Đô thị thông minh mở ra động lực tăng trưởng mới cho kinh tế Việt Nam

Phát triển đô thị thông minh đang nổi lên như một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của Việt Nam trong giai đoạn mới. Không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ, mô hình này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển căn bản trong phương thức quản trị, tối ưu hóa nguồn lực và mở rộng không gian kinh tế dựa trên dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

Đô thị thông minh mở ra động lực tăng trưởng mới cho kinh tế Việt Nam

Hiện nay, khu vực đô thị đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, đóng vai trò trung tâm trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cũng kéo theo nhiều áp lực như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng và khó khăn trong quản lý dân cư. Nếu tiếp tục phát triển theo mô hình truyền thống, dư địa tăng trưởng của các đô thị sẽ dần thu hẹp.

Theo các chuyên gia, điểm cốt lõi của đô thị thông minh không nằm ở việc lắp đặt công nghệ mà ở cách vận hành và quản trị dựa trên dữ liệu. PGS.TS Trần Đình Thiên, Nguyên viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam nhận định: “Đô thị thông minh không chỉ là lắp đặt công nghệ mà là thay đổi mô hình tăng trưởng, vận hành đô thị bằng dữ liệu và quản trị hiện đại”.

Quan điểm này cho thấy vai trò trung tâm của dữ liệu trong quá trình chuyển đổi. Trong bối cảnh kinh tế số, dữ liệu được ví như “tài nguyên mới”, quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi đô thị. TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng lợi thế lớn nhất của đô thị thông minh chính là khả năng kết nối và khai thác dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản trị. Đô thị nào quản trị dữ liệu tốt hơn sẽ có lợi thế vượt trội trong thu hút đầu tư và phát triển kinh tế.

Nhằm tạo nền tảng cho quá trình này, một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là chuẩn hóa hạ tầng số và phát triển dữ liệu số quốc gia. Đây là điều kiện tiên quyết để các hệ thống đô thị thông minh có thể kết nối, chia sẻ và vận hành đồng bộ.

Trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục thúc đẩy xây dựng các tiêu chuẩn trong những lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế số. Dự kiến có 53 tiêu chuẩn mới được ban hành, tập trung vào dữ liệu, trung tâm dữ liệu, dịch vụ công trực tuyến, giao dịch điện tử và an toàn thông tin. Đáng chú ý, nhóm tiêu chuẩn liên quan đến đô thị thông minh chiếm tỷ trọng lớn, cho thấy định hướng phát triển rõ ràng của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Nếu hạ tầng giao thông được coi là “xương sống” của đô thị truyền thống thì trong đô thị thông minh, dữ liệu và hạ tầng số chính là “hệ thần kinh”. Từ giao thông, môi trường, quy hoạch đến dịch vụ công đều cần được kết nối trên một nền tảng dữ liệu thống nhất, phục vụ cho việc điều hành và ra quyết định theo thời gian thực.

Bên cạnh những bước tiến về công nghệ, việc hoàn thiện thể chế và xây dựng hệ sinh thái đồng bộ được xem là yếu tố then chốt. Cuối năm 2025, Cổng Thông tin Đô thị thông minh Quốc gia đã được đưa vào vận hành, đóng vai trò nền tảng dữ liệu trung tâm, kết nối các nguồn thông tin đô thị trên toàn quốc.

Ông Lê Hoàng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, Bộ Xây dựng.

Theo ông Lê Hoàng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), hệ thống này được phát triển theo hướng mở, đồng bộ với các hệ thống thông tin của Nhà nước, hỗ trợ quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu và thúc đẩy hợp tác công - tư. Đồng thời, cổng thông tin cũng giúp các địa phương xây dựng lộ trình phát triển phù hợp, tạo môi trường minh bạch để thu hút doanh nghiệp tham gia.

Tuy nhiên, quá trình triển khai đô thị thông minh tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Dữ liệu hiện còn phân tán, thiếu kết nối; cơ chế phối hợp giữa các ngành chưa hiệu quả; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu hụt.

PGS.TS Nguyễn Vũ Phương - Phó Giám đốc Học viện Chiến lược bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng nhiều địa phương vẫn quen với phương thức quản lý truyền thống, trong khi đô thị thông minh đòi hỏi năng lực phân tích và sử dụng dữ liệu. “Muốn vận hành đô thị thông minh, cán bộ quản lý phải biết xác định vấn đề ưu tiên, đọc và phân tích dữ liệu, đánh giá hiệu quả chính sách. Nếu thiếu năng lực này, việc triển khai rất dễ rơi vào hình thức”, ông nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Viettel Solutions cho rằng nhân lực là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành các trung tâm điều hành đô thị thông minh. Do đó, doanh nghiệp cần tham gia toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, thiết kế đến đào tạo và vận hành hệ thống.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh, trong đó đưa ra các quy định về chuẩn hóa hạ tầng số, dữ liệu và bảo đảm tính liên thông giữa các hệ thống. Đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng nhằm tránh tình trạng phát triển rời rạc giữa các địa phương.

Trong dài hạn, đô thị thông minh không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Khi dữ liệu trở thành nền tảng của quản trị, dịch vụ công được số hóa và các quyết định được đưa ra theo thời gian thực, hiệu quả vận hành đô thị sẽ được nâng lên rõ rệt.

Đây cũng chính là dư địa tăng trưởng mới của Việt Nam trong kỷ nguyên số. Khi các đô thị trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, kết nối và lan tỏa giá trị, nền kinh tế sẽ có thêm động lực để bứt phá, hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong những năm tới.