Trong bối cảnh Chính phủ quyết liệt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua đầu tư công, hơn 46.200 tỷ đồng vốn ngân sách nhà nước năm 2026 hiện vẫn chưa được phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án. Thực trạng này đang đặt ra yêu cầu cấp bách đối với các bộ, ngành và địa phương trong việc tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công – vốn được xem là “đầu kéo” quan trọng của nền kinh tế.
Theo báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 đã được Quốc hội phân bổ và Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đạt hơn 1,013 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách trung ương chiếm hơn 363.216 tỷ đồng, còn vốn ngân sách địa phương khoảng 650.226 tỷ đồng.
 |
| Ảnh minh họa |
Ngoài phần vốn được giao chính thức, các địa phương còn chủ động bổ sung thêm khoảng 13.325 tỷ đồng từ nguồn cân đối ngân sách địa phương và kéo dài hơn 80.031 tỷ đồng kế hoạch vốn từ các năm trước sang năm 2026. Tính chung đến thời điểm hiện tại, tổng quy mô kế hoạch vốn đầu tư công cả nước đạt hơn 1,106 triệu tỷ đồng.
Đến hết tháng 4/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết khoảng 980.550 tỷ đồng cho các nhiệm vụ, dự án. Nếu không tính phần vốn địa phương tự giao tăng thêm, số vốn đã phân bổ đạt khoảng 967.224 tỷ đồng, tương đương 95,44% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.
Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 46.218 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết tại 14 bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương, chiếm khoảng 4,56% tổng kế hoạch vốn. Con số này cho thấy áp lực không nhỏ trong việc bảo đảm tiến độ giải ngân, nhất là khi năm 2026 được kỳ vọng là năm tăng tốc triển khai nhiều dự án hạ tầng trọng điểm, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và kích thích đầu tư xã hội.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến tiến độ phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công còn chậm nằm ở công tác giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án tiếp tục vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, áp giá bồi thường và xây dựng phương án tái định cư. Đây vốn là “nút thắt kinh niên” của nhiều dự án đầu tư công suốt nhiều năm qua.
Bên cạnh đó, thị trường vật liệu xây dựng vẫn chưa ổn định. Tình trạng thiếu nguồn cung cát, đá, đất đắp tại một số địa phương cùng với việc giá nguyên vật liệu tăng cao hơn dự toán ban đầu đã khiến nhiều nhà thầu gặp khó khăn. Không ít dự án phải điều chỉnh tổng mức đầu tư hoặc đàm phán lại hợp đồng thi công, kéo theo nguy cơ chậm tiến độ.
Một thực tế khác cũng được Bộ Tài chính chỉ rõ là chất lượng chuẩn bị đầu tư tại một số đơn vị còn hạn chế. Việc lập kế hoạch chưa sát với khả năng triển khai thực tế khiến nhiều dự án phải điều chỉnh quy mô, thay đổi thủ tục hoặc thậm chí đề xuất hoàn trả vốn đã được giao. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân mà còn làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực công.
Trong những tháng đầu năm, nhiều chủ đầu tư vẫn tập trung hoàn thiện thiết kế kỹ thuật, thẩm định dự toán, lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu và thanh toán chưa cao. Một số ban quản lý dự án và nhà thầu còn thiếu chủ động trong điều hành, tổ chức thi công, năng lực triển khai chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, đầu tư công tiếp tục được xem là động lực quan trọng để kích cầu, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Việc chậm phân bổ và giải ngân vốn không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ các công trình hạ tầng mà còn làm giảm hiệu quả lan tỏa đối với nền kinh tế.
Để khắc phục tình trạng này, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư, đẩy nhanh tiến độ phân bổ toàn bộ kế hoạch vốn năm 2026 đã được giao. Đồng thời, các đơn vị cần rà soát kỹ năng lực triển khai, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu và xử lý nghiêm tình trạng chậm trễ, thiếu chủ động trong thực hiện nhiệm vụ.
Theo yêu cầu của Bộ Tài chính, đến hết ngày 10/5/2026, các đơn vị chưa hoàn thành phân bổ vốn phải báo cáo rõ nguyên nhân, trách nhiệm tập thể và cá nhân, gửi Bộ trước ngày 15/5 để tổng hợp báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét xử lý theo quy định.
Trong giai đoạn nền kinh tế cần thêm động lực phục hồi và bứt phá, việc đưa dòng vốn đầu tư công “chảy” đúng tiến độ, đúng địa chỉ sẽ không chỉ là yêu cầu về quản trị ngân sách mà còn là thước đo năng lực điều hành, tổ chức thực hiện của từng bộ, ngành và địa phương.
