Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu đề xuất nhiều thay đổi về điều hành giá và quản lý thị trường

Dự thảo Nghị định thay thế các nghị định hiện hành về kinh doanh xăng dầu đang được Bộ Công Thương hoàn thiện với nhiều nội dung đổi mới nhằm khắc phục những bất cập trong cơ chế quản lý hiện nay. Các đề xuất tập trung vào đổi mới phương thức điều hành giá, tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, đồng thời siết chặt công tác giám sát và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh xăng dầu.

Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), một trong những thay đổi đáng chú ý là cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường. Theo đó, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình trên cơ sở công thức giá được quy định tại Nghị định.

Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu đề xuất nhiều thay đổi về điều hành giá và quản lý thị trường

Sau mỗi lần điều chỉnh giá, doanh nghiệp có trách nhiệm kê khai và gửi thông báo đến cơ quan quản lý để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Đối với khu vực vùng sâu, vùng xa, dự thảo quy định giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh xã hội. Nhà nước chỉ công bố một yếu tố cấu thành giá là chi phí kinh doanh định mức để doanh nghiệp áp dụng, góp phần kiểm soát việc tăng giá bất hợp lý.

Đại diện Bộ Công Thương cho biết, cơ chế công bố giá cơ sở định kỳ hiện nay bộc lộ hạn chế do độ trễ lớn, khiến doanh nghiệp khó phản ứng kịp trước những biến động mạnh của giá xăng dầu thế giới, ảnh hưởng đến nguồn cung và mức chiết khấu trong hệ thống phân phối.

Theo dự thảo, khi thị trường xuất hiện biến động bất thường kéo dài từ một đến bốn tuần với mức tăng hoặc giảm cộng dồn vượt ngưỡng từ 15-20%, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính sẽ căn cứ dữ liệu thị trường, đánh giá tác động kinh tế vĩ mô để báo cáo Chính phủ xem xét các biện pháp bình ổn phù hợp như điều tiết nguồn cung, sử dụng Quỹ Bình ổn giá hoặc đề xuất điều chỉnh chính sách thuế.

Bên cạnh cơ chế điều hành giá, dự thảo cũng đặt trọng tâm vào chuyển đổi số và tăng cường minh bạch trong hoạt động kinh doanh xăng dầu. Theo đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối bắt buộc phải kết nối dữ liệu với Bộ Công Thương, cung cấp thông tin về kho chứa, lượng tồn kho, nguồn cung, hệ thống phân phối và tình hình kê khai giá. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến cung - cầu, kịp thời phát hiện và xử lý các bất cập trên thị trường.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối thuộc hệ thống cung ứng của mình.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc tinh gọn các khâu trung gian trong chuỗi phân phối xăng dầu. Theo đề xuất, các loại hình đại lý bán lẻ xăng dầu, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối sẽ được hợp nhất thành một loại hình là thương nhân phân phối xăng dầu. Đồng thời, doanh nghiệp phân phối không còn phải xin giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh từ Bộ Công Thương mà chuyển sang cơ chế quản lý theo hướng hậu kiểm dựa trên đăng ký, kê khai và báo cáo, qua đó giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.

Đánh giá về dự thảo, ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Xăng dầu Hải Âu Phát, cho rằng nhiều kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu trong những năm qua đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu. Đặc biệt, dự thảo đã nhìn nhận những bất cập của cơ chế định giá hiện hành, khi giá bán lẻ được kiểm soát trong khi giá bán buôn biến động theo thị trường, dẫn đến tình trạng chiết khấu nhiều thời điểm giảm về 0 đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các cửa hàng bán lẻ.

Tuy nhiên, ông Thắng cũng cho rằng nếu doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá bán thì việc Nhà nước vẫn quy định chi phí kinh doanh định mức và lợi nhuận của thương nhân đầu mối cần tiếp tục được nghiên cứu để bảo đảm tính thống nhất với nguyên tắc thị trường.

Ở góc độ chuyên gia, Tiến sĩ kinh tế Giang Chấn Tây nhận định, để xử lý triệt để tình trạng chiết khấu bằng 0 đồng, dự thảo cần xem xét trao quyền quyết định giá bán lẻ cho cả doanh nghiệp bán lẻ trong hệ thống, bao gồm các đại lý và đơn vị hoạt động theo hình thức nhượng quyền thương mại. Nếu không giải quyết được vấn đề cốt lõi này, nguy cơ phát sinh bất ổn và các kiến nghị từ khối bán lẻ vẫn sẽ tiếp diễn sau khi nghị định được ban hành.

Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), dự thảo Nghị định có phạm vi tác động lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế - xã hội nên đã được lấy ý kiến thành viên Chính phủ bốn lần. Sau khi tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp, Bộ Công Thương đã hoàn thiện hồ sơ và trình Chính phủ. Theo kế hoạch, dự thảo sẽ được báo cáo Thường trực Chính phủ xem xét trước khi ban hành.