Giảm ùn tắc giao thông: Lối mở cho bài toán năng lượng quốc gia

Vấn đề giao thông không còn là chuyện của riêng ngành giao thông. Tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày 28/5/2025, đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Cảnh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bình Định) đã đưa ra một góc nhìn mới mẻ nhưng vô cùng xác đáng: Giảm ùn tắc giao thông cũng chính là tiết kiệm năng lượng, và là trách nhiệm của toàn xã hội.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Cảnh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bình Định). Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Văn Cảnh dẫn chứng con số thiệt hại do ùn tắc giao thông: TP. Hồ Chí Minh mỗi năm mất khoảng 6 tỷ USD, Hà Nội khoảng 1 tỷ USD. Khoản tổn thất này không chỉ là về thời gian, mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng như ô nhiễm môi trường, suy giảm sức khỏe cộng đồng, tăng chi phí logistics, tăng giá thành sản phẩm và đương nhiên là lãng phí năng lượng trên diện rộng.

Đáng nói, dù phương tiện có sử dụng xăng, điện, khí hóa lỏng hay nhiên liệu sinh học thì khi bị tắc đường, tất cả đều tiêu tốn nhiều năng lượng hơn mức bình thường. Điều này cho thấy, tiết kiệm năng lượng không chỉ là chuyện của phương tiện mà còn nằm ở cách tổ chức giao thông.

Vì vậy, đại biểu Cảnh đề xuất bổ sung quy định cho phép Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả tài trợ cho các cá nhân, tổ chức ngoài Nhà nước có sáng kiến, giải pháp giảm ùn tắc giao thông. Ông nhấn mạnh rằng cần có cách tiếp cận linh hoạt và thực tế hơn – không chỉ dừng lại ở khuyến khích doanh nghiệp sản xuất xe tiết kiệm nhiên liệu, mà còn mở rộng chính sách đến những mô hình tổ chức giao thông đô thị thông minh, hiệu quả, có khả năng nhân rộng tại nhiều địa phương.

Đây là đề xuất có tính khả thi cao, bởi lẽ rất nhiều sáng kiến cộng đồng đang bị bó hẹp trong khuôn khổ ngân sách, thiếu cơ chế tài trợ từ quỹ chuyên ngành. Việc mở rộng phạm vi hỗ trợ sẽ tạo điều kiện cho các sáng kiến thực địa như tổ chức lại luồng tuyến giao thông, mô hình xe bus mini, tối ưu hóa thời gian đèn tín hiệu có cơ hội phát triển, từ đó góp phần tiết kiệm năng lượng cho toàn xã hội một cách bền vững.

Cùng mối quan tâm về năng lượng, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Trà Vinh) nêu bật một lĩnh vực tiêu tốn năng lượng nhưng ít được chú ý đó là ngành xây dựng. Ông chỉ ra rằng việc sử dụng vật liệu không cách nhiệt, kính chất lượng thấp hay tường không cách âm khiến các tòa nhà tiêu tốn điện năng vô tội vạ, đặc biệt là trong hệ thống cơ quan hành chính công.

Đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Trà Vinh). Ảnh: Quochoi.vn

Thực tế cho thấy, nhiều tòa nhà ở Việt Nam lắp điều hòa hoạt động cả ngày ngay cả khi bên ngoài trời mát. Nếu được xây dựng bằng vật liệu hiệu suất cao, có dán nhãn năng lượng chuẩn, thì hoàn toàn có thể tiết kiệm điện, ngân sách và cả chi phí vận hành. Đại biểu Trần Quốc Tuấn dẫn chứng kinh nghiệm của châu Âu, Nhật Bản, Mỹ và Singapore – những quốc gia đã áp dụng dán nhãn năng lượng vật liệu xây dựng từ lâu và đạt được hiệu quả rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường.

Tuy nhiên, để triển khai tại Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn như thiếu tiêu chuẩn quốc gia, số lượng phòng thử nghiệm còn hạn chế và chi phí thử nghiệm cao. Do đó, ông Tuấn đề xuất Chính phủ cần ban hành lộ trình rõ ràng để bắt buộc dán nhãn năng lượng với các vật liệu ảnh hưởng lớn đến tiêu thụ điện như kính xây dựng, vật liệu cách nhiệt. Đồng thời, cần đẩy nhanh xã hội hóa hoạt động thử nghiệm, ứng dụng QR-code, nền tảng số giúp người tiêu dùng dễ dàng truy xuất thông tin sản phẩm.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Phó Thủ tướng Lê Thành Long khẳng định, những nội dung liên quan đến dán nhãn năng lượng đã có trong luật hiện hành, chỉ khác ở cách tổ chức thực hiện. Thay vì các cơ quan quản lý nhà nước duyệt và cấp từng nhãn, Chính phủ sẽ chuyển sang hướng ban hành tiêu chuẩn, hướng dẫn mẫu mã nhãn và để doanh nghiệp tự quyết định áp dụng. Nhà nước chỉ thực hiện hậu kiểm nhằm giảm thủ tục hành chính, tăng tính chủ động và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Lê Thành Long giải trình làm rõ ý kiến các đại biểu (Ảnh: Quochoi.vn)

Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tiết kiệm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo minh bạch, rõ ràng trong thông tin sản phẩm. Đặc biệt, nó mở đường cho các công nghệ quản trị hiện đại như nền tảng số, blockchain hay mã QR để kiểm soát chất lượng đầu vào vật liệu xây dựng trong dài hạn.

Từ các ý kiến của đại biểu Quốc hội, có thể thấy chính sách tiết kiệm năng lượng đang bước vào một giai đoạn mới, không chỉ dừng ở thiết bị tiêu dùng, mà còn mở rộng ra tổ chức giao thông và xây dựng đô thị thông minh. Đó là sự dịch chuyển từ tư duy kỹ thuật thuần túy sang tư duy hệ thống và chiến lược tổng thể.