Doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ giải pháp cho các điểm nghẽn lớn của logistics Việt Nam

Gần 15 năm trực tiếp tham gia vận chuyển siêu trường – siêu trọng, kết nối Việt Nam – Lào – Campuchia và đồng hành cùng các dự án trọng điểm như cầu Vàm Cống, nhà máy VinFast (Vingroup), các khu công nghiệp, năng lượng và hạ tầng chiến lược, Công ty Giao nhận vận tải Quốc tế - Trang Huy Logistics trở thành một trong số ít doanh nghiệp tư nhân tiếp cận logistics theo hướng bền vững ESG, từ góc nhìn “trách nhiệm quốc gia”. Từ kinh nghiệm thực tiễn này, CEO Nguyễn Thị Bích Thủy đại diện nhiều doanh nghiệp logistics kiến nghị cấp Chính phủ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn lớn của ngành. Để làm rõ hơn nội dung này, Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã có cuộc trao đổi với CEO Nguyễn Thị Bích Thủy.

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy – Giám đốc Trang Huy Logistics kiến nghị Chính phủ phát triển logistics xanh, số và logistics dự án phục vụ hoạch định chính sách.

Phóng viên: Trong nhiều nghị quyết của Đảng và chiến lược của Chính phủ, logistics được coi là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Ở góc nhìn của một doanh nghiệp trực tiếp tham gia các dự án lớn, bà đánh giá thế nào về bức tranh logistics Việt Nam hiện nay? Những rào cản, điểm nghẽn?

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy: Tôi cho rằng chúng ta đang đứng trước một bước ngoặt thực sự. Đường lối phát triển đã rõ: hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, tăng trưởng kinh tế gắn với chuyển đổi xanh và số. Nhưng từ thực tế hiện trường, tôi nhận thấy ba điểm nghẽn lớn đang cản trở năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ nhất là thiếu liên thông vận tải đa phương thức. Dù đã đầu tư nhiều vào đường bộ, nhưng kết nối với đường thủy, đường sắt, cảng biển vẫn rời rạc. Nhiều loại hàng nặng có thể vận chuyển chủ yếu bằng đường thủy để tiết kiệm chi phí và giảm phát thải, nhưng cuối cùng vẫn phải chạy gần như toàn tuyến bằng đường bộ vì thiếu bến bãi, cảng cạn và hành lang vận tải phù hợp.

Thứ hai là thiếu dữ liệu số hóa. Logistics dự án hiện vẫn phải khảo sát, ghi chép bằng tay từ đầu cho mỗi dự án. Việc thiếu bản đồ giao thông số quốc gia cập nhật theo thời gian thực khiến doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian chỉ để xử lý những thông tin lẽ ra phải được công khai.

Thứ ba là cơ chế cấp phép siêu trường – siêu trọng còn thủ công và manh mún. Mỗi chuyến đều phải xin phép lại từ đầu, dù phương tiện đã đăng kiểm đầy đủ. Việc này không chỉ chậm tiến độ dự án mà còn phát sinh chi phí, gây cản trở nghiêm trọng trong bối cảnh nhiều công trình lớn đang triển khai.

Bên cạnh ba khoảng trống lớn mà tôi đã chia sẻ ở trên, ngành logistics Việt Nam hiện còn đối mặt với những rào cản mang tính hệ thống, tác động trực tiếp đến chi phí quốc gia và năng lực cạnh tranh của hàng Việt.

Thứ nhất, giá cước logistics của Việt Nam đang thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Nguyên nhân không chỉ đến từ hạ tầng chưa đồng bộ hay địa hình phức tạp, mà còn nằm ở sự thiếu chuẩn hóa, thiếu các hành lang vận tải tối ưu, khiến chi phí bị đội lên qua từng khâu vận chuyển, từng thủ tục, từng lần chờ đợi giấy phép. Khi giá cước cao, hàng Việt ngay lập tức mất lợi thế so sánh, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia trong khu vực đã tiến rất nhanh về logistics xanh và logistics kết nối đa phương thức.

Điểm nghẽn thứ hai là cấu trúc ngành thiếu tính tập trung. Khoảng 80% doanh nghiệp logistics Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hoạt động phân mảnh, mạnh ai nấy làm, thiếu liên kết và thiếu tiêu chuẩn thống nhất. Quy mô nhỏ khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn, khó đầu tư công nghệ, khó cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài. Các quyết định điều phối vận tải phần lớn vẫn làm thủ công; 90% doanh nghiệp chưa sử dụng big data hay hệ thống ERP, TMS, WMS một cách bài bản. Càng nhỏ lẻ, càng manh mún thì chi phí càng cao, năng suất càng thấp.

Điểm nghẽn thứ ba là chất lượng nguồn nhân lực. Nhân sự logistics hiện nay thiếu kỷ luật, thiếu đào tạo bài bản, thiếu chuyên sâu về kỹ thuật vận tải dự án và vận tải nặng. Ở một lĩnh vực mà mỗi sai sót nhỏ có thể làm chậm toàn bộ tiến độ của công trình trọng điểm, chất lượng nhân lực yếu là rủi ro rất lớn.

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy cùng các Hội viên Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, thảo luận về chiến lược phát triển bền vững: xanh và số ngay tại sự kiện Hội nghị thượng đỉnh Kinh doanh Việt Nam – Hoa Kỳ 2025.

Phóng viên: Vậy nếu được là đại diện doanh nghiệp Logistics Việt Nam,bà kiến nghị các giải pháp gì để giải quyết các vấn đề trên?

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy: Từ những thực tế đó, tôi mạnh dạn kiến nghị Chính phủ xem xét ba giải pháp tổng thể.

Một là khuyến khích hình thành các “liên minh vận tải” – một mô hình liên kết theo cụm ngành, giúp các đội xe chia sẻ đơn hàng, chia sẻ tuyến hàng, chia sẻ hạ tầng bãi – cầu – cảng, qua đó tối ưu tải trọng, giảm km chạy rỗng, giảm giá cước và tăng sức cạnh tranh chung cho doanh nghiệp trong nước. Sự liên kết này chỉ có thể bền vững khi dựa trên nền tảng số và một hệ thống quản trị tiêu chuẩn.

Hai là hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số một cách thực chất. Chính phủ có thể xây dựng các nền tảng liên thông quốc gia như app tài xế – đơn hàng, hệ thống ERP chuẩn quốc tế cho doanh nghiệp logistics, cơ chế tín dụng xanh và vốn ưu đãi để doanh nghiệp đầu tư công nghệ. Nếu không có hỗ trợ về nền tảng số, doanh nghiệp nội rất khó cạnh tranh với các tập đoàn logistics xuyên biên giới đã ứng dụng AI, big data, IoT nhiều năm nay.

Ba là công nghệ hóa toàn diện ngành logistics trong giai đoạn 2025–2030, đồng bộ hóa dữ liệu ở cấp quốc gia. Tôi cho rằng đây phải là trụ cột: dữ liệu về tải trọng cầu đường, giờ cấm đường, mật độ giao thông, tuyến xanh, tuyến ưu tiên… cần được công khai theo thời gian thực trên một bản đồ số thống nhất. Khi đó, doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định vận hành dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính, từ lập phương án, điều phối xe đến dự báo chi phí và phát thải.

Nếu ba nhóm giải pháp này được triển khai song hành cùng các cải cách về cấp phép, tiêu chuẩn, thời gian lái xe, tôi tin ngành logistics Việt Nam sẽ bước sang một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới: xanh hơn, số hóa hơn và cạnh tranh bền vững hơn.

Phóng viên: Trang Huy Logistics được biết đến là doanh nghiệp có kinh nghiệm sâu về vận chuyển siêu trường – siêu trọng. Từ thực tế đó, bà có thể chia sẻ rõ hơn vì sao cơ chế cấp phép hiện nay bị xem là “vấn đề” lớn?

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy: Từ góc độ doanh nghiệp được kiến nghị: cách cấp phép hiện nay không còn phù hợp với nhu cầu phát triển của đất nước. Một phương tiện siêu trường, siêu trọng trị giá hàng chục tỷ đồng, đã đăng ký, đăng kiểm đầy đủ và đã từng thực hiện hàng trăm chuyến an toàn, vẫn phải xin phép lại từ đầu mỗi lần lăn bánh. Một giấy phép chỉ có giá trị cho đúng một hành trình; muốn đi chuyến thứ hai, thứ ba, doanh nghiệp lại phải nộp hồ sơ, lại phải chờ duyệt, lại phải xin qua nhiều cơ quan. Cách quản lý “nhiêu khê” này làm mất rất nhiều thời gian và gây tắc nghẽn không cần thiết. Đặc biệt, còn làm doanh nghiệp ‘bị khó dễ” và phát sinh các dịch vụ tiêu cực đi theo.

Tôi kiến nghị Chính phủ cần ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia cho vận chuyển siêu trường – siêu trọng, từ đó cho phép áp dụng cơ chế cấp phép một lần – sử dụng nhiều lần đối với phương tiện đáp ứng đầy đủ điều kiện kỹ thuật. Đồng thời cần thống nhất trên toàn quốc một quy trình cấp phép cực nhanh: một cửa – một chuẩn – một thời hạn, tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng một cách. Đây là điều các doanh nghiệp trong ngành chờ đợi nhiều năm, và nếu làm được thì năng suất của Việt Nam sẽ tăng lên rất rõ.

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy - Trang Huy Logistics: chuyển đổi số ngày hôm nay bắt buộc phải chuyển đổi xanh đồng thời.

Phóng viên: Từ góc độ một doanh nghiệp đã tham gia nhiều công trình lớn, bà nhìn nhận thế nào về logistics xanh – hướng phát triển được Chính phủ xác định là trụ cột của kinh tế xanh?

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy: Logistics xanh không chỉ là việc chuyển sang xe điện hay xe tiêu chuẩn khí thải cao; đó là quá trình tổng thể tổ chức lại toàn bộ cách vận hành sao cho thông minh hơn, khoa học hơn và ít lãng phí hơn. Tại Trang Huy Logistics, chúng tôi triển khai ba tầng: tối ưu vận hành để giảm chạy rỗng; ứng dụng công nghệ, định vị, cảm biến, phần mềm điều phối, để theo dõi tiêu hao nhiên liệu và phát thải CO₂ theo từng tuyến; và ở tầng chiến lược, kiến nghị Nhà nước có các ưu đãi tín dụng xanh, ưu tiên tiếp cận dự án đối với doanh nghiệp đầu tư phương tiện thân thiện môi trường. Khi chính sách khuyến khích đúng, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn và quá trình chuyển đổi xanh sẽ diễn ra thực chất hơn.

Phóng viên: Vậy thông điệp cuối cùng bà muốn gửi đến các cơ quan hoạch định chính sách hiệu quả hơn là gì?

CEO Nguyễn Thị Bích Thủy: Logistics không phải là dịch vụ phụ trợ; logistics chính là một phần của năng suất quốc gia. Mỗi giờ xe nằm chờ giấy phép, mỗi km chạy rỗng, mỗi lần đi đường vòng vì thiếu dữ liệu đều là sự lãng phí nguồn lực của đất nước. Doanh nghiệp hoàn toàn sẵn sàng đầu tư phương tiện, công nghệ, hệ thống quản trị và chia sẻ dữ liệu. Điều chúng tôi cần là một khung chính sách ổn định – minh bạch – nhất quán, và đặc biệt là sự thống nhất trong cách áp dụng từ Trung ương đến địa phương. Khi Nhà nước và doanh nghiệp cùng nhìn logistics như một yếu tố của năng suất quốc gia, Việt Nam sẽ có bước tiến dài trong hành trình xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế số và hạ tầng hiện đại. Chỉ khi chúng ta thay đổi mới chuyển đổi được, khi đó đất nước mới bứt phá, phát triển bền vững. Do vậy, chuyển đổi số ngày hôm nay bắt buộc phải chuyển đổi xanh đồng thời.

Trân trọng cảm ơn CEO Nguyễn Thị Bích Thủy!