Từ “làm cho đúng” đến lợi thế cạnh tranh: Bài học quản trị ESG từ hành trình xanh hóa của Vinamilk

Báo cáo ESG của Vinamilk năm 2024

Trong chuỗi Podcast Việt Nam Xanh, bà Lê Hoàng Anh, Trưởng bộ phận Kiểm soát nội bộ – mảng Phát triển bền vững và tiêu chuẩn của Vinamilk, đã chia sẻ một góc nhìn giàu trải nghiệm về hành trình hơn một thập kỷ “xanh hóa” của doanh nghiệp sữa lớn nhất Việt Nam. Câu chuyện không chỉ phản ánh nỗ lực chuyển đổi theo các chuẩn mực quốc tế, mà còn mang nhiều hàm ý quản trị quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh ESG đang trở thành luật chơi mới của thị trường toàn cầu.

Trái ngọt từ lợi thế tiên phong

Nhìn lại thời điểm năm 2012, khi Vinamilk bắt tay vào xây dựng báo cáo phát triển bền vững, khái niệm ESG cũng như các bộ tiêu chuẩn báo cáo quốc tế vẫn còn rất mới mẻ tại Việt Nam. Theo bà Lê Hoàng Anh, thách thức lớn nhất khi đó không nằm ở quyết tâm của doanh nghiệp, mà ở câu hỏi: làm thế nào để đảm bảo tính minh bạch khi chưa có một khung chuẩn chung để áp dụng?

Trong bối cảnh đó, Vinamilk lựa chọn tiếp cận các bộ tiêu chuẩn toàn cầu như ISO, SBTi – sáng kiến mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học – và chấp nhận một thực tế là phải xây dựng gần như từ đầu toàn bộ hạ tầng kỹ thuật cho phát triển bền vững. Từ hệ thống đo lường, thu thập dữ liệu, đến quản trị phát thải trên toàn chuỗi hoạt động, mọi thứ đều đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự kiên trì rất lớn.

Giai đoạn đầu không tránh khỏi tâm lý e ngại trong nội bộ. Việc ghi chép, báo cáo theo chuẩn quốc tế bị xem là cứng nhắc, tốn thời gian và chưa mang lại lợi ích tức thì. Tuy nhiên, khi quy trình dần được định hình, tuân thủ không còn là áp lực mà trở thành thói quen. Đại diện Vinamilk ví quá trình này giống như việc đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông: ban đầu bất tiện, nhưng khi đã quen, đó là điều không thể thiếu để đảm bảo an toàn.

Sự bền bỉ trong hơn một thập kỷ đã mang lại những kết quả cụ thể, có thể đo lường và được quốc tế ghi nhận. Vinamilk hiện là doanh nghiệp sữa đầu tiên tại Việt Nam có ba đơn vị đạt trung hòa carbon theo tiêu chuẩn quốc tế, bao gồm hai nhà máy và một trang trại. Gần 90% năng lượng sử dụng trong sản xuất đã được chuyển đổi sang các nguồn năng lượng xanh và tái tạo như Biomass, khí CNG, điện mặt trời và nhiệt thu hồi từ Biogas.

Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của ESG, theo góc nhìn quản trị, không chỉ nằm ở các chứng nhận hay con số phát thải. Việc triển khai sớm các tiêu chuẩn quốc tế giúp doanh nghiệp sử dụng chung một “ngôn ngữ toàn cầu” khi làm việc với nhà đầu tư, đối tác và các bên liên quan. Dữ liệu ESG trở thành công cụ quan trọng để củng cố niềm tin, nâng tầm uy tín và gia tăng khả năng tiếp cận thị trường.

Quan trọng hơn, ESG được Vinamilk xem như một hệ thống quản trị nội tại. Việc ghi nhận, minh bạch và lượng hóa dữ liệu giúp doanh nghiệp “soi lại chính mình” một cách khách quan, từ đo lường phát thải, tối ưu sử dụng tài nguyên, đến chuẩn hóa quy trình và liên tục cải tiến hiệu quả vận hành. Nhờ đó, doanh nghiệp sớm nhận diện và hạn chế các rủi ro thường gặp trong quá trình phát triển bền vững, thay vì bị động xử lý khi vấn đề đã phát sinh.

Khi ESG trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn

Trong bối cảnh ESG ngày càng được xem là “thẻ xanh thông hành” để doanh nghiệp bước vào nhiều thị trường xuất khẩu, lợi thế của những đơn vị tiên phong không chỉ dừng lại ở hình ảnh thương hiệu. Với Vinamilk, việc thực hành ESG sớm đã góp phần củng cố vị thế khi thương hiệu này liên tục được xếp hạng trong nhóm thương hiệu sữa có giá trị và tiềm năng trên thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, yếu tố xanh cũng đang tác động ngày càng rõ nét đến hành vi tiêu dùng. Dù không trực tiếp gọi tên ESG, người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên những sản phẩm an toàn, minh bạch và thân thiện hơn với môi trường. Khi cầm trên tay một sản phẩm, họ không chỉ nhìn thấy giá trị dinh dưỡng cho bản thân, mà còn cảm nhận được việc mình đang góp phần bảo vệ môi trường.

Chính sự dịch chuyển âm thầm này của thị trường đã tạo ra khoảng cách giữa những doanh nghiệp đã chuẩn bị sẵn nền tảng xanh và những đơn vị buộc phải chạy theo xu hướng trong thế bị động.

Lợi thế của Vinamilk không đến từ những bước đi ngắn hạn, mà từ nền tảng được chuẩn bị bài bản suốt hơn một thập kỷ. Hành trình chuyển đổi xanh sớm không chỉ giúp doanh nghiệp đi trước thị trường, mà còn tích lũy đủ năng lực quản trị để bứt lên khi cạnh tranh bước sang giai đoạn mới.