Đơn hàng dệt may tăng mạnh nhưng nhiều nhà máy tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nguồn nhân lực

Những con số xuất khẩu đang vẽ nên một bức tranh sáng cho ngành dệt may Việt Nam. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh sau các chính sách thuế mới của Mỹ, Việt Nam nổi lên như một trung tâm sản xuất lớn cho thị trường Mỹ và châu Âu. Theo số liệu của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, xuất khẩu dệt may Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 44 tỷ USD và tiếp tục tăng trong quý I/2026. Mỹ hiện vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm gần 40% tổng kim ngạch toàn ngành.

Nhiều tập đoàn bán lẻ quốc tế đã tăng đơn hàng tại Việt Nam nhằm giảm phụ thuộc vào các thị trường khác. Một số doanh nghiệp trong ngành tiết lộ nhiều hợp đồng dài hạn mới với đối tác Mỹ đã được ký từ đầu năm 2026, đặc biệt ở nhóm hàng jeans, đồ thể thao và thời trang nhanh. Đây được xem là một trong những làn sóng đơn hàng lớn nhất kể từ sau đại dịch.

Tại nhà máy Saitex gần TP.HCM, một chiếc quần jeans có thể được hoàn thiện chỉ trong khoảng 17 phút. Mỗi ngày, nhà máy xuất xưởng khoảng 15.000 sản phẩm để đưa sang Mỹ và châu Âu. Theo mô tả của ông Jérôme Lallouette (Le Monde), ở công đoạn cuối, quần jeans được đưa vào hệ thống chổi quay công suất lớn để tạo hiệu ứng “bạc màu tự nhiên” trước khi giặt, sấy và đóng gói xuất khẩu.

Dây chuyền sản xuất jeans tại nhà máy Saitex, nơi có thể hoàn thiện một sản phẩm trong khoảng 17 phút trước khi xuất khẩu sang Mỹ.

Tuy nhiên, phía sau tốc độ sản xuất và những đơn hàng lớn là một nghịch lý ngày càng rõ: doanh nghiệp có việc nhưng thiếu người làm. Ông Juliette Garnier (Le Monde) ghi nhận nhiều nhà máy tại Việt Nam đang hoạt động gần hết công suất nhưng vẫn thiếu lao động có tay nghề, đặc biệt ở các vị trí trực tiếp trên chuyền may.

Bà Nguyễn Thùy Dung, Giám đốc một nhà máy may tại miền Nam, cho biết doanh nghiệp có thể mở thêm dây chuyền may ngay nếu tuyển đủ nhân sự. “Chúng tôi không thiếu đơn hàng, mà thiếu người làm”, bà Dung nói. Theo bà Nguyễn Thùy Dung, lao động trẻ hiện không còn ưu tiên các công việc sản xuất cường độ cao với thu nhập chỉ vừa đủ trang trải cuộc sống.

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO-International Labour Organization), ngành dệt may toàn cầu đang chịu áp lực kép: vừa phải giữ chi phí cạnh tranh, vừa phải cải thiện điều kiện làm việc để giữ chân lao động. Báo cáo của tổ chức này cho thấy tỷ lệ biến động lao động trong ngành tại nhiều nước châu Á tăng mạnh sau đại dịch, đặc biệt ở nhóm lao động trẻ dưới 30 tuổi.

Công nhân tại một nhà máy may mặc tăng ca để kịp tiến độ hợp đồng. Ngành dệt may Việt Nam đang tăng đơn hàng nhưng thiếu hụt lao động trẻ.

Không chỉ Việt Nam đối mặt vấn đề này. McKinsey & Company nhận định lợi thế lao động giá rẻ đang suy giảm nhanh. Người lao động trẻ hiện ưu tiên sự linh hoạt, môi trường làm việc và cơ hội phát triển hơn trước. Trong khi đó, World Bank cảnh báo các nền kinh tế phụ thuộc vào lao động giá rẻ sẽ sớm chạm giới hạn tăng trưởng nếu không đầu tư vào kỹ năng và công nghệ.

Một số doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu chuyển hướng. Tập đoàn Dệt May Việt Nam tăng đầu tư vào tự động hóa và đào tạo kỹ thuật. Một số doanh nghiệp khác chuyển sang tham gia sâu hơn vào thiết kế, phát triển sản phẩm thay vì chỉ gia công. Đây cũng là hướng đi mà nhiều chuyên gia quốc tế khuyến nghị: thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, cần cạnh tranh bằng năng suất và giá trị gia tăng.

Ngành dệt may Việt Nam vì thế đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ từng giúp ngành bứt phá trong hơn 20 năm qua đang dần đi tới giới hạn. Trong cuộc cạnh tranh mới, lợi thế không còn nằm ở số lượng lao động, mà ở giá trị mà mỗi lao động tạo ra. Và câu hỏi quan trọng nhất lúc này không còn là có đủ đơn hàng hay không, mà là Việt Nam có đủ năng lực để biến những đơn hàng lớn thành tăng trưởng bền vững hay không.