Nhật Bản đặt cược 2.300 tỷ USD vào chiến lược tăng trưởng mới

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae vừa công bố lộ trình đầu tư trị giá 370.000 tỷ yên, tương đương khoảng 2.300 tỷ USD, trong động thái chính sách được đánh giá là quy mô nhất kể từ khi cam kết xây dựng “quần đảo hùng mạnh và thịnh vượng” giúp bà giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử hồi tháng 2.

Chính phủ Nhật Bản dự kiến chi 2.300 tỷ USD cho chiến lược tăng trưởng mới

Kế hoạch chi tiêu kéo dài 14 năm, được xem là lớn nhất và dài hạn nhất từ trước đến nay của Nhật Bản, sẽ huy động đồng thời nguồn lực công và tư vào 17 lĩnh vực chiến lược của nền kinh tế. Trong đó, hơn 600 tỷ USD dự kiến được dành cho trí tuệ nhân tạo (AI) và chất bán dẫn.

Tuy nhiên, quy mô rất lớn của chương trình, cùng những băn khoăn về năng lực phân bổ vốn hiệu quả của khu vực nhà nước, đang đặt ra câu hỏi về cách chính quyền Takaichi sẽ tài trợ cho đợt mở rộng tài khóa này.

Cuối tháng 5, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, trong bối cảnh thị trường dự báo kế hoạch chi tiêu mới có thể khiến Chính phủ phải tăng vay nợ. Sau đó, lợi suất đã phần nào hạ nhiệt.

Chính phủ Nhật Bản công bố chi tiết kế hoạch ngày 25/6, một ngày sau khi bà Takaichi nêu các định hướng chủ chốt trong bài phát biểu chính sách. Theo Thủ tướng Nhật Bản, những thách thức kinh tế của nước này không xuất phát từ sự yếu kém của lực lượng lao động, cũng không phải do thiếu đổi mới sáng tạo hay hiệu quả sản xuất.

“Điều còn thiếu chính là đầu tư trong nước” - bà Takaichi khẳng định, đồng thời khẳng định Chính phủ sẽ hỗ trợ toàn diện các doanh nghiệp sở hữu công nghệ hàng đầu thế giới trong những lĩnh vực như đóng tàu, pin mặt trời, máy tính lượng tử và lò phản ứng hạt nhân thế hệ mới. “Nội các Takaichi sẽ phá vỡ vòng xoáy thắt lưng buộc bụng quá mức và đầu tư không đủ cho tương lai”, bà nhấn mạnh.

Kỳ vọng đối với nhiệm kỳ của bà Takaichi phần nào chịu tác động từ áp lực giá cả kéo dài. Theo khảo sát của Kyodo công bố đầu tuần này, tỷ lệ ủng hộ nội các đã giảm so với mức đỉnh sau cuộc tổng tuyển cử tháng 2, nhưng vẫn đạt 55,8%, mức cao so với mặt bằng lịch sử.

Theo các nhà kinh tế, kế hoạch đầu tư chưa nêu đủ chi tiết về tỷ trọng chi tiêu giữa khu vực công và doanh nghiệp tư nhân. Dù vậy, văn kiện này cho thấy rõ quan điểm cốt lõi của bà Takaichi về động lực tăng trưởng mới mà Nhật Bản cần theo đuổi.

Ông Yamaguchi Takeshi, kinh tế trưởng phụ trách Nhật Bản tại Morgan Stanley MUFG, cho rằng kế hoạch của bà Takaichi được đưa ra đúng thời điểm, khi kinh tế Nhật Bản đang thoát khỏi giảm phát và hướng tới tăng trưởng GDP danh nghĩa bền vững. Tình hình tài khóa cải thiện, cùng nguồn thu thuế tăng, đang tạo dư địa cho một cách tiếp cận chi tiêu mạnh dạn hơn.

“Trong bối cảnh này, việc chuyển từ cách tiếp cận ngân sách truyền thống của thời kỳ giảm phát sang phương thức dựa trên tầm nhìn trung và dài hạn có thể trở thành bước ngoặt lớn trong quản lý tài chính của Nhật Bản”, ông Yamaguchi nhận định.

Ở chiều ngược lại, một số nhà quan sát cho rằng kế hoạch hiện vẫn thiếu các thông tin cần thiết để đánh giá đầy đủ lợi ích kinh tế bổ sung mà chương trình có thể tạo ra, cũng như mức độ tác động tới ngân sách nhà nước.

Theo đề xuất, Chính phủ sẽ rót khoảng 10.000 tỷ yên mỗi năm vào 17 lĩnh vực ưu tiên, chưa bằng một nửa tổng vốn đầu tư dự kiến. Tuy nhiên, giới phân tích lưu ý rằng việc dự báo kế hoạch chi tiêu của doanh nghiệp trong khung thời gian 14 năm là rất khó, khiến mức độ khả thi của lộ trình này vẫn cần tiếp tục được theo dõi.