Ngày 25/3, tại Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.
 |
| Quang cảnh Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 (Ảnh: Báo Nhân dân). |
Điểm đáng chú ý của diễn đàn năm nay không chỉ nằm ở chủ đề thời sự, mà ở chỗ sự kiện chạm đúng một yêu cầu rất cấp bách của nền kinh tế. Khi cả bối cảnh quốc tế lẫn trong nước cùng thay đổi nhanh, mô hình tăng trưởng cũ không còn đủ sức tạo ra bứt phá như trước. Việt Nam vì thế cần một cách tiếp cận mới để vừa duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa bảo đảm tính bền vững và bao trùm trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Diễn đàn được xem là một sự kiện học thuật - chính sách quan trọng, góp phần nhận diện rõ hơn những đòi hỏi mới của quá trình phát triển đất nước. Mục tiêu lớn được đặt ra là làm rõ các luận cứ khoa học và thực tiễn để phục vụ việc xác lập mô hình phát triển mới của Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo.
Tham dự diễn đàn có đông đảo đại biểu đến từ các cơ quan Đảng, Nhà nước, các Bộ, ban, ngành Trung ương, cùng các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan báo chí Trung ương, địa phương.
Sự hiện diện của nhiều lực lượng cho thấy câu chuyện mô hình phát triển không còn là vấn đề riêng của giới nghiên cứu, mà đã trở thành bài toán chung của hoạch định chính sách, quản trị quốc gia và thực tiễn sản xuất - kinh doanh.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Đặng Xuân Thanh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, nâng cao chất lượng tăng trưởng và mở ra những không gian tăng trưởng mới. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào một chặng đường phát triển khác trước, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là yếu tố bổ trợ, mà đang dần trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Báo cáo đề dẫn do TS. Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương - trình bày cũng đặt trọng tâm vào yêu cầu tái định hình động lực phát triển. Thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố tăng trưởng truyền thống, Việt Nam cần chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa vào tri thức, công nghệ, dữ liệu và năng lực đổi mới. Đây được xem là hướng đi phù hợp hơn với xu thế của thế giới, đồng thời đáp ứng yêu cầu nâng cấp nền kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng quyết liệt.
Một nội dung lớn được các tham luận tập trung làm rõ là khái niệm và nội hàm của mô hình phát triển mới của Việt Nam. Đây không chỉ là thay đổi vài công cụ điều hành hay bổ sung thêm một số ngành ưu tiên, mà là sự điều chỉnh mang tính hệ thống trong tư duy phát triển. Mô hình mới phải trả lời được nhiều câu hỏi cùng lúc: tăng trưởng bằng động lực nào, dựa vào nguồn lực nào, tổ chức lại nền kinh tế ra sao và Nhà nước sẽ đóng vai trò gì trong quá trình đó.
Từ góc độ kinh nghiệm quốc tế, nhiều ý kiến phân tích quá trình đổi mới mô hình phát triển ở các quốc gia đi trước. Một điểm chung được nhấn mạnh là vai trò kiến tạo của Chính phủ trong việc xây dựng chính sách cho kinh tế số, kinh tế dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu. Những kinh nghiệm này không thể sao chép nguyên xi, nhưng có giá trị tham chiếu lớn đối với Việt Nam trong quá trình lựa chọn con đường phát triển phù hợp với điều kiện trong nước.
Các tham luận cũng dành dung lượng đáng kể để nhìn thẳng vào thực trạng mô hình phát triển hiện nay của Việt Nam. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, nhiều hạn chế, điểm nghẽn và yêu cầu cải cách tiếp tục được chỉ ra. Đó là áp lực nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả phân bổ nguồn lực và khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những biến động ngày càng khó lường từ bên ngoài.
Điều đáng nói là diễn đàn không dừng ở việc nêu ra thách thức, mà hướng tới việc mở đường cho những lựa chọn chính sách cụ thể hơn trong thời gian tới. Khi mô hình phát triển mới được đặt trên nền tảng khoa học -công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đây cũng là lúc Việt Nam phải chuẩn bị đồng bộ hơn về thể chế, hạ tầng, nhân lực và năng lực quản trị để biến định hướng thành kết quả thực tế.
Nhìn rộng hơn, vấn đề được đặt ra tại diễn đàn lần này là một bước chuẩn bị có ý nghĩa cho chặng đường phát triển sắp tới của đất nước. Trong bối cảnh mới, yêu cầu không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn, mà còn phải tăng trưởng thông minh hơn, xanh hơn và có sức chống chịu tốt hơn. Việc định hình một mô hình phát triển mới vì thế không đơn thuần là lựa chọn về kinh tế, mà còn là lựa chọn chiến lược cho tương lai của Việt Nam trong kỷ nguyên số.
