Siết chặt hành vi dùng AI tạo tin giả, mạo danh: Quốc hội bàn sâu Luật An ninh mạng sửa đổi

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội – Thượng tướng Lê Tấn Tới cũng trình bày Báo cáo thẩm tra, nêu rõ nhiều điểm mới và các kiến nghị hoàn thiện luật, đặc biệt trong việc siết chặt hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo tin giả, mạo danh, vu cáo trên không gian mạng.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo Luật An ninh mạng (sửa đổi) gồm 9 chương, 58 điều. Trong đó, 30 điều kế thừa từ Luật An ninh mạng năm 2018 (21 điều giữ nguyên, 9 điều sửa đổi, bổ sung); 61 điều kế thừa từ Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 (25 điều được giữ nguyên, 4 điều sửa đổi, bổ sung), cùng 9 điều hợp nhất và 3 điều khoản mới.

Các nội dung sửa đổi tập trung vào những vấn đề then chốt như bảo đảm an ninh dữ liệu, định danh địa chỉ IP, bổ sung cơ chế tài chính cho hoạt động bảo vệ an ninh mạng, cũng như khuyến khích sử dụng sản phẩm, dịch vụ công nghiệp an ninh mạng do Việt Nam sản xuất. Dự thảo cũng đề xuất quy định về cấp chứng chỉ an ninh mạng, nhằm nâng cao chuẩn năng lực và tính chuyên nghiệp trong lĩnh vực này.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội – Thượng tướng Lê Tấn Tới

Trình bày báo cáo thẩm tra, Thượng tướng Lê Tấn Tới cho biết, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đồng tình về sự cần thiết ban hành Luật mới, trên cơ sở hợp nhất hai luật hiện hành để xóa bỏ sự chồng chéo, phân định rõ thẩm quyền giữa các cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo đảm an ninh, an toàn không gian mạng trong bối cảnh chuyển đổi số sâu rộng.

Một trong những nội dung được đặc biệt chú ý là quy định về các hành vi bị nghiêm cấm. Ủy ban đề nghị bổ sung rõ ràng các hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo dựng, chỉnh sửa, lan truyền thông tin sai sự thật, giả mạo danh tính, vu cáo, lừa đảo hoặc gây tổn hại an ninh quốc gia và trật tự xã hội. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm ngăn chặn nguy cơ lan truyền “deepfake”, tin giả, video mạo danh, vốn đang gia tăng trên các nền tảng số.

Báo cáo thẩm tra cũng đề nghị không quy định trùng lặp với các hành vi đã được xử lý trong Bộ luật Hình sự, đồng thời rà soát để tránh xung đột pháp lý với Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Viễn thông và các quy định chuyên ngành khác.

Đối với hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia, Ủy ban đề xuất phân định rõ cấp độ (từ 1 đến 5) để quy định cụ thể nhiệm vụ, biện pháp bảo vệ tương ứng; đồng thời thống nhất các tiêu chí đánh giá mức độ tổn hại giữa các nhóm đối tượng để bảo đảm tính logic và dễ áp dụng trong thực tiễn.

Về phòng ngừa, xử lý hành vi xâm phạm an ninh mạng, Ủy ban nhấn mạnh cần bổ sung đối tượng được bảo vệ là người yếu thế, như người cao tuổi, người khuyết tật, hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự – bên cạnh nhóm trẻ em vốn đã được đề cập. Đồng thời, cần có biện pháp ngăn chặn hành vi lợi dụng AI để giả mạo hình ảnh, khuôn mặt người nổi tiếng hoặc thân nhân của họ nhằm mục đích bôi nhọ, lừa đảo hoặc chiếm đoạt tài sản.

Liên quan đến kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng, Ủy ban đề nghị chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” – ngoại trừ các trường hợp đặc biệt – để giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí tuân thủ và tạo môi trường kinh doanh linh hoạt, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Bên cạnh đó, Ủy ban đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện cấp phép và chứng nhận hành nghề an ninh mạng, chỉ nên quy định khung chung trong luật, giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết nhằm đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp thực tế.

Về nguồn lực bảo đảm an ninh mạng, báo cáo cũng lưu ý cần đánh giá kỹ tính khả thi của quy định mức chi tối thiểu 10% kinh phí trong các dự án công nghệ thông tin cho bảo đảm an ninh mạng, tránh gây áp lực cho các cơ quan, tổ chức nhỏ. Đồng thời, kiến nghị làm rõ trách nhiệm giữa Bộ Quốc phòng, Ban Cơ yếu Chính phủ và Bộ Công an trong công tác quản lý, bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng.

Ủy ban cũng đề nghị quy định lộ trình chuyển tiếp hợp lý cho doanh nghiệp và cơ quan nhà nước khi áp dụng luật mới, nhằm đảm bảo không gây gián đoạn trong hoạt động đầu tư, xây dựng và vận hành các hệ thống kỹ thuật, giải pháp an toàn thông tin hiện hữu.

Việc hoàn thiện và ban hành Luật An ninh mạng (sửa đổi) được giới chuyên môn đánh giá là bước đi cần thiết và cấp bách, trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và không gian mạng đang tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Luật mới không chỉ góp phần bảo vệ chủ quyền số, an ninh quốc gia, mà còn tạo hành lang pháp lý an toàn, minh bạch cho phát triển kinh tế số và công dân số tại Việt Nam.