Song song đó, Thành phố cũng đối mặt áp lực môi trường khổng lồ từ 12,7 triệu phương tiện và hàng chục khu công nghiệp, buộc phải triển khai chiến lược giảm ô nhiễm toàn diện.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, tính đến ngày 04/5/2026, tổng vốn bồi thường năm 2026 của 165 dự án trên địa bàn Thành phố đạt hơn 33.685 tỷ đồng. Tuy nhiên, số vốn đã giải ngân mới đạt khoảng 8.614 tỷ đồng, tương ứng 25,57%, trong khi hơn 25.071 tỷ đồng vẫn chưa được giải ngân.
Trong số 29 chủ đầu tư được theo dõi, chỉ có 2 đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân 100%, 1 đơn vị đạt trên 80%, còn tới 20 chủ đầu tư chưa thực hiện giải ngân.
 |
| Dự án nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 (TP. Hồ Chí Minh) đang tăng tốc giải phóng mặt bằng. |
“Nút thắt” lớn từ quá trình sắp xếp bộ máy
Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tiến độ giải ngân chậm phần lớn xuất phát từ quá trình sắp xếp lại tổ chức bộ máy hành chính và tái cơ cấu các đơn vị thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Theo đó, 37 Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực, 21 Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng và 13 Chi nhánh Trung tâm phát triển quỹ đất đã được tổ chức lại thành 37 Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng trực thuộc UBND các xã, phường và đặc khu.
Việc chuyển đổi này phát sinh nhiều khó khăn liên quan đến con dấu, dữ liệu kho bạc, chuyển giao chủ đầu tư, bàn giao hồ sơ và vận hành bộ máy mới, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ lập hồ sơ và chi trả bồi thường.
Ngoài ra, nhiều dự án chỉ mới được bố trí vốn trong năm 2026 nên đang trong giai đoạn thực hiện các thủ tục như thông báo thu hồi đất, đo đạc, kiểm đếm, xác minh hồ sơ pháp lý theo quy định của Luật Đất đai 2024 và Nghị quyết 254/2025/QH15.
Theo kế hoạch, phần lớn phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sẽ được hoàn tất trong quý III/2026 để thực hiện chi trả và tăng tốc giải ngân.
Rút ngắn thời gian thu hồi đất còn 120 ngày
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là TP. Hồ Chí Minh đang xây dựng quy trình phối hợp mới đối với các dự án đi qua nhiều xã, phường, đặc khu.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đã lấy ý kiến 168 địa phương cùng các sở, ngành liên quan để hoàn thiện quy chế phối hợp mới. Đến nay, đã có 64 đơn vị phản hồi, trong đó phần lớn thống nhất với dự thảo.
Theo định hướng mới, thời gian thực hiện thu hồi đất đối với đất ở sẽ được rút ngắn từ 180 ngày xuống còn 120 ngày theo tinh thần Nghị quyết 254/2025/QH15 và Nghị định 49/2026/NĐ-CP.
Đây được xem là giải pháp then chốt nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” lớn nhất của các dự án đầu tư công, đặc biệt là các công trình hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị và phát triển khu công nghiệp.
 |
| Theo định hướng mới, thời gian thực hiện thu hồi đất đối với đất ở sẽ được rút ngắn từ 180 ngày xuống còn 120 ngày. |
Áp dụng cơ chế thưởng giao mặt bằng sớm
Bên cạnh việc rút ngắn thủ tục, Thành phố cũng đang nghiên cứu áp dụng cơ chế thưởng cho người dân bàn giao mặt bằng sớm nhằm tạo đồng thuận và đẩy nhanh tiến độ dự án.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đã trình UBND TP. HCM xem xét ban hành hướng dẫn chung để áp dụng thống nhất trên toàn địa bàn.
Song song đó, Thành phố cũng xây dựng phần mềm quản lý tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất theo thời gian thực nhằm liên thông dữ liệu giữa các sở, ngành và địa phương.
Hệ thống này được kỳ vọng sẽ giúp chuẩn hóa quy trình, minh bạch tiến độ và hỗ trợ điều hành hiệu quả hơn trong bối cảnh số lượng dự án đầu tư công ngày càng lớn.
Đáng chú ý, Thành phố cũng đang đề xuất xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ làm công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng theo tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”.
Áp lực môi trường khổng lồ của siêu đô thị hơn 14 triệu dân
Không chỉ chịu sức ép từ đầu tư hạ tầng, TP. Hồ Chí Minh hiện còn đối mặt áp lực môi trường ngày càng lớn khi quy mô dân số đã vượt 14 triệu người.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn Thành phố hiện có 63 khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao; 14 cụm công nghiệp cùng khoảng 12,7 triệu phương tiện giao thông, tạo áp lực rất lớn lên hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn và chất lượng không khí đô thị.
Trước thực trạng này, Thành phố đang xây dựng Chương trình bảo vệ môi trường giai đoạn 2026 – 2030 với mục tiêu kiểm soát ô nhiễm, phục hồi môi trường và hướng tới mô hình phát triển đô thị bền vững.
Theo định hướng của Thành phố, chương trình môi trường giai đoạn mới sẽ tập trung vào 3 nhóm nhiệm vụ chính, 5 nhóm giải pháp và 27 chương trình, dự án trọng điểm.
Nhiều giải pháp đáng chú ý sẽ được triển khai như: Đầu tư nâng cấp hệ thống quan trắc môi trường; Xây dựng hệ thống xử lý nước thải đô thị tập trung; Chuyển đổi công nghệ xử lý rác thải; Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông; Xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng không khí; Thúc đẩy mô hình trường học xanh và mua sắm công xanh; Tăng cường truyền thông, vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong thời gian tới, TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục tập trung tháo gỡ các khó khăn liên quan công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để bảo đảm tiến độ triển khai các dự án đầu tư công trọng điểm; đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát ô nhiễm nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.
