Liệu bạn có quan tâm nếu chiếc áo khoác mình mặc bị phân loại là áo gió thay vì áo mưa? Hay đôi giày được liệt kê là dép trong hồ sơ hải quan? Với người tiêu dùng có thể không mấy quan trọng, nhưng đối với doanh nghiệp, việc sản phẩm được phân vào danh mục nào trong hệ thống mã HS (Harmonized System) có thể là yếu tố quyết định mức thuế nhập khẩu phải trả.
 |
| Doanh nghiệp Mỹ sử dụng phương pháp “tối ưu thuế” để giảm chi phí |
Giữa bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế lên hàng loạt đối tác thương mại, cả đồng minh lẫn đối thủ, ngày càng nhiều doanh nghiệp Mỹ và quốc tế quay lại sử dụng chiêu thức “tối ưu thuế” (tariff engineering): Thiết kế lại sản phẩm để phù hợp với nhóm mã hải quan có thuế suất thấp hơn.
Tồn tại từ thế kỷ 19, đây không phải là một thuật ngữ mới, nhưng hiện nay lại được khơi dậy mạnh mẽ khi các mức thuế quan biến động liên tục. Bằng cách thay đổi chất liệu, thêm hoặc bớt chi tiết cấu thành, doanh nghiệp có thể hợp pháp đưa sản phẩm vào một nhóm hàng hóa khác, với mức thuế dễ thở hơn.
Một ví dụ điển hình là hãng Columbia Sportswear, vốn công khai sử dụng “tối ưu thuế” từ lâu. Họ từng bổ sung túi kéo khóa dưới hông áo nữ để chuyển mã sản phẩm sang danh mục có thuế nhập khẩu thấp hơn. Hãng Converse cũng thay đổi chất liệu đế giày từ cao su sang vải nỉ để phân loại giày All Stars thành dép thay vì giày thể thao, nhờ đó giảm đáng kể mức thuế.
Thậm chí, “Snuggie” - loại chăn có tay áo nổi tiếng, đã thắng kiện vào năm 2017 để được công nhận là chăn thay vì quần áo, giúp giảm một nửa chi phí thuế nhập khẩu từ Trung Quốc.
Một ví dụ thú vị khác là huy hiệu cài áo với thiết kế trang trí bằng đá zircon nhân tạo. Việc thêm chi tiết nhỏ này khiến sản phẩm được phân loại là trang sức thay vì vật phẩm trang trí, nhờ đó tránh được mức thuế 14%.
Trong lĩnh vực xe hơi, Ford từng nhập khẩu dòng xe van Transit Connect với cấu hình ghế hành khách, sau đó tháo hàng ghế sau để bán dưới dạng xe chở hàng nhằm né thuế 25% cho xe tải và chỉ phải chịu thuế ở mức 2,5%. Tuy nhiên, Bộ Tư pháp Mỹ đã vào cuộc sau đó và cho rằng Ford đã “cố tình định danh sai mục đích sử dụng thương mại”, do đó không đủ điều kiện để được giảm thuế.
 |
| Hãng Converse cũng thay đổi chất liệu đế giày từ cao su sang vải nỉ để phân loại giày All Stars thành dép thay vì giày thể thao, nhờ đó giảm đáng kể mức thuế |
Các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh rằng “tối ưu thuế” không vi phạm luật nếu được thực hiện minh bạch và trung thực. “Miễn là hàng hóa được khai báo đúng và thành thật trước cơ quan hải quan, thì việc thiết kế để hưởng mã thuế thấp là hợp pháp”, luật sư John Foote tại Kelley Drye & Warren nói.
Tuy nhiên, ranh giới giữa “tối ưu chiến lược” và “gian lận khai báo” khá mong manh. Theo chuyên gia David Forgue từ hãng luật Barnes, Richardson & Colburn, cơ quan hải quan có quyền bác bỏ mã thuế nếu phát hiện sản phẩm bị thay đổi về hình thức nhưng không đổi bản chất sử dụng.
Để tránh rủi ro pháp lý, nhiều doanh nghiệp hiện lựa chọn xin “binding ruling” – một hình thức xác nhận trước từ Cục Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP), giúp đảm bảo sản phẩm được áp đúng mã thuế trước khi thông quan.
Theo ông Adam Lees - Luật sư tại Harris Sliwoski, ngay cả khi mức giảm thuế chỉ vài phần trăm, tổng số tiền tiết kiệm được vẫn rất đáng kể với các doanh nghiệp có khối lượng hàng hóa lớn. Ngành hàng tiêu dùng nhanh, dệt may, giày dép là những lĩnh vực dễ áp dụng kỹ thuật này nhờ quy trình sản xuất linh hoạt. Ngược lại, các ngành như ô tô, hàng không, thiết bị y tế phải đối mặt với quy trình kiểm định phức tạp nên khó áp dụng hơn.
Dù vậy, trong bối cảnh chiến tranh thương mại tiếp tục căng thẳng và các chính sách thuế thay đổi bất ngờ, việc hiểu rõ và khai thác hợp lý hệ thống phân loại hải quan là một công cụ cạnh tranh hiệu quả. Không phải “lách luật” mà là thiết kế sản phẩm thông minh để tiết kiệm hợp pháp.
