Xuất khẩu rau quả đang có một quý mở màn khá sáng. Theo số liệu được công bố, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong quý I/2026 đạt gần 1,5 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2025; cán cân thương mại xuất siêu hơn 716 triệu USD. Đây là mức tăng cho thấy ngành hàng này vẫn giữ được đà đi lên trong bối cảnh thương mại nông sản toàn cầu còn nhiều biến động.
 |
| Quý I/2026, xuất khẩu rau quả Việt Nam ghi nhận tăng trưởng tích cực khi kim ngạch đạt gần 1,5 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2025. |
Điểm đáng chú ý là tăng trưởng không chỉ đến từ một vài thị trường quen thuộc. Ba thị trường xuất khẩu lớn nhất của rau quả Việt Nam trong quý I vẫn là Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc. Tính riêng 2 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 76%, sang Mỹ tăng 21% và sang Hàn Quốc tăng 4% so với cùng kỳ năm trước. Một số thị trường tăng rất mạnh như Malaysia tăng 97%, Đức tăng 83%, Hà Lan tăng 55% và UAE tăng 28%. Trong bức tranh đó, sầu riêng tiếp tục là đầu tàu kéo tăng trưởng.
Theo thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu và phản ánh của ngành hàng, tháng 1/2026 dù rơi vào giai đoạn nghịch mùa, nguồn cung không dồi dào, xuất khẩu sầu riêng vẫn đạt 117,22 triệu USD, tăng 274,8% so với cùng kỳ. Động lực quan trọng đến từ việc mở rộng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc phê duyệt, cùng lợi thế mùa vụ khi sầu riêng Việt Nam vào vụ nghịch từ khoảng tháng 11 đến tháng 3, sớm hơn chính vụ của một số đối thủ trong khu vực.
Không chỉ sầu riêng, nhiều mặt hàng khác như thanh long, chuối, xoài vẫn giữ được nhịp xuất khẩu ổn định. Một số nhóm hàng như dừa tươi, nhãn và rau gia vị cũng đang gia tăng tỷ trọng tại Mỹ, Nhật Bản và EU. Diễn biến này cho thấy ngành rau quả đang có xu hướng đa dạng hóa sản phẩm và thị trường rõ hơn, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một vài mặt hàng trụ cột.
Tuy nhiên, phần khó của câu chuyện đang bắt đầu lộ rõ. Từ tháng 3/2026, xung đột tại Trung Đông đã tác động tới thương mại nông sản, trong đó có rau quả tươi. Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại UAE và các cảnh báo thị trường, gián đoạn vận tải qua khu vực eo biển Hormuz khiến thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí đội lên và làm suy giảm sức cạnh tranh của rau quả Việt Nam tại UAE cũng như một số thị trường Trung Đông. Trong cuộc đua này, hàng Việt chịu sức ép rõ rệt trước các đối thủ như Ấn Độ hay Ai Cập, vốn có lợi thế địa lý gần hơn và chi phí logistics thấp hơn.
Ở các thị trường xa như Mỹ và EU, nút thắt logistics vẫn chưa được tháo gỡ. Chi phí vận chuyển cao tiếp tục ăn mòn biên lợi nhuận, nhất là với nhóm rau quả tươi có yêu cầu khắt khe về thời gian giao hàng, nhiệt độ bảo quản và độ ổn định của chuỗi lạnh. Điều đó có nghĩa là tăng trưởng xuất khẩu hiện nay chưa hẳn đồng nghĩa với dư địa lợi nhuận được cải thiện tương ứng cho doanh nghiệp.
Khó khăn lớn hơn đang đến từ hàng rào kỹ thuật. Đó là câu chuyện EU hiện tăng cường siết kiểm soát đối với rau quả nhập khẩu. Theo cảnh báo của Bộ Công Thương, thanh long Việt Nam đang nằm trong Phụ lục I của Quy định (EU) 2019/1793 và chịu tần suất kiểm tra tại cửa khẩu lên tới 30%. Nếu tiếp tục phát sinh vi phạm về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, khả năng được giảm mức kiểm soát trong thời gian tới sẽ rất thấp. Trong khi đó, chanh leo Việt Nam cũng đứng trước nguy cơ bị đưa vào diện kiểm soát tăng cường hoặc áp dụng điều kiện nhập khẩu ngặt nghèo hơn.
Khi mức kiểm soát tăng lên, chi phí kiểm nghiệm, lưu kho và logistics sẽ đội thêm, đồng thời rủi ro chậm giao hàng cũng lớn hơn. Với doanh nghiệp xuất khẩu, đây không chỉ là câu chuyện phát sinh chi phí, mà còn là sức ép trực tiếp lên uy tín giao hàng và khả năng giữ khách tại các thị trường khó tính.
Theo cảnh báo chuyên ngành, việc EU siết quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật có thể tác động trực tiếp tới nhiều nhóm nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong đó rau quả là nhóm chịu ảnh hưởng lớn. Vì vậy, bài toán lúc này không còn dừng ở mở rộng đầu ra, mà phải chuyển mạnh sang kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng, cơ sở sơ chế và khâu đóng gói trước xuất khẩu.
Có thể thấy rõ, muốn giữ nhịp tăng trưởng, doanh nghiệp không thể chỉ trông vào mùa vụ thuận lợi hay sức mua hồi phục. Điều quan trọng hơn là phải nâng năng lực thích ứng dài hạn: kiểm tra hàng hóa kỹ hơn, lấy mẫu và phân tích đúng danh mục hoạt chất mà thị trường nhập khẩu đang giám sát; đồng thời xây dựng chuỗi cung ứng ổn định hơn để giảm rủi ro khi thị trường phát sinh biến động về chính trị, vận tải hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật. Đây sẽ là điều kiện bắt buộc nếu rau quả Việt Nam muốn đi tiếp trên quỹ đạo tăng trưởng bền hơn, thay vì chỉ bứt tốc ngắn hạn theo từng mùa hàng.
Nhìn rộng ra, quý I/2026 cho thấy ngành rau quả vẫn còn dư địa tăng trưởng đáng kể, nhất là khi nhiều thị trường lớn và ngách vẫn mở ra cơ hội. Nhưng để giữ được nhịp tăng ấy trong phần còn lại của năm, ngành hàng này sẽ phải vượt qua cùng lúc ba sức ép: cạnh tranh ngày càng gay gắt, logistics chưa hạ nhiệt và tiêu chuẩn nhập khẩu tiếp tục được nâng lên. Nếu không xử lý tốt ba điểm nghẽn này, tăng trưởng có thể vẫn còn, nhưng sẽ khó bền và khó đi xa.
