Doanh nghiệp F&B chạy đua ‘xanh hóa’: Chuyển đổi hay bị bỏ lại phía sau?

Ngành thực phẩm và đồ uống (F&B) đang bước vào một cuộc cách mạng mới – cuộc đua xanh hóa toàn diện, nơi mà không chỉ chất lượng sản phẩm, mà cả quy trình sản xuất, bao bì, logistics và cách tiếp cận thị trường đều phải hướng đến bền vững.

Nếu vài năm trước, "xanh hóa" còn là khái niệm mang tính PR thì nay nó trở thành lựa chọn sinh tồn của nhiều doanh nghiệp. Những ai không kịp chuyển đổi sẽ bị chính khách hàng, đối tác và thị trường quốc tế đào thải không thương tiếc.

Trong báo cáo đánh giá gần đây, hơn 60% người tiêu dùng tại Việt Nam cho biết sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho các sản phẩm thân thiện môi trường. Con số này ở nhóm người trẻ từ 20–35 tuổi thậm chí vượt 70%, phản ánh rõ xu hướng tiêu dùng mới: Có trách nhiệm và đặt yếu tố môi trường làm trọng tâm lựa chọn. Đây là tín hiệu rõ ràng buộc các thương hiệu F&B nội địa phải điều chỉnh để phù hợp, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh với các nhãn hàng quốc tế đang ngày càng gay gắt.

Doanh nghiệp F&B chạy đua ‘xanh hóa’

Các chuỗi cà phê, trà sữa và đồ uống nhanh đã sớm nhập cuộc. Một thương hiệu lớn trong nước cho biết, đã thay thế toàn bộ ly nhựa dùng một lần bằng ly giấy tái chế tại hơn 90% cửa hàng. Mỗi năm, ước tính doanh nghiệp này giảm được hơn 100 tấn rác thải nhựa. Đồng thời, họ cũng ứng dụng công nghệ định lượng nguyên liệu để giảm thất thoát, tránh lãng phí và tối ưu hóa khâu chế biến. Đây không chỉ là sự chuyển dịch về hình thức mà còn thể hiện tư duy "bền vững từ gốc" của chuỗi giá trị F&B hiện đại.

Không chỉ các chuỗi lớn, nhóm doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa và nhỏ cũng đang có sự thay đổi đáng kể. Một công ty chuyên chế biến thực phẩm đóng hộp tại miền Trung đã đầu tư gần 30 tỷ đồng để chuyển sang hệ thống nồi hấp – tiệt trùng sử dụng năng lượng sinh khối thay vì dầu DO như trước. Nhờ đó, mỗi năm công ty giảm được hơn 4.000 tấn CO2 phát thải, tiết kiệm chi phí vận hành gần 18%. Sự đầu tư ban đầu tuy lớn, nhưng lợi ích dài hạn về tài chính và thương hiệu là điều không thể phủ nhận.

Trong lĩnh vực nước giải khát, xu hướng sử dụng bao bì thân thiện môi trường đang bùng nổ. Các loại chai PET tái chế, nắp xoay không rời (cap tethered), ống hút giấy và tem nhãn phân hủy sinh học đang dần trở thành tiêu chuẩn mới. Một thương hiệu nước đóng chai nội địa cho biết họ đang áp dụng tỷ lệ tái chế đến 50% cho mỗi chai sản phẩm, đồng thời thu hồi và tái sử dụng khoảng 200 triệu chai mỗi năm nhờ các điểm thu gom phân tán tại siêu thị và cửa hàng tiện lợi.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng dễ dàng chuyển mình. Thách thức lớn nhất nằm ở chi phí đầu tư ban đầu và thiếu nguồn cung nguyên liệu "xanh" ổn định trong nước. Một số doanh nghiệp nhỏ phản ánh giá thành bao bì giấy cao gấp đôi bao bì nhựa, trong khi hệ thống thu gom, phân loại rác chưa hiệu quả khiến họ gặp khó trong vận hành chuỗi bền vững. Mặt khác, chính sách khuyến khích chuyển đổi xanh hiện còn rời rạc, thiếu đồng bộ và chưa có ưu đãi thuế rõ ràng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn.

Dẫu vậy, sức ép từ thị trường xuất khẩu đang tạo ra động lực vô hình buộc doanh nghiệp phải đổi mới. Các quy định mới của châu Âu như: Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), hay tiêu chuẩn môi trường trong Hiệp định CPTPP và EVFTA đều yêu cầu sản phẩm xuất khẩu phải minh bạch trong chuỗi giá trị xanh, từ nguyên liệu đầu vào đến năng lượng sản xuất. Điều này đang khiến nhiều nhà máy sản xuất F&B trong nước phải nhanh chóng tái cấu trúc để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ góc độ đầu tư, các quỹ tài chính lớn hiện nay cũng đưa yếu tố ESG (môi trường, xã hội, quản trị) làm điều kiện tiên quyết khi rót vốn. Một số startup trong lĩnh vực F&B hướng đến tiêu dùng xanh, thực phẩm hữu cơ, thực phẩm không thịt đang hút vốn đầu tư mạnh mẽ từ các quỹ ngoại. Ngược lại, những doanh nghiệp cố chấp giữ mô hình cũ, bỏ qua yếu tố môi trường sẽ dần mất khả năng tiếp cận vốn, thị trường và nhân sự chất lượng cao – những yếu tố sống còn trong giai đoạn mới.

Thực tế cho thấy, xanh hóa không còn là câu chuyện "nên hay không", mà là "bây giờ hoặc không bao giờ". Doanh nghiệp F&B Việt nếu muốn tồn tại và phát triển bền vững không thể đi chậm hơn người tiêu dùng. Câu chuyện không chỉ là thay ly nhựa thành ly giấy, mà là thay đổi toàn bộ tư duy vận hành, sản xuất và phát triển sản phẩm dựa trên hệ giá trị mới: Lấy môi trường làm lõi trung tâm.