 |
| 5 kỹ năng lãnh đạo không thể tự động hóa |
Hiện nay, các “huấn luyện viên nghề nghiệp” và “coach cuộc sống” sử dụng AI đang xuất hiện ở khắp nơi. Một nghiên cứu của Harvard Business Review chỉ ra rằng, “liệu pháp” là một trong những lĩnh vực được ứng dụng AI nhiều nhất, tiếp theo là “tìm kiếm mục đích sống”. Gần một nửa số chuyên gia thuộc thế hệ Gen Z cho rằng họ nhận được hướng dẫn tốt hơn từ AI so với người quản lý.
Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: liệu AI có thể thực sự thay thế huấn luyện viên con người? Câu trả lời ngắn gọn là: chưa, và có lẽ sẽ không bao giờ.
Các công cụ như ChatGPT có thể giúp nghiên cứu lộ trình nghề nghiệp, lập kế hoạch kinh doanh hay hỗ trợ tìm kiếm thông tin. Nhưng trong huấn luyện nghề nghiệp – nơi yêu cầu sự kết nối, thấu cảm và phản hồi tinh tế - AI vẫn tồn tại những giới hạn lớn. Nhiều trường hợp thực tế cho thấy hướng dẫn từ AI đôi khi bị hiểu sai, thiếu cảm xúc và thậm chí gây phản tác dụng.
Matthew J. Kirchner - Tổng giám đốc điều hành của VetnCare cho biết, với tư cách là một huấn luyện viên điều hành được chứng nhận và là người lãnh đạo doanh nghiệp lấy con người làm trung tâm, ông tin rằng huấn luyện hiệu quả không thể tách rời yếu tố con người. Một huấn luyện viên giỏi không chỉ giúp đạt được kết quả, mà còn xây dựng niềm tin, cảm hứng và tinh thần đồng hành. Dưới đây là năm kỹ năng con người mà AI chưa thể và có thể sẽ không bao giờ sao chép được.
1. Lắng nghe sâu sắc
Lắng nghe không chỉ là nghe lời nói, mà còn là cảm nhận toàn bộ con người. Theo mô hình ba cấp độ lắng nghe của Viện Đào tạo Co-Active (được Đại học Columbia áp dụng), người huấn luyện giỏi lắng nghe không chỉ nội dung, mà cả giọng điệu, ngôn ngữ cơ thể và những khoảng ngắt - những điều AI chưa thể nắm bắt.
2. Đặt câu hỏi thay vì đưa ra câu trả lời
Một huấn luyện viên giỏi không áp đặt lời khuyên mà giúp người khác tự tìm ra câu trả lời. Họ đặt ra những câu hỏi mở, đúng thời điểm, khơi gợi suy nghĩ và giúp cá nhân tự khám phá năng lực của mình - điều mà các tin nhắn tự động không thể thay thế.
3. Tránh phán xét nhưng thúc đẩy trách nhiệm
AI có xu hướng “đồng ý” với mọi điều, tạo cảm giác dễ chịu nhưng không thúc đẩy sự trưởng thành. Ngược lại, huấn luyện viên con người biết cân bằng giữa đồng cảm và yêu cầu trách nhiệm. Họ biết khi nào cần thách thức người được huấn luyện để họ bước ra khỏi vùng an toàn, phát huy tối đa tiềm năng.
4. Dẫn dắt những cuộc trò chuyện khó khăn
Một huấn luyện viên giỏi không chỉ nói điều dễ nghe mà còn dám đối diện với sự thật. Quan trọng hơn, họ biết cách lựa chọn ngôn từ, giọng điệu và cách tiếp cận phù hợp để người đối diện sẵn sàng lắng nghe và thay đổi. AI có thể đưa ra phản hồi, nhưng không thể “đọc” được cảm xúc để điều chỉnh tương tác một cách tinh tế như con người.
5. Đầu tư vào sự phát triển thực chất
Theo Matthew J. Kirchner, huấn luyện hiệu quả không chỉ là đề xuất chiến lược mà còn là hành trình đồng hành. Khi nhà lãnh đạo đầu tư thời gian và tâm huyết để giúp nhân viên phát triển, họ không chỉ tạo ra kết quả công việc mà còn xây dựng niềm tin, lòng trung thành và văn hóa doanh nghiệp bền vững.
Bất chấp mọi cảnh báo về giới hạn của trí tuệ nhân tạo, thực tế cho thấy ngày càng nhiều người đang chuyển sang sử dụng các công cụ như ChatGPT để thay thế cho huấn luyện con người. Ngay cả trong ngành huấn luyện nghề nghiệp và lãnh đạo, các chuẩn mực truyền thống cũng đang thay đổi nhanh chóng.
Theo khảo sát mới nhất, hai phần ba huấn luyện viên chuyên nghiệp hiện đang tích hợp AI trong quá trình làm việc với khách hàng, và gần một nửa trong số đó đã tự xây dựng ứng dụng hoặc công cụ kỹ thuật số riêng.
Matthew J. Kirchner cũng sử dụng AI gần như mỗi ngày. Với ông, AI là “một đối tác tư duy đáng chú ý”, giúp định hình vấn đề, phân tích dữ liệu phức tạp và khám phá những góc nhìn mới trong quá trình ra quyết định.
“Đây chính là nơi AI có thể mang lại giá trị thực sự cho tất cả chúng ta - những người đang tìm kiếm hướng dẫn, phản hồi và sự hỗ trợ trong công việc và cuộc sống,” ông chia sẻ. “AI nên được xem là lớp bổ trợ, cung cấp bối cảnh và thông tin nền, giúp tăng cường chứ không thay thế vai trò của huấn luyện viên con người.”
AI tỏ ra đặc biệt hữu ích trong giai đoạn khám phá và thu thập dữ liệu của hành trình huấn luyện. Nó có thể đưa ra hệ thống câu hỏi có cấu trúc, xử lý khối lượng thông tin khổng lồ như xu hướng thị trường lao động, khoảng cách kỹ năng hay dữ liệu hiệu suất cá nhân để cung cấp phản hồi nhanh chóng và chính xác.
Không chỉ vậy, AI còn hỗ trợ đắc lực ở khía cạnh quản trị huấn luyện từ việc lập lịch, theo dõi tiến độ, đến tạo báo cáo và gửi nhắc nhở. Đây là những công việc tốn thời gian mà ngay cả các huấn luyện viên giàu kinh nghiệm cũng đôi khi bỏ sót.
Và hơn hết, AI có ưu thế “luôn hoạt động”. Trong những khoảng thời gian giữa các buổi huấn luyện, AI có thể giúp người học truy cập thông tin hoặc xin ý kiến ngay lập tức, giữ cho quá trình phát triển không bị gián đoạn.
Tuy nhiên, Matthew J. Kirchner nhấn mạnh rằng, chỉ riêng những tiện ích ấy là chưa đủ để tạo nên một quá trình huấn luyện hoàn chỉnh. “Lý tưởng nhất, AI sẽ giúp huấn luyện viên con người rảnh tay hơn để tập trung vào công việc mang tính chiến lược, sáng tạo và có chiều sâu cảm xúc - những điều mà chỉ con người mới thực hiện được.”
Theo ông, khi AI đảm nhận phần kỹ thuật, huấn luyện viên có thể hiện diện nhiều hơn trong mối quan hệ với học viên, dành nhiều thời gian hơn để lắng nghe, thấu hiểu và tạo động lực, cũng như nắm bắt được những tín hiệu phi ngôn ngữ và cảm xúc tinh tế mà AI không thể nhận diện.
“Đó chính là sức mạnh thực sự của huấn luyện,” ông Kirchner khẳng định. “Nó chạm đến con người ở tầng sâu của cảm xúc – điều mà không một thuật toán nào có thể lập trình được.”
AI có thể tinh giản quy trình, chắt lọc dữ liệu và đưa ra gợi ý thông minh, nhưng nó không thể xây dựng niềm tin, truyền cảm hứng, hay nhìn thẳng vào mắt ai đó để nói rằng họ có thể làm được nhiều hơn những gì họ nghĩ.
“Đó là công việc của một nhà lãnh đạo - và sức mạnh ấy chỉ thật sự hiệu quả khi được truyền tải trực tiếp giữa người với người,” ông kết luận.
