Theo đánh giá của cơ quan lập pháp, trong thực tiễn thời gian qua, nhiều dự án hạ tầng, tài chính quy mô lớn bị chậm tiến độ, thậm chí đình trệ do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Việc bổ sung các trường hợp thu hồi đất được xem là bước điều chỉnh cần thiết, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật đất đai, đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Cụ thể, Nghị quyết bổ sung 3 trường hợp Nhà nước được thu hồi đất.
Thứ nhất, thu hồi đất để thực hiện các dự án nằm trong khu thương mại tự do hoặc các dự án thuộc trung tâm tài chính quốc tế. Đây là những mô hình kinh tế mới, có tính đặc thù cao, đòi hỏi sự đồng bộ về hạ tầng, không gian phát triển và cơ chế quản lý, nhằm thu hút dòng vốn đầu tư lớn trong và ngoài nước.
Thứ hai, thu hồi đất đối với các dự án đã thực hiện thỏa thuận về quyền sử dụng đất nhưng hết thời hạn thỏa thuận, trong trường hợp chủ đầu tư đã đạt được sự đồng thuận trên 75% diện tích đất và trên 75% số người sử dụng đất trong phạm vi dự án. Khi đó, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sẽ xem xét, quyết định việc thu hồi phần diện tích đất còn lại để giao đất hoặc cho thuê đất cho chủ đầu tư, bảo đảm dự án có thể tiếp tục triển khai theo đúng quy hoạch và kế hoạch được phê duyệt.
 |
| Tháo gỡ vướng mắc Luật Đất đai: Quốc hội bổ sung 3 trường hợp thu hồi đất |
Thứ ba, thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho các dự án thực hiện theo hợp đồng Xây dựng – Chuyển giao (hợp đồng BT). Đồng thời, Nghị quyết cũng cho phép áp dụng cơ chế thu hồi đất để cho thuê lại đối với các tổ chức đang sử dụng đất bị thu hồi, nhằm tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh được duy trì, hạn chế tối đa xáo trộn.
Theo các chuyên gia, quy định mới, đặc biệt là cơ chế xử lý khi đã đạt tỷ lệ đồng thuận từ 75%, sẽ góp phần khắc phục tình trạng “tắc” dự án do chỉ một số ít trường hợp không thống nhất phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Qua đó, quyền lợi của đa số người dân đã đồng thuận được bảo đảm, đồng thời tránh lãng phí nguồn lực xã hội.
Tuy nhiên, việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, công khai trong tổ chức thực hiện. Các khâu từ lập, phê duyệt dự án, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến việc lấy ý kiến người dân cần được thực hiện chặt chẽ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.
Giới chuyên gia pháp lý lưu ý, dù được bổ sung thêm các trường hợp thu hồi đất, song Nhà nước vẫn phải tuân thủ nghiêm nguyên tắc thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Người dân và doanh nghiệp cần chủ động cập nhật, nắm rõ các quy định mới để kịp thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ liên quan đến đất đai.
