Theo bà Nguyễn Thị Minh Huyền - Phó cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương), hàng hóa xuyên biên giới của các DN quốc tế vào thị trường Việt Nam qua TMĐT ngày càng tiện lợi và tạo áp lực lớn về cạnh tranh với DN trong nước.
aa
Bà Nguyễn Thị Minh Huyền
TMĐT xuyên biên giới là xu hướng tất yếu
Theo bà Nguyễn Thị Minh Huyền, TMĐT xuyên biên giới đang trở thành một xu hướng không thể tránh khỏi và ngày càng phổ biến trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Bà Huyền cho biết, Trung Quốc là một trong những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực này với nhiều doanh nghiệp (DN) lớn như Alibaba, JD.com, và Pinduoduo. Chính phủ Trung Quốc đã có nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ DN hoàn thiện hệ sinh thái TMĐT, bao gồm việc xây dựng các trung tâm kho vận kết nối với các tỉnh thành. Từ đó, hàng hóa có thể dễ dàng được phân phối từ Trung Quốc sang các quốc gia lân cận, bao gồm Việt Nam.
Thực tế, hàng hóa xuyên biên giới từ các kho hàng gần biên giới Trung Quốc đã và đang được mua qua các nền tảng TMĐT lớn tại Việt Nam như Lazada, Shopee, Tiki. Việc này mang lại nhiều lợi thế cho DN tham gia TMĐT như thời gian giao hàng nhanh hơn, chi phí vận chuyển thấp hơn và sự đa dạng trong các sản phẩm. Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra áp lực cạnh tranh lớn đối với các DN trong nước.
Thách thức và cơ hội cho DN Việt Nam
Bà Huyền nhận định rằng hàng hóa xuyên biên giới vào Việt Nam qua kênh TMĐT vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với DN Việt. Cơ hội ở đây là việc các DN Việt buộc phải hoàn thiện mình, nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, thách thức lớn nằm ở việc DN trong nước phải không ngừng cải thiện mẫu mã, chất lượng sản phẩm và nâng cao hạ tầng dịch vụ hỗ trợ TMĐT như hạ tầng kho bãi, giao nhận để có thể cạnh tranh ngay trên thị trường nội địa.
Bên cạnh đó, với hoạt động xuất khẩu, DN Việt cũng có thể tận dụng kênh TMĐT và hệ thống logistics của Trung Quốc để đưa hàng hóa Việt đến tay người tiêu dùng Trung Quốc, đặc biệt là các sản phẩm có thế mạnh như nông sản, thủ công mỹ nghệ, sản phẩm OCOP. Hiện nay, các DN Việt Nam cũng đang khai thác rất hiệu quả TMĐT để xuất khẩu sang Trung Quốc và các thị trường trong khu vực.
Giải pháp quản lý TMĐT xuyên biên giới
Để quản lý hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài thông qua kênh TMĐT, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 85/2021, sửa đổi và bổ sung Nghị định số 52/2013 về TMĐT. Nghị định này yêu cầu các nền tảng TMĐT khi cho phép người bán nước ngoài tham gia phải thực hiện việc định danh người bán, đồng thời chịu trách nhiệm giải quyết các khiếu nại của người tiêu dùng liên quan đến hàng hóa và dịch vụ do người bán nước ngoài cung cấp. Ngoài ra, các nền tảng này cũng có trách nhiệm thông báo nghĩa vụ thuế của người bán nước ngoài.
Bộ Công Thương cũng đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số trong việc quảng cáo hàng hóa, sản phẩm nội địa và quốc tế, đảm bảo rõ ràng và minh bạch.
Bộ Công Thương đã đề xuất Chính phủ ban hành nghị định về quản lý hải quan đối với hoạt động xuất nhập khẩu qua TMĐT, nhằm tách bạch luồng hàng hóa thông thường và hàng hóa TMĐT, cũng như tăng cường quản lý người bán nước ngoài. Ngoài ra, Bộ sẽ đẩy mạnh các hoạt động thanh tra, kiểm tra, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong môi trường TMĐT.
Để hỗ trợ DN phát triển bền vững, Bộ cũng đã triển khai các hoạt động đào tạo, tập huấn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phối hợp với các sàn TMĐT quốc tế để triển khai các chương trình hỗ trợ cụ thể cho DN Việt.
Theo số liệu thống kê của Bộ Công Thương với các sàn giao dịch TMĐT năm 2022, trung bình tỉ lệ người bán nước ngoài chiếm khoảng 7% tổng số người bán và số lượng đơn hàng trung bình của người bán nước ngoài chiếm 10,8% tổng số lượng đơn hàng.
Bà Nguyễn Thị Minh Huyền cho hay để nâng cao sức cạnh tranh của DN Việt, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục thực hiện các hoạt động khuyến khích DN nâng cao năng lực cạnh tranh; tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao chất lượng cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", nhất là trên môi trường TMĐT; khuyến khích DN phát huy lợi thế về am hiểu thị trường và thị hiếu của người tiêu dùng trong nước để cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu.
Trong nhiều năm, khi nhắc đến nguyên nhân khiến doanh nghiệp thất bại, người ta thường nói đến thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu thị trường hoặc sức ép cạnh tranh. Tuy nhiên, những biến động liên tiếp của kinh tế thế giới trong hơn một thập kỷ qua đang cho thấy một sự thật khác. Nhiều doanh nghiệp sở hữu nguồn lực lớn, thương hiệu mạnh và thị phần dẫn đầu vẫn có thể sụp đổ trong thời gian ngắn vì không nhận diện được những rủi ro đang âm thầm hình thành bên trong hệ thống của mình.
GS.TS. Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Namcho rằng để xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, Việt Nam cần đi trước về thể chế, chủ động hoàn thiện khung pháp lý cho blockchain, fintech và kinh tế số thay vì “vừa làm vừa dò dẫm”.
GS. TS Hoàng Văn Cường cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đối mặt nhiều rào cản tín dụng, đòi hỏi thay đổi cách tiếp cận vốn, chuyển sang quản lý dựa dữ liệu và dòng tiền hiệu quả hơn.
Theo chuyên gia Nguyễn Quang Huy, điều hành chính sách tiền tệ hiện nay đòi hỏi sự linh hoạt, hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng, kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.
Theo Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc, để tạo đột phá trong phát triển kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, các tập đoàn công nghệ lớn của Việt Nam cần mạnh dạn bước vào những lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, 5G, 6G thay vì chỉ dừng ở gia công phần mềm và ứng dụng công nghệ sẵn có.
Theo TS. Lê Duy Bình, chính sách tiền tệ đang đối mặt nhiều áp lực từ thanh khoản, tỷ giá và quốc tế, khiến dư địa giảm lãi suất không còn lớn và cần ưu tiên ổn định vĩ mô.
Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, TS. Đinh Hồng Kỳ cho rằng, nếu Luật Đô thị đặc biệt tạo được quyền tự chủ thực chất, cơ chế ra quyết định nhanh, nền hành chính số dựa trên dữ liệu và môi trường thể chế đủ mở cho đổi mới sáng tạo, TP. Hồ Chí Minh sẽ có cơ hội bước sang “đường ray phát triển mới” trong nhiều thập niên tới.
Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia cạnh tranh bằng tài nguyên, vốn và công nghệ. Nhưng ở giai đoạn phát triển mới, cuộc cạnh tranh đang dần chuyển sang một mặt trận khác: chất lượng con người. Một dân tộc khỏe mạnh toàn diện không chỉ tạo ra năng suất lao động cao hơn mà còn tạo nên chỉ số hạnh phúc, khả năng sáng tạo và sức mạnh bền vững của nền kinh tế.
Theo chuyên gia Nguyễn Anh Khoa, thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam đang hình thành với nhiều kỳ vọng nhưng cũng tồn tại không ít rào cản, đòi hỏi doanh nghiệp phải nhanh chóng thích ứng để không bị tụt lại phía sau.
Làn sóng triển khai hàng loạt siêu dự án hạ tầng và đô thị đang đặt ra yêu cầu cấp bách về việc thay đổi hành lang pháp lý đất đai. Những xung đột khiếu nại dai dẳng từ thực tế cho thấy, cốt lõi của vấn đề nằm ở sự bất bình đẳng trong phân chia lợi ích phát triển giữa doanh nghiệp và người dân. Việc sửa đổi Luật Đất đai lần này được kỳ vọng sẽ loại bỏ tư duy áp đặt, kiến tạo các cơ chế dịch chuyển đất đai công bằng để không đẩy người dân vào thế chịu thiệt.
Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, mô hình tái tạo sinh kế của Vingroup tại siêu dự án Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội được đánh giá là bước đi tiên phong, giúp hàng vạn người dân địa phương không đứng ngoài, mà trở thành chủ thể của chính quá trình phát triển. TS. Nguyễn Sĩ Dũng, Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, chia sẻ về ý nghĩa sâu xa của cách làm này và lý do nó nên được nhân rộng.
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân chia sẻ IFC Việt Nam đặt mục tiêu thu hút 300 tỷ USD giao dịch tài chính hàng hải mỗi năm, từng bước định vị vai trò trung tâm tài chính mới của khu vực.
Có những thay đổi đến rất chậm khiến người ta không nhận ra, nhưng cũng có những thay đổi chỉ cần một văn bản, một thuật toán hay một dòng dữ liệu xuất hiện là cả cuộc chơi lập tức khác đi. Tiến sĩ Hồng Duyên, chuyên gia nguồn nhân lực cho biết: “Từ ngày 01/6/2026, chỉ cần sai một ký tự trong hồ sơ, hệ thống hải quan Trung Quốc có thể tự động từ chối cả một lô hàng mà không có bất kỳ ngoại lệ nào. Nhưng câu chuyện thực sự không nằm ở thủ tục hải quan. Điều đáng suy ngẫm hơn là: thế giới đang bước vào thời kỳ mà quan hệ, kinh nghiệm và sự linh hoạt kiểu cũ liệu còn là lợi thế đủ mạnh?”
TS. Cấn Văn Lực nhận định chuyển đổi số, tài chính xanh và cải cách giám sát sẽ định hình thị trường tài chính Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về quản trị rủi ro và bảo vệ người tiêu dùng.
