Thể chế hóa đổi mới sáng tạo - Nền móng phát triển kinh tế

Trong bối cảnh đất nước chuyển mình mạnh mẽ, việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực then chốt để phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc hoàn thiện thể chế pháp lý, đặc biệt là các quy định về bảo vệ tài sản vô hình, là vô cùng cấp thiết. Với tầm nhìn chiến lược, Nghị quyết 57-NQ/TW đã định hướng rõ việc đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tiếp nối tinh thần đó, Nghị quyết 68-NQ/TW ra đời được kỳ vọng là đòn bẩy quan trọng để hoàn thiện thể chế bảo vệ quyền sáng tạo của doanh nghiệp tư nhân.

Với mục tiêu đó, ngày 11/9/2025, Tạp chí Luật sư Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Công ty Luật TNHH Trương Anh Tú (TAT Law Firm) đã phối hợp tổ chức Diễn đàn khoa học với chủ đề: “Thể chế hóa đổi mới sáng tạo - Bảo vệ tài sản vô hình theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW”. Diễn đàn có sự tham gia của đại diện các cơ quan lập pháp, cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, và đông đảo cơ quan báo chí, truyền thông.

Toàn cảnh Diễn đàn khoa học với chủ đề: “Thể chế hóa đổi mới sáng tạo - Bảo vệ tài sản vô hình theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW” (Ảnh: Phan Chính).

Tài sản vô hình: Nguồn lực chiến lược của nền kinh tế

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thạc sĩ Đặng Ngọc Luyến, Tổng Biên tập Tạp chí Luật sư Việt Nam, khẳng định rằng Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày nay không chỉ là công cụ pháp lý bảo vệ, nâng niu đổi mới sáng tạo, mà còn trở thành “lá chắn” để doanh nghiệp trụ vững trong kỷ nguyên số, đồng thời là thước đo năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, thực trạng xâm phạm quyền SHTT tại Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp, từ hàng giả, hàng nhái, cạnh tranh không lành mạnh, cho tới việc nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu nguồn lực để tự bảo vệ thương hiệu. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường hiệu quả thực thi và xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới luật sư, hiệp hội và truyền thông.

Để giải quyết những vấn đề này, Dự thảo Luật SHTT sửa đổi dự kiến sẽ được trình Quốc hội thông qua trong năm 2025 và có hiệu lực từ năm 2026. Một trong những đề xuất nổi bật là việc thành lập tòa chuyên trách về SHTT, được xem là một bước đi đúng hướng để đáp ứng nhu cầu thực tiễn khi số lượng tranh chấp ngày càng tăng. Quan trọng hơn, việc này nhằm thiết lập một nền tư pháp hiểu đúng, hiểu sâu về lĩnh vực phức tạp này.

Không chỉ thực tiễn đặt ra yêu cầu cải cách, mà ngay trong định hướng chiến lược của Ban Chấp hành Trung ương, cụ thể là Nghị quyết 68-NQ/TW, cũng đã nhấn mạnh yêu cầu “hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ quyền SHTT, bảo đảm thực thi hợp đồng, giảm rủi ro pháp lý”. Điều này cho thấy cải cách tư pháp trong lĩnh vực SHTT không chỉ là yêu cầu đòi hỏi bức thiết từ thực tiễn mà đã trở thành chiến lược phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới, với mục tiêu năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao.

Với sáng kiến khởi xướng từ Công ty Luật TAT do Luật sư Trương Anh Tú dẫn dắt, Diễn đàn đã làm rõ chuyên đề “Đổi mới sáng tạo – Tài sản vô hình là một trong những nguồn lực phát triển đất nước: Từ thực tiễn Nghị quyết đến thể chế”. Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, cho biết đây là lần đầu tiên trong lịch sử các văn kiện của Đảng, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã gọi đích danh “tài sản vô hình” là một nguồn lực then chốt. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu phải thể chế hóa đầy đủ các quyền đối với loại tài sản này, bao gồm: quyền sở hữu, quyền định đoạt và tài chính hóa tài sản vô hình.

Đây là một bước ngoặt mang tính tư duy khi Đảng không chỉ đặt vấn đề “bảo vệ” tài sản trí tuệ, mà nâng nó thành vấn đề chiến lược của nền kinh tế thị trường hiện đại. Luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh, Nghị quyết khẳng định rõ “kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”, và việc “phát triển kinh tế tư nhân nhanh, bền vững, hiệu quả, chất lượng cao vừa là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, vừa mang tính chiến lược lâu dài”. Để đạt được mục tiêu đó, cần phải “xoá bỏ triệt để nhận thức, tư tưởng, quan niệm, thái độ định kiến về kinh tế tư nhân Việt Nam”, đồng thời “bảo đảm đầy đủ quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền cạnh tranh bình đẳng”.

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm (Ảnh: Phan Chính)

Hoàn thiện thể chế: Con đường tất yếu cho kinh tế tư nhân

Một trong những nhiệm vụ, giải pháp mà Nghị quyết 68-NQ/TW đặt ra đối với kinh tế tư nhân, trong đó có “tài sản vô hình”, là “đẩy mạnh cải cách, hoàn thiện, nâng cao chất lượng thể chế, chính sách, bảo đảm và bảo vệ hữu hiệu quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền cạnh tranh bình đẳng của kinh tế tư nhân và bảo đảm thực thi hợp đồng của kinh tế tư nhân”. Điều này cho thấy vai trò của pháp luật trong việc tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch là vô cùng quan trọng.

Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ giúp doanh nghiệp bảo toàn thành quả lao động, mà còn khuyến khích họ mạnh dạn đầu tư vào nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo. Khi tài sản vô hình được bảo vệ, doanh nghiệp có thêm động lực để tạo ra những sản phẩm, dịch vụ độc đáo và chất lượng cao, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và vươn ra thị trường quốc tế. Hơn nữa, việc tài chính hóa tài sản vô hình sẽ mở ra một kênh huy động vốn mới cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các start-up và doanh nghiệp công nghệ, giúp họ có thêm nguồn lực để phát triển và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Sự thành công của việc thể chế hóa đổi mới sáng tạo đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường hiệu quả thực thi. Giới luật sư, các hiệp hội và truyền thông có vai trò quan trọng trong việc tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp và nâng cao nhận thức của cộng đồng về SHTT. Các doanh nghiệp, đặc biệt là kinh tế tư nhân, cần chủ động hơn trong việc xây dựng chiến lược bảo vệ tài sản vô hình và coi đây là một phần không thể thiếu của chiến lược kinh doanh.

Diễn đàn đã khẳng định một thông điệp mạnh mẽ: bảo vệ tài sản vô hình không chỉ là một vấn đề pháp lý đơn thuần, mà đã trở thành một chiến lược quốc gia, một động lực quan trọng để Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển dài hạn. Sự đồng hành của các cơ quan quản lý, các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để Việt Nam xây dựng một nền kinh tế sáng tạo, bền vững và thịnh vượng trong tương lai.