Doanh nghiệp tinh gọn rầm rộ nhưng hiệu quả còn bỏ ngỏ

Anphabe – đơn vị uy tín trong lĩnh vực khảo sát, nghiên cứu thị trường lao động và xếp hạng “100 nơi làm việc tốt nhất Việt Nam” – thực hiện báo cáo dựa trên khảo sát hơn 73.000 người đi làm cùng phỏng vấn 560 CEO và lãnh đạo nhân sự.

Theo nghiên cứu, quá trình tinh gọn thường trải qua bốn cấp độ. Giai đoạn đầu là tinh gọn để tồn tại, tập trung cắt giảm chi phí, thu hẹp hoạt động, tinh giản nhân sự để duy trì dòng tiền. Tiếp đó là tinh gọn vì hiệu quả, thông qua chuẩn hóa quy trình và ứng dụng công nghệ – dữ liệu nhằm tăng tốc xử lý và giảm sai sót. Ở cấp độ cao hơn, tinh gọn hướng đến sự chủ động, chú trọng nâng cao năng lực nhân sự và trao quyền để tổ chức linh hoạt, ít người nhưng năng suất cao. Mức cao nhất là tinh gọn để tái tạo, khi doanh nghiệp có khả năng đổi mới liên tục, điều chỉnh mô hình kinh doanh và phát triển sản phẩm theo nhu cầu tương lai.

Doanh nghiệp tinh gọn rầm rộ nhưng hiệu quả còn bỏ ngỏ

Mặc dù nhiều doanh nghiệp đang nói về chuyển đổi tinh gọn, phần lớn vẫn dừng lại ở cấp độ “tồn tại”, ưu tiên giảm chi phí hơn là tái cấu trúc sâu. Bảy trên mười doanh nghiệp cho biết việc tinh gọn chưa mang lại hiệu quả như mong muốn.

CEO Anphabe Thanh Nguyễn cho rằng có ba “lỗi hệ thống” khiến nỗ lực cải tổ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Lỗi đầu tiên là cấu trúc thay đổi nhưng hành vi không đổi. Dù đã làm phẳng tổ chức hoặc tối giản quy trình, tư duy quản lý và cách ra quyết định vẫn vận hành theo mô hình cũ, khi việc đánh giá chủ yếu dựa trên KPI hay báo cáo thủ công. Điều này dẫn tới việc nhân viên bị chấm điểm bằng tiêu chí không phản ánh đúng thực tế công việc, đồng thời tạo khoảng trống phối hợp giữa các bộ phận sau khi bỏ bớt tầng quản lý. Khảo sát cho thấy 52% nhân viên cho rằng tiếng nói của họ hiếm khi được lắng nghe dù lãnh đạo thường nhắc đến trao quyền.

Lỗi thứ hai nằm ở tốc độ vận hành tăng nhưng nhân sự “cạn năng lượng”. Sau tinh gọn, khối lượng công việc dồn lên những người ở lại, trong khi 43% người lao động nhận xét mục tiêu bị đẩy cao nhưng thiếu công cụ hỗ trợ. Nhiều doanh nghiệp gia tăng ngân sách đào tạo nhưng nội dung lại không phù hợp. Theo bà Lưu Bảo Vân, Giám đốc nghiên cứu Intage Việt Nam, thị trường thay đổi quá nhanh khiến người lao động phải học theo cách “cần gì hỏi ngay”, thay vì chờ các khóa học định kỳ. Áp lực kéo dài khiến gần một nửa nhân viên thường xuyên kiệt sức, còn tổ chức và người lao động thiếu sự thấu hiểu trong điều chỉnh nhịp độ làm việc.

Lỗi thứ ba xuất phát từ khoảng cách năng lực trong cuộc đua AI. Dù công nghệ đã sẵn sàng, nhiều doanh nghiệp chỉ ứng dụng AI ở mức bề mặt, dùng cho những tác vụ rời rạc thay vì tích hợp vào chiến lược. Khảo sát ghi nhận 68% nhân viên đã sử dụng AI hằng ngày, nhưng chỉ một nửa doanh nghiệp có chương trình đào tạo cơ bản và rất ít đơn vị xây dựng năng lực AI bài bản. Khoảng cách giữa tốc độ học của nhân sự và khả năng “AI-ready” của tổ chức ngày càng lớn.

Từ thực trạng đó, báo cáo đề xuất năm nhóm giải pháp giúp doanh nghiệp tinh gọn hiệu quả và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Trước hết là đảm bảo sự rõ ràng: chiến lược và ưu tiên tinh gọn phải được truyền đạt thống nhất từ cấp lãnh đạo đến từng nhân viên. Các tổ chức có cam kết lãnh đạo mạnh mẽ có khả năng thành công cao gấp bốn lần.

Thứ hai, doanh nghiệp cần “phẳng hơn”, tức giảm tầng nấc quản lý nhưng tăng cường kết nối ngang, vận hành bằng các nhóm nhỏ được trao quyền thực chất. Giải pháp thứ ba là nâng cao năng lực, thúc đẩy văn hóa tự học và cá nhân hóa đào tạo phù hợp từng nhóm nhân sự. Thứ tư, doanh nghiệp cần dũng cảm loại bỏ mô hình từng thành công nhưng không còn phù hợp, mạnh dạn thử nghiệm mô hình kết hợp con người – AI. Cuối cùng, con người và AI phải phối hợp hài hòa. Theo bà Thanh Nguyễn, con người vẫn giữ lợi thế về trí tuệ cảm xúc và sự thấu hiểu xã hội. Khi biết khai thác sự bổ trợ giữa cảm xúc và công nghệ, tổ chức có thể xây dựng hệ sinh thái làm việc mạnh mẽ hơn, cân bằng hơn và hiệu quả hơn.