Làn sóng sa thải nhân sự do AI: Chiến lược hay hiểm họa?

Tăng trưởng không còn đồng hành với việc làm

Hãng Microsoft vừa ghi nhận mức lợi nhuận tăng gần 25%, với mức định giá kỷ lục vượt 4.000 tỷ USD. Tuy nhiên, cũng cùng thời điểm này, hãng lại công bố kế hoạch sa thải hàng nghìn nhân sự. Điều tưởng chừng mâu thuẫn này lại đang trở thành chuẩn mực mới trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI).

Làn sóng sa thải nhân sự do AI: Chiến lược hay hiểm họa?

Không còn chỉ là tiết kiệm chi phí trong giai đoạn kinh tế bất ổn, xu hướng hiện nay là tái cấu trúc lực lượng lao động khi công việc dần biến mất. Từ Microsoft, Intel đến BT – những “gã khổng lồ” công nghệ đều tuyên bố sa thải quy mô lớn và công khai liên hệ với AI.

Trước đây, mỗi đợt cắt giảm thường được xem là bất đắc dĩ. Giờ đây, đó lại là “dấu hiệu của sự tiến bộ”. Các công ty đang đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, bằng cách tối thiểu hóa con người.

Những công ty tỷ đô với vài nhân viên

Trong ngành công nghệ, hiệu suất doanh thu trên mỗi nhân viên đang trở thành thước đo thành công. Những startup do Y Combinator ươm mầm tự hào vì chỉ có đội ngũ "xương xẩu". Thậm chí, một trang web mang tên Tiny Teams Hall of Fame đã liệt kê hàng loạt công ty đạt doanh thu hàng trăm triệu USD... với chỉ vài nhân viên.

Ông Sam Altman – CEO của OpenAI - từng tuyên bố rằng, sẽ có ngày một người duy nhất có thể xây dựng công ty trị giá 1 tỷ USD. Dù điều này nghe có vẻ giống như phim viễn tưởng, nhưng rõ ràng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang thay đổi sâu sắc các công việc trí óc.

Theo đó, nhiều vị trí nhân sự đã biến mất hoàn toàn. Một công ty thuộc “Big Four” (bốn công ty kiểm toán lớn nhất toàn cầu) gần đây tiết lộ đã giảm 75% thời gian nghiên cứu, và tiết kiệm tới 3.600 giờ phân tích bằng việc dùng AI cho tác vụ viết báo cáo.

Và nếu có ai đó nên lo lắng nhất lúc này, thì đó là lớp lao động trẻ. Nhiều nấc thang nghề nghiệp đang bị xóa sổ, không chỉ do AI, mà còn là kết quả của việc chi tiêu thắt chặt thời hậu Covid-19 và tăng trưởng trì trệ. Tuy nhiên, AI đang khiến mọi thứ trở nên trầm trọng hơn.

Tổ chức tinh gọn: Hiệu quả hay mong manh?

Giới lãnh đạo doanh nghiệp có thể ca ngợi “tổ chức tinh gọn”, nhưng liệu chúng có thực sự bền vững? Mặc dù việc đưa ra quyết định nhanh chóng, với mức chi phí thấp nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng ai sẽ phụ trách mảng R&D, pháp lý, hay tuân thủ? Liệu một công ty siêu tinh gọn có thể chống chọi nổi khủng hoảng chuỗi cung ứng hay... robot mất kiểm soát?

Đáng chú ý, một số đơn vị như Klarna đã phải quay đầu. Sau khi dùng AI để thay thế hàng nghìn vị trí, công ty thanh toán này đang thử nghiệm tuyển lại nhân sự con người cho bộ phận chăm sóc khách hàng.

Trong khi đó, vai trò của yếu tố con người (sáng tạo, cảm xúc, khả năng phán đoán phức tạp) lại càng trở nên quý giá. Nhưng để khai thác được những giá trị ấy, chúng ta cần quay lại và đầu tư vào lực lượng lao động. Đáng tiếc, ngay lúc này, cánh cửa ấy lại đang dần khép lại trước mắt một thế hệ lao động mới.

Tesla “trả giá” 30 tỷ USD để giữ chân CEO Elon Musk

Ông Trump sắp bổ nhiệm lãnh đạo Fed và cơ quan thống kê việc làm

Cà phê Brazil bị Mỹ đánh thuế 50%: Trung Quốc hưởng lợi?