Nghị quyết đột phá giúp đẩy nhanh dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM

Bước ngoặt quan trọng cho giao thông đô thị

Quốc hội vừa chính thức thông qua Nghị quyết thí điểm về cơ chế đặc thù cho các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM. Nghị quyết này được kỳ vọng là một “cú hích” quan trọng để giải quyết những vướng mắc lớn trong việc triển khai các dự án giao thông công cộng tại hai đô thị lớn nhất Việt Nam. Việc tháo gỡ các rào cản về thủ tục, vốn và cơ chế sẽ tạo ra cơ hội cho sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống đường sắt đô thị, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Quốc hội vừa chính thức thông qua Nghị quyết thí điểm về cơ chế đặc thù cho các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM. (Ảnh: Quochoi.vn)

Đường sắt đô thị đã chứng minh hiệu quả trong việc giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường tại nhiều thành phố lớn trên thế giới. Tại Việt Nam, hệ thống đường sắt đô thị không chỉ là một phương thức vận tải hiện đại, mà còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM. Tuy nhiên, sau gần hai thập kỷ triển khai, các dự án này vẫn còn chậm tiến độ, gây lãng phí nguồn lực và tạo áp lực lên ngân sách nhà nước.

Thực tế, tiến độ các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM rất chậm, với chỉ 40,5 km trong tổng số 1.129 km được đưa vào vận hành. Đặc biệt, những rào cản về thủ tục phê duyệt, huy động vốn, cũng như vấn đề giải phóng mặt bằng đã khiến nhiều dự án không thể hoàn thành đúng thời hạn. Việc trì hoãn các dự án giao thông đô thị này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm trầm trọng thêm tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm và giảm năng suất lao động.

Nhằm khắc phục tình trạng trên, Nghị quyết thí điểm về cơ chế đặc thù đã được thông qua, tạo điều kiện cho Hà Nội và TP.HCM đẩy nhanh tiến độ các dự án đường sắt đô thị. Nghị quyết này bao gồm 11 điều và một phụ lục, quy định cụ thể các cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm tháo gỡ các rào cản trong việc thực hiện các dự án.

Một trong những điểm nổi bật của Nghị quyết là việc quy định rõ cơ chế huy động và bố trí nguồn vốn cho các dự án. Chính phủ sẽ hỗ trợ tối đa 215.350 tỷ đồng cho Hà Nội và 209.500 tỷ đồng cho TP.HCM trong các giai đoạn kế hoạch đầu tư công trung hạn. Nguồn vốn này sẽ được phân bổ từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách trung ương hàng năm, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án được triển khai mà không phải thực hiện theo thứ tự ưu tiên.

Nghị quyết cũng nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong việc cân đối và bố trí nguồn lực. Hội đồng nhân dân Thành phố sẽ có trách nhiệm xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn và hàng năm để bảo đảm nguồn vốn từ ngân sách địa phương cho các dự án đường sắt đô thị. Đồng thời, Ủy ban nhân dân Thành phố có quyền quyết định việc bố trí vốn và có thể triển khai một số hoạt động phục vụ cho dự án ngay cả trước khi có quyết định đầu tư chính thức.

Điều này giúp đẩy nhanh tiến độ triển khai và tạo ra sự linh hoạt trong việc huy động nguồn lực, đồng thời giảm thiểu các thủ tục phức tạp, từ đó giảm thiểu tình trạng trì hoãn và đội vốn.

Phát triển đô thị theo mô hình giao thông công cộng (TOD)

Nghị quyết thí điểm không chỉ tập trung vào các cơ chế tài chính mà còn chú trọng đến mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Đây là một chiến lược phát triển đô thị hiện đại, tạo ra các khu đô thị gắn liền với hệ thống giao thông công cộng, giúp giảm thiểu ùn tắc và ô nhiễm.

Nghị quyết được thông qua, giúp cho Hà Nội và TP.HCM triển khai nhiều dự án đường sắt đô thị tốt hơn.

TP.HCM, với vị thế là trung tâm kinh tế lớn, sẽ được phép thu và sử dụng 100% các khoản thu từ khu vực phát triển đô thị theo mô hình TOD để tái đầu tư vào hệ thống đường sắt đô thị và giao thông công cộng. Điều này tạo ra nguồn lực quan trọng để triển khai các dự án hạ tầng, đồng thời tạo động lực cho phát triển kinh tế và xã hội.

Ngoài các cơ chế tài chính, Nghị quyết cũng khuyến khích phát triển công nghiệp đường sắt trong nước, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng các dự án đường sắt đô thị mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của hệ thống giao thông đô thị trong tương lai.

Đồng thời, chính sách cũng đưa ra những quy định chi tiết về trình tự thủ tục đầu tư, cũng như cơ chế khai thác và sử dụng nhà ga, bảo đảm tính hiệu quả trong quá trình vận hành và bảo trì hệ thống.

Với việc Quốc hội thông qua Nghị quyết thí điểm, đây có thể được xem là bước đi quan trọng trong việc tháo gỡ các vướng mắc kéo dài suốt nhiều năm qua. Cùng với sự linh hoạt trong cơ chế huy động vốn và triển khai dự án, Hà Nội và TP.HCM có thể tiến gần hơn đến mục tiêu hoàn thành hệ thống đường sắt đô thị, giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường.

Đây là một cơ hội lớn để phát triển hạ tầng giao thông đô thị, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của cả nước. Nếu Nghị quyết được thực thi hiệu quả, hệ thống đường sắt đô thị sẽ trở thành “xương sống” của giao thông công cộng, giúp giải quyết bài toán ùn tắc và cải thiện môi trường sống tại các thành phố lớn.

Nghị quyết thí điểm về cơ chế đặc thù cho đường sắt đô thị không chỉ mang lại giải pháp tài chính linh hoạt mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc phát triển hệ thống giao thông công cộng. Đây là cơ hội để Việt Nam có một bước tiến dài trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân.