Xung đột tại Trung Đông không còn là một biến số rủi ro nằm trên giấy, mà đã đi thẳng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt. Cuộc khảo sát nhanh do Ban IV phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện trên 228 doanh nghiệp cho thấy tác động từ căng thẳng địa chính trị đang hiện hữu rõ rệt, từ chi phí đầu vào, logistics đến đơn hàng xuất khẩu và áp lực dòng tiền.
Kết quả khảo sát phản ánh mức độ ảnh hưởng khá nặng. Có tới 62,7% doanh nghiệp cho rằng xung đột đang tác động ở mức “lớn” hoặc “rất lớn” đến hoạt động kinh doanh. Không chỉ vậy, 87,7% doanh nghiệp cho biết chi phí đang tăng lên, trong đó 50,4% đánh giá mức tăng là mạnh. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận chi phí đội thêm khoảng 5–10%, còn 18,4% cho biết mức tăng vượt 20%.
Áp lực không chỉ dừng ở chi phí sản xuất. Khảo sát cho thấy 52,2% doanh nghiệp đang bị ảnh hưởng bởi tình trạng gián đoạn vận tải quốc tế và logistics. Mức tăng chi phí logistics phổ biến nằm trong khoảng 5–15%, song vẫn có 8,1% doanh nghiệp cho biết chi phí vận chuyển tăng trên 30%. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã nhạy cảm, mức tăng này đủ để bào mòn biên lợi nhuận và làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Ở đầu ra, tình hình cũng không dễ chịu hơn. Có 53,5% doanh nghiệp phản ánh bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu rơi vào khu vực châu Á và Trung Đông. Khi đơn hàng co lại trong lúc chi phí đầu vào, vận chuyển và tài chính cùng tăng, nhiều doanh nghiệp rơi vào thế bị ép từ cả hai đầu, vừa khó giữ thị trường, vừa khó duy trì dòng tiền.
Từ kết quả khảo sát này, Ban IV đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo triển khai 7 nhóm giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn nhiều biến động.
Giải pháp đầu tiên được nhấn mạnh là ưu tiên bình ổn giá năng lượng và bảo đảm nguồn cung thiết yếu. Đây là kiến nghị nhận được sự quan tâm lớn nhất khi có 61,9% doanh nghiệp lựa chọn. Theo Ban IV, Chính phủ cần theo sát diễn biến giá dầu để chủ động sử dụng các công cụ điều tiết về thuế, phí một cách linh hoạt, qua đó hạn chế những cú sốc bất thường của giá năng lượng trong nước. Cùng với đó là rà soát phương án bảo đảm nguồn vật tư thiết yếu cho sản xuất, tránh để doanh nghiệp rơi vào tình trạng thiếu đầu vào trong giai đoạn nhạy cảm.
 |
| Trong giai đoạn áp lực bên ngoài tăng cao, cộng đồng doanh nghiệp cho rằng giảm gánh nặng thủ tục sẽ giúp tiết kiệm chi phí tuân thủ và thời gian xử lý hồ sơ, nhất là ở các khâu liên quan đến nhập khẩu và tiếp cận vốn. |
Nhóm giải pháp thứ hai là triển khai khẩn cấp các hỗ trợ tín dụng và khơi thông dòng tiền. Trong bối cảnh chi phí lãi vay gia tăng, đây là mối lo tài chính chiếm tới 43% trong các ý kiến khảo sát. Doanh nghiệp kiến nghị cần có các gói hỗ trợ lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giãn nợ và hỗ trợ tiếp cận vốn. Đặc biệt, việc đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế được xem là một trong những giải pháp cấp thiết nhất để giải phóng dòng tiền, giúp doanh nghiệp có thêm dư địa duy trì sản xuất, trả chi phí vận hành và giữ lao động.
Giải pháp thứ ba là tăng cường dự báo thị trường và thiết lập cơ chế cảnh báo sớm công – tư. Theo khảo sát, sự bất định của môi trường quốc tế là nỗi lo lớn thứ hai của cộng đồng doanh nghiệp, với 24,8% ý kiến đề cập. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp mong muốn có một kênh chia sẻ thông tin thường xuyên, cập nhật về thị trường năng lượng, rủi ro địa chính trị, các tuyến hàng hải và thay đổi liên quan đến thương mại quốc tế. Việc thiết lập cơ chế đối thoại công – tư không chỉ giúp doanh nghiệp nhận diện sớm rủi ro mà còn hỗ trợ tìm tuyến vận tải thay thế, đa dạng hóa nguồn cung và chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất.
Giải pháp thứ tư được đề xuất là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và bảo đảm thực thi pháp luật thống nhất. Trong giai đoạn áp lực bên ngoài tăng cao, cộng đồng doanh nghiệp cho rằng giảm gánh nặng thủ tục sẽ giúp tiết kiệm chi phí tuân thủ và thời gian xử lý hồ sơ, nhất là ở các khâu liên quan đến nhập khẩu và tiếp cận vốn. Ban IV cũng cho rằng việc thực thi chính sách nhất quán từ trung ương đến địa phương là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp yên tâm vận hành, tránh phát sinh thêm chi phí không đáng có khi đang phải gồng mình chống đỡ rủi ro từ bên ngoài.
Giải pháp thứ năm là thúc đẩy năng lực nội sinh thông qua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Ban IV, việc thực hiện quyết liệt Nghị quyết số 57-NQ/TW là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Ứng dụng khoa học công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, nâng năng suất và tối ưu quản trị, mà còn góp phần củng cố nền tảng an ninh kinh tế quốc gia trong bối cảnh khủng hoảng kéo dài và cạnh tranh toàn cầu gia tăng.
Giải pháp thứ sáu hướng tới nâng vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu. Xung đột quân sự tại Trung Đông đang kéo theo nguy cơ đứt gãy hoặc thiếu ổn định trong chuỗi cung ứng lương thực thế giới. Theo Ban IV, đây không chỉ là thách thức mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam đẩy mạnh vai trò của mình trên thị trường toàn cầu. Nếu có chính sách phù hợp, nông sản Việt có thể tận dụng bối cảnh mới để mở rộng thị phần và gia tăng lợi thế xuất khẩu.
Giải pháp cuối cùng là chú trọng xây dựng năng lực bảo đảm an ninh mạng. Trong một thế giới ngày càng phân cực và tiềm ẩn nhiều xung đột, nguy cơ tấn công mạng được đánh giá là hiện hữu hơn trước. Ban IV cho biết một số lĩnh vực đã phải đối mặt với các cuộc tấn công gây thiệt hại lớn. Vì vậy, doanh nghiệp cần thêm định hướng, cảnh báo và các kịch bản ứng phó từ phía Chính phủ để tăng khả năng tự vệ trước các rủi ro kỹ thuật số ngày càng phức tạp.
Theo Ban IV, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao sự lắng nghe và đồng hành của Chính phủ trong thời gian qua, đồng thời mong tiếp tục nhận được sự quan tâm và chỉ đạo kịp thời của Thủ tướng Chính phủ đối với các kiến nghị nêu trên. Trong bối cảnh xung đột địa chính trị có thể còn kéo dài và lan rộng tác động, tốc độ phản ứng chính sách lúc này không chỉ là câu chuyện hỗ trợ doanh nghiệp, mà còn là bài toán giữ nhịp sản xuất, xuất khẩu và sức chống chịu của cả nền kinh tế.
