Phú Thọ: “Cửa sau” khoáng sản và khoảng tối ngân sách hàng trăm tỷ

Phú Thọ: Doanh nghiệp không nộp tiền vẫn được khai thác mỏ trúng đấu giá

Công ty CP Hàng không Nội Bài trúng đấu giá quyền khai thác mỏ cát lòng sông Hồng – Minh Nông 5 không nộp tiền nhưng vẫn được cấp phép khai thác. (Ảnh khu vực khai thác mỏ cát lòng sông Hồng – Minh Nông 5).

Thông báo số 1067/TB-TTCP ngày 16/4/2026 của Thanh tra Chính phủ (thông báo Kết luận thanh tra số 73/KL-TTCP) đã chỉ ra hàng loạt bất cập trong công tác quản lý khoáng sản tại tỉnh Phú Thọ, đặc biệt là cơ chế khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác.

Theo kết luận, Phú Thọ hiện có hơn 300 điểm mỏ và điểm khoáng sản, với nhiều loại có trữ lượng lớn như đá vôi xi măng khoảng 26,8 triệu tấn, dolomit 44,367 triệu tấn, cát xây dựng trên các hệ thống sông lên tới hơn 170 triệu m³. Đây là nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế cao, đòi hỏi việc quản lý phải chặt chẽ và minh bạch.

Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ chỉ ra rằng một số khu vực khoáng sản được đưa vào diện không đấu giá nhưng không có hồ sơ, tài liệu chứng minh đủ điều kiện theo quy định. Việc này tiềm ẩn nguy cơ tài nguyên được giao trực tiếp cho doanh nghiệp mà không thông qua cơ chế cạnh tranh công khai.

Không dừng lại ở đó, nhiều quyết định liên quan đến khu vực không đấu giá dù có yêu cầu đăng tải công khai trên cổng thông tin điện tử nhưng thực tế không được công khai, vi phạm quy định về minh bạch.

Đáng chú ý, UBND tỉnh Phú Thọ đã cấp 55 giấy phép thăm dò khoáng sản nhưng không công khai theo quy định, làm giảm tính minh bạch trong tiếp cận tài nguyên.

UBND tỉnh chia nhỏ 01 điểm mỏ cát (thuộc phường Minh Nông, thành phố Việt Trì) thành 03 điểm mỏ để cấp phép thăm dò, cấp phép khai thác khoáng sản. (Ảnh minh họa).

Trong khi đó, toàn tỉnh đã tổ chức đấu giá thành công 31 điểm mỏ, thu về ngân sách trên 887,5 tỷ đồng. Tính bình quân, mỗi mỏ qua đấu giá mang lại khoảng 28–29 tỷ đồng cho ngân sách.

Từ con số này có thể thấy, nếu các khu vực khoáng sản đủ điều kiện đều được đưa ra đấu giá thay vì áp dụng cơ chế “không đấu giá”, nguồn thu ngân sách có thể tăng thêm hàng trăm tỷ đồng. Ngược lại, việc giao mỏ không qua đấu giá, lại thiếu hồ sơ và không công khai, đồng nghĩa với nguy cơ thất thoát nguồn lực tài nguyên ở quy mô lớn nhưng khó định lượng chính xác.

Thanh tra Chính phủ nhận định, việc khoanh định khu vực không đấu giá dựa trên đề nghị của doanh nghiệp nhưng không có căn cứ pháp lý là thực hiện không đúng quy định của Luật Khoáng sản, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát ngân sách và phát sinh cơ chế “xin – cho”.

Từ những tồn tại này, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Phú Thọ kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan; xử lý theo thẩm quyền và chuyển cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Đồng thời, UBND tỉnh Phú Thọ được yêu cầu rà soát toàn bộ các khu vực không đấu giá, thực hiện công khai minh bạch thông tin; tăng cường thanh tra, kiểm tra và quản lý chặt chẽ hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản.

Những con số từ kết luận thanh tra cho thấy, nếu không siết chặt kỷ cương, các “kẽ hở” trong cơ chế không đấu giá và thiếu công khai có thể trở thành “điểm mù” lớn trong quản lý tài nguyên, gây thất thoát ngân sách không dễ nhìn thấy nhưng lại có quy mô đáng kể.