Sửa Luật Đất đai mở đường tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững

Sửa Luật Đất đai – bước tiếp theo của chiến lược phát triển quốc gia

Bộ Chính trị vừa yêu cầu khẩn trương sơ kết việc thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW, từ đó đề xuất sửa đổi căn cơ chính sách đất đai và trình Hội nghị Trung ương 3 xem xét. Đây là một động thái mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh đất đai luôn là lĩnh vực có tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống kinh tế – xã hội.

Thoạt nhìn, việc sửa Luật Đất đai khi luật mới được triển khai chưa lâu có thể khiến nhiều người đặt câu hỏi. Tuy nhiên, nếu đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển của đất nước, trong tinh thần của Nghị quyết 18, cũng như thực tiễn thi hành Luật Đất đai 2024, thì đây lại là bước đi mang tính chiến lược.

Nghị quyết 18-NQ/TW ban hành ngày 16/6/2022 đã xác lập rõ định hướng tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất. Quan điểm xuyên suốt là đưa đất đai trở thành nguồn lực phát triển quan trọng, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao.

Ngay từ thời điểm ban hành, Nghị quyết đã chỉ ra nhiều tồn tại trong công tác quản lý đất đai. Đó là việc phân cấp, phân quyền chưa hợp lý, chưa gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả; việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại ở một số nơi chưa kịp thời; bộ máy quản lý còn bất cập so với yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, mục tiêu đến năm 2030 được đặt ra rất rõ: hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất, khắc phục tình trạng lãng phí, suy thoái và xử lý các tồn tại lịch sử. Đồng thời, yêu cầu kiện toàn bộ máy quản lý theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp đi đôi với kiểm soát quyền lực.

Trong bối cảnh đó, việc sửa Luật Đất đai không phải là thay thế hoàn toàn, mà là điều chỉnh để luật bám sát thực tiễn hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Đây chính là bước tiếp theo nhằm hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 18 trong đời sống.

Sửa Luật Đất đai mở đường tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, (Ảnh: Minh họa)

Những điểm nghẽn thực tiễn và yêu cầu đổi mới tư duy quản trị

Luật Đất đai 2024 được đánh giá là một bước cải cách lớn so với phiên bản năm 2013. Luật đã sửa đổi nhiều nội dung quan trọng như cơ chế xác định giá đất, chính sách bồi thường – tái định cư, quy định thu hồi đất, mở rộng quyền sử dụng đất và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường quyền sử dụng đất.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều vướng mắc phát sinh. Sau gần hai năm, Quốc hội và Chính phủ đã phải ban hành hơn 26 văn bản để hướng dẫn, sửa đổi và tháo gỡ khó khăn. Con số này phản ánh rõ thực tế rằng hệ thống pháp luật vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Điều này cho thấy hai khả năng: hoặc thực tiễn phát triển nhanh hơn dự liệu ban đầu, hoặc một số quy định trong luật chưa đủ rõ, còn mang tính định khung. Dù nguyên nhân là gì, nếu không kịp thời điều chỉnh, đất đai khó có thể phát huy vai trò là nguồn lực phát triển.

Yêu cầu phát triển hiện nay cũng đã khác trước. Nền kinh tế bước vào giai đoạn cần tăng trưởng nhanh hơn, chất lượng cao hơn, đòi hỏi khả năng huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Trong bối cảnh đó, đất đai không thể tiếp tục là lĩnh vực tồn tại cơ chế “xin – cho”, thủ tục phức tạp và chi phí cao.

Các nội dung dự kiến sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm lớn. Nhóm thứ nhất là đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Nhóm thứ hai là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gắn với cải cách hành chính.

Những “điểm nghẽn” lớn nhất của lĩnh vực đất đai đều được đề cập. Trước hết là vấn đề giá đất. Một cơ chế giá thiếu minh bạch có thể dẫn đến thất thoát, đầu cơ và bất công. Ngược lại, nếu cơ chế quá cứng nhắc hoặc thiếu dự báo, thị trường sẽ bị đình trệ.

Tiếp đó là bài toán thu hồi đất, bồi thường và tái định cư. Nếu không bảo đảm quyền lợi hợp lý cho người dân, sẽ khó tạo được sự đồng thuận. Nhưng nếu thủ tục kéo dài, thiếu linh hoạt, các dự án đầu tư sẽ bị ách tắc.

Ngoài ra, các nội dung về quy hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng, tách – hợp thửa cũng cần được điều chỉnh. Chỉ cần một khâu bị “tắc”, toàn bộ dự án có thể bị đình trệ trong thời gian dài.

Bên cạnh đó là các vấn đề như đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận, xây dựng hệ thống thông tin đất đai, giải quyết tranh chấp, cũng như xử lý các tồn tại lịch sử. Đây đều là những nội dung có tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp.

Quan trọng hơn, việc sửa luật lần này không chỉ dừng ở điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy quản trị. Đất đai cần được nhìn nhận vừa là tài sản công đặc biệt, vừa là nguồn lực phát triển. Luật phải đảm bảo đồng thời ba yêu cầu: quản lý chặt chẽ, phân bổ minh bạch và khai thác hiệu quả.

Quản lý chặt để ngăn chặn thất thoát, tham nhũng và lợi ích nhóm. Phân bổ minh bạch để giảm cơ chế xin – cho, tạo môi trường công bằng. Khai thác hiệu quả để tránh tình trạng đất bị bỏ hoang, dự án bị “treo” hoặc nguồn lực bị lãng phí.

Tinh thần này cũng phù hợp với định hướng của Nghị quyết 18 khi nhấn mạnh việc tăng cường phân cấp đi đôi với kiểm soát quyền lực, thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất và xử lý dứt điểm các tồn tại kéo dài.

Trong bối cảnh cạnh tranh phát triển ngày càng gay gắt, đất đai không thể trở thành lực cản. Nếu lĩnh vực này còn tồn tại nhiều xung đột, chi phí không chính thức và rủi ro pháp lý, thì mục tiêu tăng trưởng, phát triển hạ tầng hay hiện đại hóa đô thị đều sẽ bị ảnh hưởng.

Do đó, việc sửa Luật Đất đai lúc này không chỉ là phản ứng trước những vướng mắc phát sinh, mà còn là bước đi cần thiết để hoàn thiện thể chế, phù hợp với mô hình quản trị mới và yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.