Cần gỡ khó để doanh nghiệp triển khai ESG bài bản

Dù ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị doanh nghiệp) được nhìn nhận là “tấm hộ chiếu” để doanh nghiệp hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, việc tiếp cận tín dụng xanh và triển khai ESG bài bản vẫn là thách thức với phần lớn doanh nghiệp tư nhân hiện nay.

Thực hành ESG và nút thắt từ năng lực và tài chính

Ba rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp khó triển khai ESG là: thiếu năng lực kỹ thuật, thiếu công cụ tài chính phù hợp, và chưa có hệ thống chứng chỉ, tiêu chí minh bạch để đánh giá các dự án xanh. Nhiều sáng kiến ESG như tiết kiệm năng lượng, cải tiến sản xuất, nông nghiệp tuần hoàn không có tài sản thế chấp, chỉ tạo dòng tiền dài hạn khiến doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Đồng thời, Việt Nam hiện chưa ban hành bộ tiêu chí ESG riêng biệt theo ngành, dẫn đến sự thiếu đồng nhất trong đánh giá và thẩm định các mô hình đầu tư bền vững.

TS. Lương Thái Bảo - Trưởng Bộ môn Tài chính Quốc tế, Viện Ngân hàng Tài chính (ĐH Kinh tế Quốc dân)

TS. Lương Thái Bảo - Trưởng Bộ môn Tài chính Quốc tế, Viện Ngân hàng Tài chính (ĐH Kinh tế Quốc dân) nhận định: “Chuyển đổi số không chỉ là điều kiện hỗ trợ ESG mà còn là động lực tăng trưởng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, rào cản lớn hiện nay vẫn là thiếu vốn và chưa có hệ sinh thái chính sách đồng bộ giữa xanh và số.”. Ông cho rằng, các ngân hàng nên mở rộng dịch vụ tài chính xanh và đẩy mạnh chuyển đổi số để giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị ESG một cách hiệu quả hơn.

Cùng quan điểm, ông Sam Hanna - chuyên gia khu vực Đông Nam Á về tăng trưởng bền vững cho biết: “Tăng trưởng nhanh và tăng trưởng bền vững không phải là hai mục tiêu đối trọng nhau. ESG chính là cầu nối giúp hài hòa hai mục tiêu đó.”. Theo ông, ESG không đơn thuần là trách nhiệm xã hội (CSR) mà là khung chiến lược gắn trực tiếp vào vận hành doanh nghiệp, từ chiến lược, nhân sự tới vận hành và tài chính.

Ông Sam Hanna - chuyên gia từ Viện Công nghệ Châu Á (AIT Vietnam)

Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Khảo sát năm 2024 cho thấy: 80% doanh nghiệp có tuyên bố hoặc định hướng về ESG, nhưng chỉ 15% có báo cáo ESG đầy đủ; 76% chưa có hệ thống quản trị ESG rõ ràng.

Khoảng trống chưa lấp đầy về nhân lực ESG

Một trong những thách thức đáng kể khác là khoảng trống về năng lực con người. ESG là lĩnh vực liên ngành, đòi hỏi tư duy tích hợp giữa môi trường - xã hội - quản trị và chuyển đổi số. Tuy nhiên, theo khảo sát của Bộ GD&ĐT năm 2021, chỉ có khoảng 40,7% cơ sở giáo dục đại học có hợp tác với doanh nghiệp trong lĩnh vực này, và chỉ rất ít trong số đó đào tạo chuyên sâu về ESG.

PGS.TS. Lê Đức Hoàng - Trưởng Bộ môn Tài chính Doanh nghiệp, ĐH Kinh tế Quốc dân, đề xuất cần sớm ban hành “Chiến lược quốc gia về đào tạo kỹ năng xanh và số bao trùm”, với các trụ cột như: khung kỹ năng ESG số quốc gia, tín dụng học tập, học bổng, và hệ thống chứng chỉ linh hoạt theo chuẩn quốc tế.

Tại AIT Vietnam, hơn 1.000 CEO doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đã được đào tạo ESG gắn với chuyển đổi số trong đó nhiều người đến từ các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, hưởng học bổng 100%. Đồng thời, AIT cũng là đơn vị đầu tiên triển khai chương trình Thạc sĩ ESG quốc tế tại Việt Nam được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận. Bên cạnh đó, AIT phối hợp với Bộ Kế hoạch & Đầu tư, USAID và GIZ triển khai các chương trình đào tạo ESG tại 10 tỉnh khó khăn, đồng thời hợp tác với các khu công nghiệp như Amata Hạ Long và các tổ chức quốc tế để đào tạo ESG cho công nhân và cán bộ quản lý tại doanh nghiệp sản xuất.