Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) ngày 9/6 công bố phi hành đoàn gồm ba phi hành gia Mỹ và một phi hành gia Italia cho sứ mệnh Artemis III, dự kiến bay vào năm 2027 để thử nghiệm ghép nối trên quỹ đạo Trái Đất với các tàu đổ bộ Mặt Trăng của SpaceX và Blue Origin.
Tại sự kiện ở Houston, Giám đốc NASA Jared Isaacman công bố phi hành đoàn Artemis III gồm các phi hành gia Mỹ Andre Douglas, Frank Rubio, Randy Bresnik và phi hành gia Italia Luca Parmitano của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA). NASA cho biết sứ mệnh hướng tới mốc phóng trong năm 2027 nhưng chưa nêu ngày cụ thể.
"Artemis III là một chiến dịch phóng đa nhiệm rất hấp dẫn, phức tạp và đòi hỏi phối hợp chặt chẽ", Jeremy Parsons, lãnh đạo chương trình Artemis của NASA, nói tại sự kiện ở Houston. Theo ông, chiến dịch sẽ diễn ra trong thời gian ngắn với sự tham gia của ba trong số những tên lửa mạnh nhất thế giới.
Bresnik, 58 tuổi, cựu phi công thử nghiệm từng ba lần bay vào vũ trụ, được chỉ định làm chỉ huy sứ mệnh. Phi hành đoàn còn có một người giữ kỷ lục thời gian ở ngoài không gian của Mỹ, một người lần đầu bay vào vũ trụ và phi hành gia châu Âu đầu tiên tham gia sứ mệnh Artemis.
Artemis III được thiết kế như bài kiểm tra phức hợp trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, với nhiều tàu vũ trụ phối hợp trong chương trình Artemis - nỗ lực chủ lực của Mỹ nhằm đưa con người trở lại Mặt Trăng và hướng tới hiện diện lâu dài tại đó. Chương trình cũng diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng rõ với Trung Quốc, nước đặt mục tiêu đưa phi hành gia lên Mặt Trăng vào năm 2030.
Dù kéo dài khoảng hai tuần và không bay tới Mặt Trăng, Artemis III vẫn được xem là bước thử then chốt đối với hai tàu đổ bộ mà NASA dự kiến dùng trong các sứ mệnh đưa phi hành gia xuống bề mặt vệ tinh này.
Theo kế hoạch, tàu Starship của SpaceX và Blue Moon của Blue Origin sẽ lần lượt ghép nối với tàu Orion của NASA - khoang chở phi hành gia được phóng từ Trái Đất bằng tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS). Ba phương tiện sẽ thử nghiệm cơ chế ghép nối và hoạt động ở cự ly gần trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp trước khi trở về.
Trước đó, Artemis II đã đưa ba phi hành gia Mỹ và một phi hành gia Canada bay quanh Mặt Trăng rồi trở về Trái Đất vào tháng 4 năm nay, tiếp nối Artemis I năm 2022 - chuyến bay thử không người lái. Theo kế hoạch hiện tại của NASA, Artemis III sẽ là bước đệm cho Artemis IV, sứ mệnh được kỳ vọng đưa phi hành gia hạ cánh xuống cực nam Mặt Trăng vào năm 2028.
Parsons cho biết phương tiện đầu tiên được đưa lên quỹ đạo trong chuỗi hoạt động của Artemis III sẽ là Blue Moon, sau đó đến Orion chở phi hành đoàn. Hai tàu dự kiến ghép nối trong khoảng hai ngày để các phi hành gia tiến hành thử nghiệm và trình diễn công nghệ trên Blue Moon. Sau khi Blue Moon tách khỏi Orion, Starship sẽ tiếp cận và thử ghép nối trong khoảng một ngày trước khi kết thúc phần thử nghiệm và trở về Trái Đất.
SpaceX và Blue Origin đã chậm tiến độ nhiều năm trong quá trình phát triển các tàu đổ bộ. Năm ngoái, hai công ty trình NASA kế hoạch đẩy nhanh tiến độ, dẫn tới việc cơ quan này tái cấu trúc chương trình Artemis và bổ sung cấu phần thử nghiệm ghép nối cho Artemis III.
Sứ mệnh này đòi hỏi cả Starship của SpaceX và nguyên mẫu Blue Moon của Blue Origin phải sẵn sàng phóng trong khung thời gian sát nhau. Tháng trước, SpaceX đã thử nghiệm một phiên bản Starship mới với các nâng cấp phục vụ mục tiêu thám hiểm Mặt Trăng.
Trong khi đó, tên lửa New Glenn của Blue Origin phát nổ trên bệ phóng ở Florida hôm 28/5 trong cuộc thử nghiệm tĩnh trước phóng, gây hư hại đáng kể cho khu phóng và làm dấy lên nghi vấn về tiến độ các nhiệm vụ liên quan đến Blue Moon. Blue Origin cho biết phương tiện đổ bộ này vẫn đang được thử nghiệm trên mặt đất tại Houston và Florida.
John Couluris, lãnh đạo phụ trách chương trình Mặt Trăng của Blue Origin, nói tại sự kiện ngày 9/6 rằng công ty đạt tiến triển "rất tốt" trong quá trình xác định nguyên nhân sự cố. Ban điều hành Blue Origin kỳ vọng New Glenn có thể trở lại bệ phóng vào cuối năm nay.
Việc chọn Parmitano vào Artemis III được xem là tín hiệu chính trị đáng chú ý đối với Italia trong bối cảnh NASA đang điều chỉnh lại cách phân bổ vai trò cho các đối tác quốc tế chủ chốt trong chương trình Artemis.
Trong đợt điều chỉnh chương trình Artemis năm nay, Isaacman đã hủy kế hoạch phát triển trạm vũ trụ Gateway trên quỹ đạo Mặt Trăng, đồng thời ưu tiên tiến độ tàu đổ bộ của SpaceX và Blue Origin cũng như định hướng xây dựng căn cứ trên bề mặt Mặt Trăng.
Động thái này khiến nhiều đồng minh của NASA bất ngờ sau nhiều năm đầu tư vào các cấu phần quan trọng của Gateway, trong đó có ESA, Canada và Nhật Bản. Sau đó, NASA ký thỏa thuận với Italy về việc hỗ trợ xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng.
Parmitano gia nhập đội ngũ phi hành gia ESA năm 2009 và đã hai lần bay vào vũ trụ. Ông là phi hành gia đầu tiên của ESA tham gia một sứ mệnh Artemis, đồng thời là thành viên không phải người Mỹ thứ hai được phân công cho chương trình này, sau Jeremy Hansen của Cơ quan Vũ trụ Canada trên Artemis II.
Chủ tịch Cơ quan Vũ trụ Italia Teodoro Valente cho biết trong tuyên bố, rằng việc chọn Parmitano làm phi công của Artemis III "khẳng định và củng cố vai trò cũng như năng lực của hệ sinh thái vũ trụ châu Âu và Italy trong hoạt động khám phá không gian có con người".
