pháp lý, không phải theo nhu cầu tiết kiệm nhân công.
Thiếu người ở cảng nước ngoài: Ngoại lệ không thể thành phương án kinh doanh
Đối với doanh nghiệp hoạt động tuyến quốc tế, biến động nhân sự có thể xảy ra khi thuyền viên ốm đau, không thể tiếp tục làm việc hoặc gặp tình huống bất khả kháng.
Khoản 1 Điều 64 cho phép bố trí người thay thế theo cơ chế đặc biệt khi tàu đang hành trình trên biển mà thuyền trưởng hoặc máy trưởng không còn khả năng đảm nhiệm chức danh, nhằm tiếp tục đến cảng kế tiếp gần nhất.
Theo khoản 2 Điều 64, trường hợp tàu đang ở cảng nước ngoài, do bất khả kháng không đủ định biên theo giấy chứng nhận, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam xem xét cho phép tàu thực hiện một chuyến đến nơi gần nhất có thể thay thế, bổ sung thuyền viên.
Quy định này không áp dụng đối với chức danh sĩ quan vô tuyến điện GMDSS duy nhất trên tàu.
Những cơ chế trên có mục đích xử lý tình huống bất thường, không phải căn cứ để doanh nghiệp duy trì đội tàu thường xuyên thiếu định biên.
Đối với chủ tàu, phương án quản trị cần bắt đầu từ lịch thay ca, nhân sự dự phòng và hợp đồng cung ứng thuyền viên.
Doanh nghiệp nên tính đủ chi phí nhân lực hợp pháp khi xác định giá cước, thay vì chào giá thấp rồi tìm cách cắt giảm nhân sự ở giai đoạn khai thác.
Với hộ kinh doanh vận tải hoặc du lịch đường thủy, trước hết cần xác định phương tiện có phải tàu biển thuộc Điều 1 Thông tư 77 hay không. Không nên lấy quy định này áp dụng trực tiếp cho tất cả phương tiện thủy nội địa.
Chi phí an toàn không thể bị coi là phần dư của lợi nhuận
Thông tư 77/2026/TT-BXD quy định định biên an toàn theo đặc điểm kỹ thuật và loại hình khai thác, đồng thời có cơ chế xem xét những trường hợp đặc biệt.
Nhưng chủ tàu không có quyền tự cắt giảm nhân sự ngoài khuôn khổ được phép.
Đối với doanh nghiệp nhỏ, giải pháp là tính đúng chi phí nhân lực, lựa chọn cơ cấu tàu phù hợp thị trường và chủ động xây dựng phương án thay thế thuyền viên.
Định biên an toàn không chỉ bảo vệ con người trên biển. Đó còn là giới hạn quản trị giúp doanh nghiệp tránh đánh đổi lợi nhuận ngắn hạn lấy rủi ro vận hành và trách nhiệm pháp lý.
| Đón đọc kỳ 3: Thông tư 77/2026/TT-BXD: Chứng chỉ thuyền viên cũ có phải đổi từ 1/12/2026? |
