Bỏ rào cản địa giới trong đăng ký hộ tịch

Bộ Tư pháp vừa có báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), trong đó đáng chú ý là đề xuất cho phép đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú.

Theo cơ quan này, quy định mới hoàn toàn có thể triển khai ngay khi luật được thông qua, nhờ nền tảng dữ liệu và điều kiện tổ chức thực hiện đã sẵn sàng.

Theo dự thảo, UBND cấp xã sẽ được phép đăng ký các nội dung hộ tịch cho người dân mà không phụ thuộc vào nơi thường trú hoặc tạm trú. Các thủ tục áp dụng gồm khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi hoặc cải chính thông tin hộ tịch, xác nhận tình trạng hôn nhân và khai tử.

So với quy định hiện hành, đây là bước thay đổi đáng chú ý trong cải cách thủ tục hành chính. Việc bỏ ràng buộc địa giới hành chính giúp người dân thuận tiện hơn khi thực hiện thủ tục, giảm thời gian và chi phí đi lại, đặc biệt với những người sinh sống, làm việc xa nơi đăng ký thường trú.

Bỏ rào cản địa giới trong đăng ký hộ tịch

Tuy nhiên, trong quá trình thảo luận, một số đại biểu Quốc hội bày tỏ lo ngại quy định mới có thể dẫn đến tình trạng quá tải tại một số địa phương, nhất là những nơi có bệnh viện lớn – nơi tập trung nhiều trường hợp đăng ký khai sinh, khai tử, có thể làm tăng áp lực đối với công chức tư pháp – hộ tịch cấp xã.

Giải trình nội dung này, Bộ Tư pháp cho biết việc triển khai đã có cơ sở thực tiễn và các điều kiện bảo đảm cần thiết.

Về hạ tầng công nghệ, Bộ đã xây dựng và vận hành Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hệ thống hiện lưu trữ hơn 146 triệu dữ liệu hộ tịch, bao gồm dữ liệu đăng ký mới được cập nhật theo thời gian thực và dữ liệu lịch sử được số hóa từ các sổ hộ tịch từ đầu thế kỷ XX.

Đáng chú ý, cơ sở dữ liệu này đã được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cho phép chia sẻ, khai thác thông tin phục vụ giải quyết thủ tục hành chính. Theo Bộ Tư pháp, đây là nền tảng quan trọng giúp phân tán khối lượng hồ sơ, tránh tình trạng tập trung xử lý tại một số địa điểm nhất định.

Về nhân lực, cả nước hiện có 8.082 công chức làm công tác hộ tịch tại 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó gần 90% đã được bồi dưỡng nghiệp vụ. Dự thảo luật cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, kiện toàn đội ngũ này nhằm đáp ứng yêu cầu công việc trong bối cảnh tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin.

Bộ Tư pháp cũng dẫn thực tế từ ngày 1/7/2025, khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phần lớn thủ tục hộ tịch đã được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính. Các địa phương không ghi nhận tình trạng tăng đột biến số lượng hồ sơ, kể cả tại các khu vực có bệnh viện sản – nhi lớn.

Từ các cơ sở trên, Bộ Tư pháp khẳng định quy định đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú là khả thi, có thể triển khai ngay khi luật có hiệu lực, đồng thời góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân.

Dự kiến, Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) tại đợt hai của kỳ họp thứ nhất, từ ngày 20 đến 23/4.