 |
| Ảnh minh họa: Báo Công Thương. |
Tại Việt Nam, hai doanh nghiệp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex - Mã: PLX) và Tổng công ty Dầu Việt Nam – CTCP (PVOIL - Mã: OIL) hiện nắm 70% thị phần bán lẻ xăng dầu.
Trong đó Petrolimex sở hữu hơn 5.500 cửa hàng (nắm hơn 50% thị phần), còn PV OIL có hơn 900 cửa hàng. Phần còn lại thuộc về một số cửa hàng Thanh Lễ, Saigon Petro, Mipec,...
3 tháng đầu năm 2026 có thể được coi là giai đoạn căng thẳng đối với các doanh nghiệp ngành dầu khí, đặc biệt là đối với nhóm hạ nguồn – những doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp bởi giá dầu thô thế giới.
Nguyên nhân là cuộc xung đột tại Trung Đông giữa Mỹ và Iran cuối tháng 2/2026 đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu, châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng chưa từng có trên thị trường năng lượng. Các quốc gia ráo riết tích trữ dầu khí nhằm đảm bảo nguồn cung nhiên liệu trong nước bất chấp giá leo thang, và Việt Nam cũng không là ngoại lệ.
Giá dầu thô (Brent) từ vùng 70 USD/thùng cuối tháng 2 đã tăng vọt lên hơn 116 USD/thùng chỉ trong vòng 10 ngày, sau đó lại rơi thẳng đứng về 86 USD/thùng. Diễn biến giá dầu Brent thế giới liên tục biến động từng ngày, đẩy nhiều quốc gia nhập khẩu dầu thô “như ngồi trên đống lửa”.
 |
Giá dầu thô thế giới biến động từng giờ trong những tháng đầu năm kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Iran nổ ra. Nguồn: TradingView. |
Trong tháng 3/2026, giá trị nhập khẩu xăng, dầu, khí hoá lỏng của Việt Nam đã tăng vọt lên trên 2,2 tỷ USD, tăng gần 50% so với cùng kỳ 2025 dù sản lượng gần như đi ngang. Luỹ kế 3 tháng đầu năm, giá trị nhập khẩu xăng, dầu, khí hoá lỏng của Việt Nam đã vượt mức 5 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái.
Để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, hai nhà bán lẻ xăng dầu lớn nhất cả nước là Petrolimex và PVOIL đã đưa hàng tồn kho lên mức kỷ lục.
Cụ thể, tại ngày 31/3/2026, tồn kho của Petrolimex hơn 36.200 tỷ đồng, tăng thêm hơn 22.000 tỷ đồng chỉ trong ba tháng, tương ứng mức tăng 158%. Lượng hàng tồn kho này đã thiết lập mức cao kỷ lục và tương đương với 34% tổng tài sản tại cuối quý I/2026.
Trong hơn 36.600 tỷ đồng hàng tồn kho này (chủ yếu là hàng hóa và hàng đang đi trên đường), Petrolimex đã phải trích lập dự phòng tới hơn 6.500 tỷ đồng. Trong khi đầu năm công ty chỉ cần phải trích lập 170 tỷ.
Quy mô trích lập dự phòng cho hàng tồn kho của Petrolimex tương đương gần 2 lần lợi nhuận gộp mà công ty đạt được trong quý đầu năm 2026 (3.700 tỷ đồng).
Tương tự, PVOIL cũng ghi nhận hàng tồn kho lên mức cao nhất từ trước đến nay, với gần 11.200 tỷ đồng, gấp 4 lần lượng hàng tại đầu năm. Tuy nhiên PVOIL chỉ trích lập dự phòng hàng tồn kho chỉ hơn 150 triệu đồng.
 |
Tồn kho của 2 doanh nghiệp bán lẻ đã vọt lên cao kỷ lục tại cuối quý I/2026. Nguồn: Báo cáo tài chính quý. |
Như đã đề cập ở trên, Petrolimex trích lập dự phòng hàng tồn kho tới hơn 6.500 tỷ tại cuối kỳ, nhưng PVOIL chỉ để con số này ở mức hơn trăm triệu đồng. Vậy vì sao lại có sự chênh lệch này?
Trong quý đầu năm, doanh thu thuần của Petrolimex đạt gần 98.700 tỷ đồng, tăng hơn 45% và là mức cao nhất trong 13 năm trở lại đây.
Tuy nhiên, giá vốn tăng mạnh khiến lợi nhuận gộp gần như đi ngang ở mức khoảng 3.700 tỷ đồng. Sau khi trừ chi phí, Petrolimex lỗ sau thuế hơn 662 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lãi gần 211 tỷ đồng.
Áp lực của Petrolimex đến từ biến động rất mạnh của giá xăng dầu thành phẩm thế giới sau xung đột ở Trung Đông. Tại ĐHĐCĐ thường niên 2026, Tổng Giám đốc Petrolimex thông tin, có những ngày giá thành phẩm tăng, giảm 20-50 USD/thùng; phụ phí nhập khẩu có thời điểm lên 30-37 USD/thùng nhưng chưa được phản ánh đầy đủ vào giá bán lẻ trong nước. Cùng lúc, Petrolimex phải duy trì tồn kho cao để bảo đảm nguồn cung.
Theo chuẩn mực kế toán, nếu giá thị trường thấp hơn giá nhập vào, doanh nghiệp buộc phải đánh giá lại hàng tồn kho và cần phải trích lập dự phòng. Nói nôm na, Petrolimex đang “ôm” lượng xăng dầu nhập giá cao nhưng thị trường tại cuối quý I định giá thấp hơn, phần chênh lệch đó cần phải trích lập dự phòng.
Ngoài chịu tác động biến động liên tục của giá dầu, Petrolimex còn phải đối diện với chi phí vận chuyển logistics. Ban lãnh đạo cho biết, chi phí cho một tàu dầu 40.000 tấn theo đó đã tăng vọt từ 25-26 triệu USD lên 85-87 triệu USD. Những yếu tố này khiến biên lợi nhuận của Petrolimex bị bóp nghẹt, đồng thời kéo theo rủi ro tồn kho khi giá đảo chiều.
Nên nhớ rằng, Petrolimex có trách nhiệm nhập khẩu theo hạn mức Bộ Công Thương giao, bao gồm xăng, diesel, và các sản phẩm dầu, đảm bảo nguồn cung cho thị trường trong nước. Có giai đoạn, nhập khẩu chiếm 47% lượng xăng dầu của Petrolimex.
 |
| Petrolimex đang phải trích lập dự phòng hơn 6.500 tỷ đồng, tương đương hơn 1/6 tổng giá trị hàng tồn kho tại cuối quý I/2026. |
Trong khi đó, hoạt động của PVOIL là ưu tiên mua xăng dầu từ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn (chiếm 70 – 80%) để đảm bảo nguồn cung ổn định. Hay nói cách khác, PV OIL đóng vai trò chính trong việc bao tiêu các sản phẩm xăng dầu từ nhà máy lọc dầu nội địa.
Báo cáo tài chính của PVOIL cho thấy công ty bán lẻ xăng dầu này đã tăng cường nhập hàng từ hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn, thể hiện qua khoản mục "phải trả người bán ngắn hạn". Khoản phải trả cho Nhà máy Dung Quất tăng hơn 119% lên 5.700 tỷ đồng, còn cho Nhà máy Nghi Sơn tăng 116% lên 9.100 tỷ đồng.
Đây cũng là một yếu tố khiến cho PVOIL không cần phải trích lập dự phòng lớn như Petrolimex.
 |
| Chi phí trích lập dự phòng hàng tồn kho của PVOIL chỉ hơn trăm triệu đồng. Nguồn: BCTC quý I/2026. |
Ngoài ra, khác với Petrolimex là sẽ tập trung bán lẻ xăng dầu và nhiều sản phẩm khác, PVOIL thiên về bán buôn cho các đại lý và các khách hàng công nghiệp. Vì thế mà vòng quay hàng tồn kho (tức là chu kỳ hàng hóa quay vòng) của PV OIL nhanh hơn.
Vòng quay hàng tồn kho được tính bằng cách lấy giá vốn hàng bán chia cho trị giá hàng tồn kho trung bình tại ngày đầu năm và cuối quý I/2026.
Cụ thể, trong 3 tháng đầu năm, vòng quay hàng tồn kho của PV OIL là 6,1 lần, trong khi của Petrolimex là 4,3 lần. Vòng quay hàng tồn kho càng cao cho thấy hàng bán càng chạy, vốn lưu động hiệu quả, và giảm chi phí lưu kho.
Tại ĐHĐCĐ thường niên vừa qua, ban lãnh đạo PV OIL cho biết doanh nghiệp hưởng lợi từ giá vốn tồn kho thấp, khi lượng tồn kho tích lũy cuối quý IV/2025 và đầu quý I/2026 được bán ra trong bối cảnh giá dầu tăng.
Bên cạnh yếu tố giá, sản lượng kinh doanh của PVOIL cũng tăng 29% nhờ điều hành linh hoạt và mở rộng kênh phân phối.
Quý I/2026, PVOIL ghi nhận doanh thu thuần đạt 44.863 tỷ đồng, tăng 37% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp đạt 2.172 tỷ đồng, gấp 2,6 lần cùng kỳ. Trừ các chi phí, công ty lãi sau thuế 571 tỷ đồng, gấp 22 lần so với cùng kỳ. Thành quả này đã giúp doanh nghiệp hạ nguồn ngành dầu khí thực hiện được tới 87% kế hoạch lợi nhuận cả năm chỉ sau 1 quý.
Cũng chính vì lý do Petrolimex phải trích lập dự phòng hàng nghìn tỷ đồng hàng tồn kho, nên kết quả kinh doanh của công ty thua lỗ đậm trong quý đầu năm. Trong khi đó, PV OIL chịu tác động rất ít từ việc trích lập dự phòng hàng tồn, nhờ đó ghi nhận được lợi nhuận dương trong quý I/2026.
