TP.HCM mới sau sáp nhập đang hình thành một siêu đô thị, định hướng trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, công nghệ và logistics hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2030, phấn đấu trở thành top 100 TP đáng sống nhất thế giới.
Đây là yêu cầu của Bộ Chính trị, để siêu đô thị TP.HCM hiện đại có thể dẫn dắt nền kinh tế quốc gia trong những thập niên tới. TP.HCM đã có các nghị quyết đặc thù nhưng chưa đủ mạnh để thu hút các doanh nghiệp (DN) lớn, đặc biệt đầu tư vào hạ tầng giao thông.
Tại hội thảo "Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng 2 con số từ các động lực truyền thống và động lực mới trong bối cảnh bảo đảm ổn định năng lượng" với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý, được TP.HCM tổ chức chiều 13/3, Chủ tịch UBND TP ông Nguyễn Văn Được cho biết, tại cuộc họp gần đây của Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đã đề xuất ban hành cơ chế đặc thù mạnh mẽ hơn cho TP, trong đó cho phép TP.HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô của Hà Nội. Đề xuất này đã được Bộ Chính trị đồng ý.
Dự kiến trong tháng 3, TP.HCM sẽ hoàn thành đề cương, tháng 4 hoàn thành dự thảo, tháng 5 - 6 sẽ tổ chức hội thảo, góp ý để hoàn thiện. Sau đó, dự án luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét thông qua trong năm 2026.
Đây là tin vui cho TP.HCM, để có những cơ chế mới, đặc biệt để TP.HCM phát triển trong giai đoạn mới.
Thực tế từ năm 2017 đến nay, Quốc hội đã ban hành 3 nghị quyết đặc thù cho TP.HCM, từ Nghị quyết 54/2017 đến Nghị quyết 98/2023 và mới đây là Nghị quyết 260/2025. Những nghị quyết này đã mang lại những kết quả nhất định cho TP trong những năm qua, nhưng hiệu quả chưa như kỳ vọng, bởi một siêu đô thị muốn phát triển nhanh và bền vững thì cần một nền tảng pháp lý ổn định, đồng bộ và dài hạn.
Theo các chuyên gia, một đạo luật riêng sẽ tạo hành lang pháp lý ổn định, lâu dài, thay vì phải ban hành các nghị quyết thí điểm có thời hạn vài năm. Vì vậy, nếu có Luật Đô thị đặc biệt, sẽ mở ra khả năng chuyển từ tư duy thí điểm từng phần sang tư duy thiết kế thể chế tổng thể.
Trước mắt, theo ông Được, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, TP.HCM cần tận dụng tối đa các cơ chế Trung ương cho phép như Nghị quyết 260, 188, 98 và nếu sắp tới có Luật Đô thị đặc biệt, TP.HCM sẵn sàng đề xuất Trung ương cho thí điểm các cơ chế thử nghiệm chính sách mới (sandbox) trong quá trình vận hành.
Tạo niềm tin cho các nhà đầu tư
Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, chỉ với các nghị quyết đặc thù đã có, cũng đã tạo những cú hích về thể chế giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư vào TP.HCM.
Từ giữa năm 2025 đến nay, với các cơ chế thông thoáng, nhiều DN tư nhân lớn quan tâm đến các dự án hạ tầng trọng điểm của TP.HCM. Cụ thể như tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ đã được khởi công, với số vốn lên đến 102.430 tỷ đồng (gần 4 tỷ USD), do công ty Vinspeed - thuộc Vingroup đầu tư. Khu liên hợp thể thao quốc gia Rạch Chiếc được Tập đoàn Sun Group đầu tư, với tổng vốn dự kiến hơn 145.000 - 146.000 tỷ đồng theo hình thức đối tác công tư (hợp đồng BT), có quy mô hơn 186 ha, trọng tâm là sân vận động 70.000 chỗ ngồi và các công trình thể thao đạt chuẩn quốc tế, cũng đã được khởi công.
Thực tế, TP.HCM đang khát vốn đầu tư hạ tầng và yêu cầu hoàn thiện hạ tầng càng sớm càng tốt. Lấy ví dụ việc triển khai hạ tầng giao thông kết nối TP.HCM với sân bay Long Thành, UBND TP.HCM đã lên kế hoạch đảm bảo tiến độ triển khai dự án metro số 2 (đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm) và dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành theo cơ chế khẩn cấp, vì đây là những tuyến metro đầu tiên từ trung tâm TP. HCM đi sân bay Long Thành.
Hai dự án trọng điểm này đều do các DN tư nhân đầu tư, có yêu cầu cấp bách nên các đơn vị được chủ động vận dụng tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt mà TP.HCM đã có theo thẩm quyền, để đẩy nhanh tiến độ.
Theo kế hoạch tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm (do Công ty cổ phần Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh - DN thành viên của Tập đoàn Trường Hải đầu tư) tổ chức nghiên cứu, lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Dự án được đề xuất thực hiện theo phương thức PPP - hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), sẽ khởi công vào tháng 4; còn tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành dự kiến khởi công vào ngày 30/6.
 |
| Tuyến metro Bến Thành sang Thủ Thiêm dài khoảng 6,2 km, đi ngầm theo đường Hàm Nghi, qua sông Sài Gòn, rồi bám Mai Chí Thọ đến ga Thủ Thiêm. |
Chỉ mới có các nghị quyết nêu trên, việc đầu tư hạ tầng ở TP.HCM đã có nhiều tín hiệu cho thấy nhiều DN rất quan tâm đến các dự án lớn. Mới đây nhất Tập đoàn Sovico của tỉ phú Nguyễn Thị Phương Thảo đề xuất đầu tư 5 dự án giao thông với tổng mức đầu tư ước tính gần 100.000 tỉ đồng. Các dự án tập trung vào những trục kết nối quan trọng giữa TP.HCM với khu vực lân cận, bao gồm hệ thống vành đai, tuyến đường ven sông và các trục kết nối cảng. Sovico kiến nghị TP xem xét, cho phép nghiên cứu, lập đề xuất chủ trương đầu tư các dự án này theo phương thức PPP - hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), thanh toán bằng quỹ đất.
Đó là dự án đầu tư hoàn chỉnh đoạn vành đai 3 TP.HCM từ Tân Vạn - Bình Chuẩn (đi trùng tuyến Mỹ Phước - Tân Vạn hiện hữu), dài khoảng 15,3km. Dự án thứ hai là xây dựng đoạn vành đai 2 từ quốc lộ 1 đến đường Nguyễn Văn Linh. Dự án thứ ba là tuyến đường ven sông Sài Gòn từ mũi đèn đỏ thuộc xã Nhà Bè đến cầu Bến Súc (xã Thái Mỹ), có chiều dài khoảng 78,2km. Dự án thứ tư là tuyến đường kết nối từ nút giao Gò Dưa đến cao tốc TP.HCM - Chơn Thành.
Ngoài ra Sovico cũng đề xuất dự án đường liên cảng Cát Lái - Phú Hữu đến đường vành đai 3 TP.HCM. Không chỉ vậy, Tập đoàn Sovico cũng đang nghiên cứu đề xuất phương án đầu tư tuyến metro số 4 theo hình thức PPP - hợp đồng BT. Metro số 4 có tổng chiều dài 47,3km (với 25,62km đi ngầm và 21,7km đi trên cao). Đây là tuyến từ Thạnh Xuân đến Khu đô thị Hiệp Phước, cũng là tuyến đường sắt đô thị dài nhất, kết nối trục Bắc - Nam từ Quận 12 đến huyện Nhà Bè cũ và nếu các thủ tục hoàn tất sớm và được TP thông qua, Sovico sẽ khởi công dự án này trong quý 1-2027.
Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM có ý nghĩa rất lớn
Nhìn vào những dự án hạ tầng lớn như vậy được các DN tư nhân đầu tư, cho thấy hiệu quả của các nghị quyết đặc thù mà TP.HCM đã vận dụng. Vấn đề còn lại là tính linh hoạt trong áp dụng các nghị quyết, vận dụng tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt theo thẩm quyền. Ví dụ với dự án tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm, TP.HCM đang áp dụng chế độ chỉ định thầu tư vấn thẩm tra hồ sơ báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế kỹ thuật tổng thể dự án, khi cách đây vài ngày, UBND TP.HCM đã ban hành kế hoạch gồm 8 nhóm nhiệm vụ chính, tổng cộng hơn 70 thủ tục, đầu việc quan trọng cần được triển khai trong hơn 30 ngày tới.
Nhìn vào tiến độ của dự án metro Bến Thành - Thủ Thiêm, chủ yếu áp dụng những cơ chế đặc thù của Nghị quyết 188, tiến độ đã được đẩy nhanh như vậy, nếu TP.HCM có Luật Đô thị đặc biệt tiến độ còn nhanh hơn nữa.
 |
| Sau khi qua đường Hàm Nghi, tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm sẽ vượt sông bằng hầm ngầm để sang phía Mai Chí Thọ. |
Tất cả cho thấy việc Bộ Chính trị đồng ý chủ trương xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM có ý nghĩa rất lớn, không chỉ với TP.HCM mà còn với tư duy phát triển của cả nước trong giai đoạn mới.
Tư duy đó cũng cho thấy nhu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý riêng cho TP.HCM đã được nhìn nhận như một đòi hỏi khách quan của thực tiễn chứ không còn là một kiến nghị mang tính đơn lẻ của địa phương, khi mà chủ trương của Đảng hiện nay là đẩy mạnh phân cấp phân quyền, giao cho địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.
