 |
| Chủ tịch UBND cấp xã có quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư? Ảnh minh họa |
Theo Nghị định 109/2026, có hiệu lực từ ngày 18/5, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 25 triệu đồng đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp như luật sư, công chứng, đấu giá tài sản, giám định tư pháp. Đáng chú ý, cấp xã còn được trao quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề và một số loại thẻ hành nghề liên quan. Quy định này ngay lập tức tạo ra làn sóng tranh luận, đặc biệt ở nội dung liên quan tới chứng chỉ hành nghề luật sư.
Điểm khiến giới chuyên môn băn khoăn không nằm ở quyền xử phạt hành chính thông thường, mà ở hệ quả pháp lý đi kèm với việc “tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề luật sư”. Luật Luật sư hiện hành quy định chỉ cần luật sư bị xử phạt bằng hình thức tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn thì đồng nghĩa với việc bị thu hồi chứng chỉ. Nói cách khác, đây không chỉ là chế tài tạm thời mà thực chất có thể dẫn đến chấm dứt tư cách hành nghề.
Theo các chuyên gia, điểm mấu chốt là Luật Luật sư đã xác định khá rõ cơ quan quản lý nhà nước về luật sư chỉ gồm Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh. Trong cấu trúc này, UBND cấp xã không phải chủ thể có chức năng, nhiệm vụ đánh giá hoạt động hành nghề luật sư. Trong khi đó, Nghị định 121/2025 trước đó cũng đã chuyển giao thẩm quyền thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp xuống cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh để phù hợp với chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy.
Bởi vậy, việc Nghị định 109/2026 tiếp tục trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã tước chứng chỉ hành nghề luật sư bị cho là tạo ra sự thiếu nhất quán trong hệ thống pháp luật. Nếu một quyết định tước chứng chỉ của cấp xã kéo theo hệ quả thu hồi chứng chỉ hành nghề, thì thẩm quyền thực tế của cấp xã đã vượt ra ngoài khuôn khổ quản lý vốn được Luật Luật sư giao cho cấp tỉnh và Bộ Tư pháp. Đây là vấn đề không chỉ mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn tác động trực tiếp đến nguyên tắc phân định thẩm quyền trong quản lý nghề luật sư.
Một Ủy viên Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho rằng cơ chế quản lý và xử lý luật sư từ trước tới nay không chỉ thuần túy là vấn đề hành chính. Theo Luật Luật sư, chứng chỉ hành nghề do Bộ Tư pháp cấp, còn việc kỷ luật luật sư và xử lý các vi phạm nghề nghiệp phải gắn với quy trình chặt chẽ, có sự tham gia của Đoàn luật sư và Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhằm bảo đảm tính tự quản, độc lập nghề nghiệp.
Trong bối cảnh đó, việc một nghị định cho phép cơ quan hành chính, kể cả cấp cơ sở, áp dụng biện pháp tước chứng chỉ hành nghề có thể dẫn tới chồng lấn giữa hai cơ chế: xử phạt vi phạm hành chính và kỷ luật nghề nghiệp. Nếu không được phân định rạch ròi, một hành vi vi phạm có thể bị xử lý theo nhiều tuyến khác nhau, làm gia tăng nguy cơ thiếu thống nhất, thậm chí ảnh hưởng đến quyền hành nghề và tính độc lập của luật sư. Theo giới chuyên môn, đây là điểm cần được rà soát kỹ để tránh phát sinh hệ quả pháp lý vượt quá tinh thần của luật gốc.
Từ thực tiễn trên, các ý kiến chuyên gia đều nghiêng về hướng cần điều chỉnh Nghị định 109/2026. Một phương án được đề xuất là bãi bỏ thẩm quyền của cấp xã trong việc tước chứng chỉ hành nghề đối với các vi phạm chuyên môn của luật sư, đồng thời tập trung quyền xử lý về UBND cấp tỉnh – nơi có sự tham mưu, thẩm định của Sở Tư pháp. Cách tiếp cận này được cho là phù hợp hơn với Luật Luật sư, đồng thời giảm nguy cơ xử lý cảm tính ở cấp cơ sở.
Phương án khác là thiết kế cơ chế phối hợp liên thông. Theo đó, khi phát hiện luật sư có dấu hiệu vi phạm tại địa phương, UBND cấp xã chỉ lập biên bản, ghi nhận vụ việc và chuyển hồ sơ lên cấp tỉnh để xem xét, quyết định. Cách làm này vừa bảo đảm khả năng giám sát kịp thời từ cơ sở, vừa duy trì được tính chuyên môn, minh bạch và đúng thẩm quyền trong quá trình xử lý.
Những tranh luận quanh Nghị định 109/2026 phản ánh yêu cầu ngày càng cao về tính đồng bộ trong xây dựng chính sách và văn bản dưới luật. Với các ngành nghề đặc thù như luật sư, mọi thay đổi liên quan đến chứng chỉ hành nghề không chỉ chạm tới thủ tục hành chính, mà còn ảnh hưởng đến cơ chế tự quản nghề nghiệp, môi trường hành nghề và niềm tin pháp lý của xã hội. Nếu văn bản dưới luật mở rộng thẩm quyền vượt ra ngoài khung luật định, rủi ro xung đột pháp lý là điều khó tránh. Với trường hợp của Nghị định 109/2026, giới chuyên môn cho rằng việc rà soát, sửa đổi sớm là cần thiết để tránh những hệ lụy trong thực thi, đồng thời bảo đảm nguyên tắc thượng tôn pháp luật và tính ổn định của môi trường hành nghề luật sư.
