Đổi cách “ra đòn” trong kiểm soát tập trung kinh tế: Phạt tiền cố định đến 2 tỷ đồng

Tái thiết cơ chế xử phạt: Rõ mức, dễ áp dụng

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 102/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung Nghị định 75/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, với thay đổi đáng chú ý ở phương thức xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về tập trung kinh tế.

Theo đó, thay vì áp dụng mức phạt từ 1% đến 5% doanh thu như trước, nghị định mới chuyển sang khung phạt tiền cố định đối với hai hành vi phổ biến: không thông báo tập trung kinh tế và thực hiện tập trung kinh tế khi chưa có quyết định thẩm định của cơ quan có thẩm quyền.

Cụ thể, doanh nghiệp có quy mô dưới 3.000 tỷ đồng sẽ bị phạt từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng; trong khi nhóm doanh nghiệp từ 3.000 tỷ đồng trở lên chịu mức phạt từ 1 tỷ đến 2 tỷ đồng. Tuy nhiên, mức phạt tối đa vẫn bị khống chế không vượt quá 5% doanh thu trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề.

Việc “định lượng hóa” mức phạt được đánh giá giúp cơ quan quản lý dễ áp dụng, doanh nghiệp dễ dự liệu rủi ro pháp lý, qua đó nâng cao tính minh bạch của hệ thống pháp luật.

Bên cạnh cơ chế phạt cố định, nghị định vẫn giữ khung xử phạt theo tỷ lệ doanh thu (1%–5%) đối với các hành vi nghiêm trọng hơn, như vẫn tiến hành tập trung kinh tế dù đã có thông báo thuộc diện bị cấm theo Luật Cạnh tranh 2018.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, đây là nhóm hành vi có tính chất cố ý, tiềm ẩn nguy cơ gây hạn chế cạnh tranh đáng kể trên thị trường, do đó cần áp dụng chế tài mạnh để bảo đảm tính răn đe.

Cách tiếp cận này cho thấy sự phân tầng rõ ràng trong chính sách xử phạt: vi phạm hành chính thông thường được “chuẩn hóa” bằng mức tiền cố định, trong khi vi phạm có tác động lớn tiếp tục bị “neo” theo quy mô doanh thu để tương xứng hậu quả.

Loại bỏ chế tài hình thức, tăng tính thực chất

Một điểm cải cách đáng chú ý khác là việc bãi bỏ một số hình thức xử phạt bổ sung vốn tồn tại nhưng khó áp dụng trong thực tế.

Cụ thể, nghị định loại bỏ biện pháp tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với một số hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Đồng thời, quy định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm trong các hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc độc quyền cũng được bãi bỏ.

Thực tế cho thấy, các hành vi này thường diễn ra dưới hình thức thỏa thuận ngầm, khó truy vết, ít để lại chứng cứ hữu hình, khiến các biện pháp tịch thu gần như không khả thi.

Ngoài ra, một số biện pháp khắc phục hậu quả như buộc cải chính công khai hay kiểm soát giá, điều kiện giao dịch sau tập trung kinh tế cũng được đánh giá là chưa phát huy hiệu quả, do đó được loại bỏ nhằm tinh gọn hệ thống chế tài.

Việc điều chỉnh cơ chế xử phạt lần này phản ánh xu hướng chuyển từ “nặng hình thức” sang “trọng hiệu quả”, đồng thời tiệm cận hơn với thực tiễn vận hành của thị trường.