Lào Cai: Từ sức hút Tà Chì Nhù đến hệ sinh thái kinh tế du lịch xanh ở Hạnh Phúc

Tà Chì Nhù cao 2.979 m, là một trong những đỉnh núi cao của Việt Nam. Những ngày cuối tháng 9, khi hoa chi pâu bước vào thời kỳ đẹp nhất, lượng khách đổ về tăng mạnh. Việc nhiều chuyến đi trước đó phải hoãn do thời tiết càng khiến du khách tập trung vào một số ngày cuối tuần.

Hình ảnh đông khách trước hết phản ánh khả năng thu hút của điểm đến. Nhưng với một cung đường núi, lượng người tăng nhanh trong thời gian ngắn cũng tạo áp lực lên lối đi, điểm nghỉ, khu cắm trại, nguồn nước, thu gom rác và năng lực cứu hộ.

Các du khách đông nghịt tại điểm tập kết trước khi leo núi Tà Chì Nhù sáng 26/9. (Ảnh: Ngọc Trung)

Mùa hoa đẹp chỉ kéo dài trong khoảng vài tuần. Nếu sản phẩm du lịch chủ yếu dựa vào trekking và chụp ảnh, địa phương sẽ khó tránh tình trạng khách tập trung theo mùa: có thời điểm quá tải, nhưng sau mùa hoa lại thiếu sản phẩm đủ sức giữ chân du khách.

Năm 2025, xã Hạnh Phúc đón khoảng 88.000 lượt khách, doanh thu du lịch ước đạt 75 tỷ đồng. Riêng quý I/2026, lượng khách đã vượt 34.000 lượt. Nếu chia cơ học doanh thu năm 2025 cho lượng khách, mức thu bình quân tương đương khoảng 850.000 đồng mỗi lượt. Phép tính này không thay thế chỉ tiêu thống kê chính thức, nhưng gợi ra một dư địa rõ ràng: không chỉ tăng số người đến, mà còn phải tăng thời gian lưu trú và số dịch vụ du khách sử dụng tại địa phương.

Dự thảo kế hoạch triển khai Chỉ thị số 33-CT/TU ngày 1/7/2026 đặt mục tiêu đến năm 2030, Lào Cai đón 15 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch đạt khoảng 70.000 tỷ đồng. Tương quan giữa hai con số tương đương gần 4,7 triệu đồng mỗi lượt khách.

Không thể lấy mức bình quân toàn tỉnh áp trực tiếp cho một xã miền núi. Tuy nhiên, định hướng này cho thấy tăng trưởng du lịch Lào Cai trong giai đoạn tới khó chỉ dựa vào lượng khách. Giá trị sẽ nằm ở khả năng tạo thêm trải nghiệm, kéo dài kỳ lưu trú và kết nối dòng chi tiêu với nhiều hộ dân hơn.

Hạnh Phúc hiện có nhiều điểm và loại hình có thể kết nối, từ Tà Chì Nhù, suối khoáng nóng đến các bản làng, không gian văn hóa, nông sản và hệ thống cơ sở lưu trú cộng đồng. Trên địa bàn đã có 8 điểm du lịch và khoảng 32 cơ sở lưu trú, homestay.

Nguồn lực không thiếu, nhưng điểm nghẽn nằm ở cách tổ chức thành một hành trình hoàn chỉnh. Nếu khách đến chân núi, leo Tà Chì Nhù rồi rời đi, phần lớn giá trị sẽ tập trung vào vận chuyển, porter và một đêm lưu trú. Nông sản, ẩm thực, nghề truyền thống và hoạt động văn hóa chưa có nhiều cơ hội tham gia vào chuỗi chi tiêu.

Một hành trình được tổ chức tốt hơn có thể bắt đầu bằng trải nghiệm làng bản, ẩm thực và nông nghiệp; tiếp nối bằng hoạt động trekking; sau đó là nghỉ dưỡng khoáng nóng, thưởng thức văn nghệ dân gian, mua sản phẩm địa phương. Nhờ vậy, ngay cả người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc du khách không đủ điều kiện leo núi vẫn có lý do đến Hạnh Phúc.

Tà Chì Nhù – Giấc mộng hoa tím giữa lưng chừng trời (Ảnh: viettrekking.vn)

Tà Chì Nhù khi ấy không phải sản phẩm duy nhất, mà trở thành hình ảnh dẫn khách đến một vùng trải nghiệm rộng hơn. Đỉnh núi tạo sức hút, còn bản làng, con người và những sản phẩm có nguồn gốc địa phương mới là yếu tố quyết định khách có ở lại hay quay trở lại.

Từ nguồn lực hiện có, Hạnh Phúc có thể nghiên cứu thí điểm cách tiếp cận “Làng du lịch nông thôn xanh”. Đây không nhất thiết là một dự án xây dựng mới, càng không phải đưa công trình đô thị vào không gian bản làng. Cốt lõi là tổ chức lại các nguồn lực sẵn có thành chuỗi kinh tế mà người dân có thể tham gia và hưởng lợi.

Lớp đầu tiên của chuỗi giá trị là nông nghiệp xanh. Các khu vườn, vùng trồng rau, cây dược liệu, cây ăn quả hoặc chăn nuôi bản địa có thể vừa cung cấp nguyên liệu cho homestay, nhà hàng, vừa trở thành không gian trải nghiệm. Du khách được tham gia một công đoạn sản xuất, dùng bữa từ nguyên liệu tại chỗ và mang về sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

Khi đó, tinh thần “từ đất sạch đến lòng người” được thể hiện bằng những việc rất cụ thể: đất tạo ra nông sản; nông sản đi vào bữa ăn; bữa ăn gắn với câu chuyện của gia đình và bản làng; câu chuyện trở thành ký ức của du khách về điểm đến.

Lớp thứ hai là không gian cư trú và văn hóa. Homestay không chỉ cung cấp một chiếc giường, mà cần truyền tải được nếp nhà, ẩm thực, trang phục, tiếng nói, âm nhạc và cách ứng xử của cộng đồng. Việc cải tạo cơ sở lưu trú vì thế phải đồng thời đáp ứng điều kiện vệ sinh, phòng cháy, an toàn và giữ được kiến trúc phù hợp với cảnh quan.

Các đội văn nghệ, người cao tuổi, nghệ nhân, phụ nữ và thanh niên trong bản có thể tham gia kể chuyện, hướng dẫn nấu ăn, làm nghề thủ công hoặc giới thiệu tập quán địa phương. Văn hóa không nên bị biến thành màn trình diễn tách khỏi đời sống, mà được giới thiệu bằng chính người đang gìn giữ và thực hành nó.

Lớp thứ ba là chăm sóc sức khỏe và giáo dục trải nghiệm. Suối khoáng nóng, cây dược liệu, ẩm thực lành mạnh, đi bộ trong rừng, trải nghiệm làm vườn hoặc tìm hiểu hệ sinh thái núi cao có thể tạo thêm dòng sản phẩm dành cho gia đình, học sinh và người có nhu cầu nghỉ dưỡng.

Nhờ đó, Hạnh Phúc không chỉ có mùa hoa chi pâu. Mỗi thời điểm trong năm đều có thể kể một câu chuyện khác về mùa vụ, ẩm thực, thảo dược, lễ hội và đời sống lao động của người dân.

Lớp cuối cùng là thương mại xanh và công nghệ số. Sản phẩm nông nghiệp, dược liệu, thủ công hoặc quà tặng cần được chuẩn hóa từng bước, có bao bì, câu chuyện và mã truy xuất nguồn gốc. Một đầu mối chung có thể hỗ trợ đặt phòng, đặt tour, phân bổ porter, thông báo thời tiết, quản lý khung giờ lên núi và giới thiệu sản phẩm địa phương.

Tên gọi của mô hình không quan trọng bằng khả năng tạo ra một vòng tuần hoàn: khách đến vì Tà Chì Nhù, ở lại tại homestay, dùng nông sản của bản, trải nghiệm văn hóa, sử dụng dịch vụ của người địa phương và mua sản phẩm mang về.

Hoa Chi Pâu phủ tím khắp các dải đồi. (Ảnh: viettrekking.vn)

Thực tế tại Hạnh Phúc đã xuất hiện những hộ trẻ vay vốn cải tạo nhà làm homestay, các hợp tác xã, đội văn nghệ và nhóm dịch vụ tham gia phục vụ du lịch. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế du lịch dựa vào cộng đồng.

Tuy nhiên, cộng đồng chỉ thực sự là chủ thể khi người dân được tham gia từ khâu xây dựng sản phẩm, thống nhất cách khai thác không gian chung đến phân chia lợi ích. Nếu người dân chỉ cung cấp lao động giản đơn, còn các khâu tạo giá trị cao nằm bên ngoài địa phương, du lịch đông khách vẫn chưa chắc tạo được sinh kế bền vững.

Một tổ hợp tác hoặc hợp tác xã dịch vụ du lịch có thể trở thành đầu mối kết nối các hộ làm homestay, porter, sản xuất nông sản, chế biến thực phẩm, biểu diễn văn hóa và vận chuyển. Cách tổ chức này giúp hình thành tiêu chuẩn dịch vụ chung, hạn chế cạnh tranh thiếu lành mạnh và tạo cơ hội để dòng khách được phân bổ đến nhiều hộ hơn.

Dự thảo kế hoạch phát triển du lịch của tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 tạo khoảng 80.000 việc làm, trong đó chú ý tỷ lệ lao động nữ và người dân tộc thiểu số. Với Hạnh Phúc, những chỉ tiêu này chỉ trở nên có ý nghĩa khi được chuyển thành việc làm cụ thể: phụ nữ có thể bán sản phẩm và tham gia dịch vụ; thanh niên có thể làm hướng dẫn viên, porter hoặc truyền thông số; nghệ nhân có thêm thu nhập từ việc truyền dạy văn hóa; người sản xuất nông nghiệp có đầu ra ổn định hơn.

Hướng dẫn của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai đặt ra yêu cầu xác định, công bố sức chứa đối với những khu vực nhạy cảm hoặc có nguy cơ quá tải như đường mòn, suối, làng du lịch cộng đồng và không gian văn hóa. Lượng khách có thể được điều phối theo thời gian, khung giờ hoặc từng tuyến, thay vì cùng tập trung vào một thời điểm.

Với Tà Chì Nhù, sức chứa không nên chỉ được hiểu là số người có thể bước lên đường mòn. Khái niệm này còn liên quan đến diện tích điểm nghỉ, nguồn nước, nhà vệ sinh, năng lực thu gom rác, số hướng dẫn viên, phương tiện liên lạc và khả năng ứng cứu khi thời tiết thay đổi.

Việc các đoàn được tổ chức theo nhóm, có người dẫn đường và giới hạn số khách do một porter hỗ trợ là bước quản lý ban đầu. Về lâu dài, dữ liệu đặt tour và đăng ký hành trình có thể giúp dự báo lượng khách, phân bổ khung giờ, gửi cảnh báo thời tiết và kiểm soát tốt hơn những thời điểm cao điểm.

Hướng dẫn của Sở cũng nhấn mạnh việc phân loại mức độ rủi ro của hoạt động du lịch mạo hiểm; kiểm tra địa hình, thời tiết, năng lực người hướng dẫn; duy trì phương án liên lạc và cứu hộ. Cùng với đó là yêu cầu giảm rác từ nguồn, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, bảo vệ cảnh quan và tham vấn cộng đồng đối với hoạt động đầu tư có thể ảnh hưởng đến không gian chung hoặc sinh kế.

Những yêu cầu này không chỉ nhằm phòng ngừa sự cố. An toàn, vệ sinh và cảnh quan chính là một phần chất lượng sản phẩm. Một điểm đến để xảy ra tai nạn, rác thải hoặc xây dựng phá vỡ kiến trúc bản địa sẽ phải trả giá bằng uy tín và khả năng quay lại của du khách.

Thay vì triển khai đồng loạt, Hạnh Phúc có thể bắt đầu từ một cụm nhỏ đã có điều kiện kết nối giữa cung đường trekking, homestay, đất sản xuất, sản phẩm bản địa và không gian văn hóa. Giai đoạn thí điểm tập trung hoàn thiện hành trình, tiêu chuẩn dịch vụ, năng lực người dân và cơ chế phối hợp với doanh nghiệp lữ hành.

Kết quả không chỉ được đo bằng số lượt khách. Những chỉ số đáng quan tâm hơn là số đêm lưu trú, mức chi tiêu bình quân, tỷ lệ doanh thu ở lại địa phương, số hộ tham gia, việc làm tạo ra cho phụ nữ và người dân tộc thiểu số, giá trị nông sản được tiêu thụ, lượng rác phát sinh và mức độ hài lòng của du khách.

Nếu các chỉ số này được theo dõi công khai, địa phương sẽ biết dòng khách đang nuôi dưỡng sinh kế hay mới chỉ đi qua. Doanh nghiệp cũng có cơ sở thiết kế sản phẩm dài ngày hơn, còn người dân nhìn thấy rõ lợi ích của việc giữ rừng, bảo vệ nguồn nước và gìn giữ văn hóa.

Những hàng người trên Tà Chì Nhù vì thế không nên chỉ được nhìn như một hiện tượng quá tải cần xử lý. Đó còn là tín hiệu thị trường cho thấy Hạnh Phúc đã có một “cửa vào” đủ hấp dẫn. Việc còn lại là mở rộng giá trị từ đỉnh núi xuống bản làng, từ một mùa hoa thành sinh kế quanh năm.

Tà Chì Nhù có thể là lý do đầu tiên khiến du khách đến. Nhưng một hệ sinh thái nông nghiệp xanh, văn hóa bản địa và dịch vụ do cộng đồng làm chủ mới là lý do để họ ở lại, chi tiêu và trở lại Hạnh Phúc.