Có một nghịch lý đang diễn ra trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Chưa bao giờ AI được nhắc đến nhiều như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ khoảng cách giữa doanh nghiệp "biết AI" và doanh nghiệp "sống cùng AI" lại lớn đến vậy.
Nhiều doanh nghiệp xem AI là một công cụ để viết nội dung, tạo hình ảnh hay cắt giảm nhân sự. Trong khi đó, ở các nền kinh tế phát triển, AI đã trở thành nền tảng của quản trị doanh nghiệp, tham gia vào mọi quyết định, từ nghiên cứu thị trường, phát triển sản phẩm, chăm sóc khách hàng đến dự báo nhu cầu và quản trị chuỗi cung ứng.
Điều đó cho thấy trên thương trường cuộc cạnh tranh hiện nay không còn là doanh nghiệp lớn thắng doanh nghiệp nhỏ. Người thắng là doanh nghiệp biết khai thác dữ liệu để ra quyết định nhanh và chính xác hơn.
Đây cũng là thông điệp nổi bật tại diễn đàn "The Future of Business, Thương hiệu, Đổi mới sáng tạo và Tăng trưởng trong Kỷ nguyên Số" diễn ra tại TPHCM ngày 22/7. AI không đơn thuần là một xu hướng công nghệ mà đang định hình lại cách doanh nghiệp tạo ra giá trị và lợi thế cạnh tranh.
Điều đáng nói là AI không thay doanh nghiệp. AI chỉ làm lộ rõ những điểm yếu mà trước đây tăng trưởng nóng đã che khuất.
| Trước sự kiện diễn ra, Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã gặp gỡ, trao đổi, phỏng vấn nhiều doanh nhân, chuyên gia, hiệp hội và qua đó, cho thấy marketing trong kỷ nguyên AI không còn là câu chuyện quảng cáo hay bán hàng thuần túy. Doanh nghiệp phải chuyển sang tạo lập giá trị và xây dựng cộng đồng khách hàng bằng dữ liệu và sự thấu hiểu. Đó là một sự thay đổi lớn. Trước đây doanh nghiệp bán sản phẩm, nay họ phải bán trải nghiệm, ngày mai, họ phải bán khả năng thấu hiểu từng khách hàng. |
AI có thể phân tích hàng triệu dữ liệu trong vài phút, nhưng AI không thể quyết định doanh nghiệp sẽ theo đuổi giá trị nào. Quyết định đó vẫn thuộc về người lãnh đạo.
Chính vì vậy, câu hỏi doanh nghiệp nên đầu tư vào AI hay thương hiệu thực chất là một câu hỏi sai. AI không thay thế thương hiệu mà giúp thương hiệu được xây dựng trên dữ liệu thay vì cảm tính.
Ông Nguyễn Hữu Duy, Giám đốc Công nghệ Dagoras, cho rằng dữ liệu là tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp trong nền kinh tế số. Nếu dữ liệu là nhiên liệu thì AI chính là động cơ giúp doanh nghiệp tăng tốc. Vấn đề là rất nhiều doanh nghiệp Việt chưa có "nhiên liệu" đủ tốt.
Không ít doanh nghiệp có hàng chục nghìn khách hàng nhưng dữ liệu phân tán ở nhiều hệ thống. Có báo cáo doanh thu nhưng không biết vì sao khách hàng rời bỏ mình. Có dữ liệu bán hàng nhưng không phân tích được xu hướng tiêu dùng. Trong trường hợp đó, AI không thể tạo ra phép màu.
Thực tế cho thấy khoảng cách giữa doanh nghiệp Việt với các đối thủ quốc tế không còn nằm ở vốn hay công nghệ, mà nằm ở năng lực quản trị dữ liệu.
Điều này cũng lý giải vì sao nhiều doanh nghiệp đầu tư hàng tỷ đồng cho chuyển đổi số nhưng hiệu quả vẫn khiêm tốn. Họ mua công nghệ mới nhưng vẫn giữ cách quản trị cũ.
Theo bà Ngô Thị Bích Quyên, Giám đốc điều hành Corporate Connections Hanoi A, chuyển đổi số trước hết là chuyển đổi tư duy. AI chỉ là công cụ. Nếu lãnh đạo không sẵn sàng thay đổi, mọi khoản đầu tư vào công nghệ đều có nguy cơ trở thành chi phí thay vì động lực tăng trưởng.
Đây có lẽ là điểm yếu lớn nhất của doanh nghiệp Việt hiện nay. Nhiều doanh nghiệp vẫn điều hành bằng trực giác của người sáng lập. Quyết định dựa trên kinh nghiệm nhiều hơn dữ liệu. Thành công của quá khứ vô tình trở thành rào cản của tương lai.
Trong khi đó, đối thủ đã để AI hỗ trợ dự báo nhu cầu, tối ưu tồn kho, cá nhân hóa bán hàng và tự động hóa nhiều quy trình, khoảng cách năng suất vì thế ngày càng nới rộng. Tuy nhiên, đổi mới không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp.
TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cho rằng AI mở ra không gian tăng trưởng mới nhưng doanh nghiệp chỉ có thể tận dụng cơ hội nếu thể chế theo kịp sự phát triển của công nghệ.
Doanh nghiệp không cần những khẩu hiệu về chuyển đổi số, mà cần một môi trường pháp lý khuyến khích đổi mới, hỗ trợ tiếp cận vốn, dữ liệu và các chính sách đủ linh hoạt để thử nghiệm mô hình kinh doanh mới. Một nền kinh tế số không thể phát triển nếu dữ liệu vẫn bị chia cắt, thủ tục vẫn chồng chéo và chi phí tuân thủ còn quá lớn.
Bên cạnh AI, một "luật chơi" khác cũng đang hình thành là ESG. Nếu trước đây ESG được xem là câu chuyện của các tập đoàn đa quốc gia thì nay nó đã trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hanoisme, cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn đi xa buộc phải chuyển sang mô hình tăng trưởng bền vững. Trong kỷ nguyên AI, năng lực cạnh tranh không còn được đo bằng doanh thu hay thị phần, mà còn bằng khả năng đáp ứng các chuẩn mực ESG, tức các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị. Đây đang là 'tấm hộ chiếu' để doanh nghiệp bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ở đây, AI không đối lập với ESG mà bổ trợ cho ESG. AI giúp doanh nghiệp tối ưu tiêu thụ năng lượng, quản lý phát thải, minh bạch dữ liệu và nâng cao năng lực quản trị. Đó cũng là nền tảng để xây dựng niềm tin với nhà đầu tư và khách hàng.
Đến năm 2035, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt có thể không còn nằm ở quy mô vốn hay số lượng lao động. Lợi thế sẽ thuộc về doanh nghiệp biết kết hợp ba yếu tố: dữ liệu để hiểu thị trường, AI để nâng cao năng suất và con người để dẫn dắt sự thay đổi.
AI chỉ là tấm gương phản chiếu năng lực quản trị của mỗi doanh nghiệp. Doanh nghiệp càng minh bạch, càng biết học hỏi và càng quyết đoán trong đổi mới thì AI càng phát huy giá trị.
Ngược lại, nếu vẫn vận hành bằng tư duy cũ, AI sẽ chỉ làm lộ rõ những điểm yếu vốn đã tồn tại từ lâu.
Điều doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị không phải là mua thêm bao nhiêu công cụ AI.
Điều cần thay đổi trước tiên là tư duy lãnh đạo, cách ra quyết định và văn hóa học hỏi, bởi trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể được mua, nhưng năng lực thích ứng mới là lợi thế cạnh tranh khó sao chép nhất.
