Giới siêu giàu Trung Đông tìm cách “mềm hóa” luật thừa kế Sharia

Giới siêu giàu Trung Đông đang có xu hướng sử dụng luật Anh để lập di chúc, nhằm giảm bớt những ràng buộc khắt khe của luật Sharia trong phân chia tài sản thừa kế, đặc biệt là quy định thường ưu tiên con trai hơn con gái.

Hệ thống công luật Anh đang được giới siêu giàu từ Trung Đông từng bước áp dụng thay cho luật Sharia truyền thống

Theo ông Charlie Sosna, đối tác tại công ty luật Mishcon de Reya, nhóm khách hàng giàu có tại vùng Vịnh ngày càng quan tâm đến chiến lược này bởi nó cho phép họ vẫn vận hành trong tinh thần của luật Sharia, nhưng linh hoạt hơn để đạt được mục tiêu về quản lý tài sản và thừa kế, trong đó có việc phân chia công bằng hơn đối với tài sản ở nước ngoài giữa các con.

Ông Sosna cho biết, nhu cầu tìm hiểu và áp dụng cách tiếp cận này đang gia tăng rõ rệt trong thời gian gần đây.

Theo luật Anh, nguyên tắc tự do định đoạt bằng di chúc cho phép người lập di chúc để lại tài sản cho bất kỳ ai theo ý chí của mình, với rất ít hạn chế. Trong khi đó, luật Sharia - hệ thống quy phạm đạo đức và tôn giáo của Hồi giáo - quy định khá cụ thể tỷ lệ thừa kế của từng nhóm thân nhân. Chẳng hạn, con gái thường chỉ được hưởng một nửa phần thừa kế so với con trai.

Tuy nhiên, bà Hannah Wailoo, đối tác tại Withers, nhận định đang xuất hiện một sự dịch chuyển theo hướng bình đẳng hơn. Theo bà, nhiều gia đình vùng Vịnh, đặc biệt là những gia đình có nhiều con gái hơn con trai hoặc chỉ có con gái, đang cân nhắc trên phạm vi toàn cầu những giải pháp nhằm bảo vệ quyền lợi của con gái và bảo đảm tài sản được quản lý hiệu quả.

Theo các cố vấn, việc các gia đình vùng Vịnh ngày càng sử dụng di chúc theo luật Anh một phần xuất phát từ quá trình toàn cầu hóa của thế hệ kế nghiệp.

Ông Sosna cho rằng thế hệ tiếp theo trong nhiều gia đình có xu hướng Tây hóa hơn, đồng thời có thể đối mặt với những tình trạng hôn nhân phức tạp hơn, như ly thân hoặc ly hôn.

Ông dẫn trường hợp một khách hàng muốn tài sản được chuyển cho con trai. Tuy nhiên, theo luật Sharia, nếu người con trai qua đời, tài sản có thể thuộc về vợ của khách hàng - người mà ông đã ly thân. Trong tình huống này, một di chúc theo luật Anh có thể giúp ngăn chặn kết quả không mong muốn đó.

Ông Oliver Piper, đối tác tại Farrer & Co, mô tả cách tiếp cận điều chỉnh việc áp dụng luật Sharia thông qua di chúc theo luật Anh là mô hình “Sharia-lite”. Trong khi đó, ông Jonathan Burt, đối tác tại Charles Russell Speechlys, cho rằng xung đột tại Iran là một trong những yếu tố thúc đẩy các gia tộc Trung Đông chú trọng hơn đến cấu trúc sở hữu và kế hoạch nắm giữ tài sản.

Song song với đó, một số quốc gia vùng Vịnh cũng đã áp dụng các mô hình tòa án mang màu sắc phương Tây, như thủ tục ly hôn song song tại Abu Dhabi, nhằm giảm bớt lo ngại của cư dân nước ngoài khi phải đối mặt với luật Sharia.

Theo ông Andreas Buelow, đối tác tại LEK Consulting, thách thức cốt lõi của quá trình chuyển giao tài sản giữa các thế hệ hiện nay là khối tài sản phải được phân chia cho một nhóm người thừa kế lớn hơn trước.

Điều này đòi hỏi các cố vấn phải quản lý thận trọng cấu trúc pháp lý, bảo đảm tính liên tục trong hoạt động kinh doanh cũng như duy trì sự hài hòa trong nội bộ gia đình.

Bà Laura Uberoi, đối tác tại Addleshaw Goddard, cho rằng xu hướng này có thể đã bắt đầu một cách rõ nét từ khoảng một thế hệ trước và góp phần làm gia tăng số lượng phụ nữ giàu có trong khu vực.

Dù vậy, không phải mọi luật sư đều tin tưởng vào hiệu quả của chiến lược này, nhất là trong bối cảnh luật Anh có những quy định riêng đối với người lập di chúc cư trú ở nước ngoài. Thông thường, pháp luật của quốc gia nơi người lập di chúc cư trú sẽ được áp dụng đối với tài sản nằm ngoài Vương quốc Anh.

Ông Simon Malkiel, đối tác tại Howard Kennedy, nhận định các di chúc này đôi khi có thể phát huy hiệu quả trên thực tế, đặc biệt nếu không phát sinh tranh chấp, nhưng không nên được xem là một giải pháp thay thế đáng tin cậy.

Theo ông, hiệu quả của phương án này còn phụ thuộc lớn vào loại tài sản, người đang nắm giữ tài sản cũng như phản ứng có thể xảy ra từ những người thừa kế không hài lòng.

Bên cạnh di chúc theo luật Anh, quỹ tín thác, đặc biệt tại vùng Jersey thuộc Anh, cũng là một công cụ phổ biến để lựa chọn người thụ hưởng di sản. Theo số liệu của Ủy ban Dịch vụ Tài chính Jersey, khách hàng đến từ Trung Đông chiếm 11,8% tổng số khách hàng hoặc chủ sở hữu hưởng lợi không phải người Jersey có quỹ tín thác tại Jersey trong năm 2024, tăng so với mức 10,6% vào năm 2020.

Theo bà Wailoo, trong hầu hết các cấu trúc quỹ tín thác, người lập cấu trúc có thể lựa chọn người thụ hưởng, xác định ai nhận phần nào và thời điểm nhận tài sản. Cơ chế này về cơ bản giúp đưa các tài sản liên quan ra khỏi phạm vi áp dụng trực tiếp của chế độ thừa kế theo luật Sharia.