Dệt may xuất siêu tỷ đô, doanh nghiệp vẫn lo thiếu nguyên liệu

“Cơn khát” nguyên phụ liệu và bài toán tự chủ

Thông tin từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), trong 5 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ngành dệt may đạt trên 17,58 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm 2024. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu nguyên phụ liệu là 10,63 tỷ USD, đưa ngành vào thế xuất siêu 6,95 tỷ USD.

Tính đến hết năm 2024, ngành dệt may đã xuất khẩu sang 104 quốc gia và vùng lãnh thổ, đạt tổng kim ngạch 43,6 tỷ USD. Thị trường Mỹ tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với kim ngạch 16,6 tỷ USD, chiếm 38,2% tổng xuất khẩu. Các nước thuộc khối Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đạt trên 7 tỷ USD, tương đương 16,25%; riêng Nhật Bản chiếm 10,5%, Canada đạt hơn 1,2 tỷ USD (2,8%). Xuất khẩu sang EU đạt gần 4,5 tỷ USD (10,25%), Trung Quốc (bao gồm cả xuất khẩu sợi) đạt 3,6 tỷ USD (8,3%), Hàn Quốc chiếm 8,5%, ASEAN 7,1%, Anh 1,8%. Đáng chú ý, Nga đang nổi lên là thị trường có tốc độ tăng trưởng nhanh, chiếm 1,75% tổng kim ngạch xuất khẩu.

5 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ngành dệt may tăng 9% so với cùng kỳ năm 2024

Tuy nhiên, hai khu vực đông dân như Trung Đông và châu Phi vẫn chưa được khai thác hiệu quả, với tỷ lệ lần lượt là dưới 1% và 0,34%. Điều này cho thấy ngành dệt may vẫn còn khá kén thị trường.

Một điểm sáng là tỷ lệ xuất khẩu giữa doanh nghiệp trong nước và khối FDI đang dần cân bằng. Doanh nghiệp Việt Nam đã chiếm khoảng 40% thị phần xuất khẩu và bắt đầu có những bước tiến đầu tư ra nước ngoài khẳng định năng lực cạnh tranh không thua kém.

Theo khảo sát tại 6 quốc gia (Bangladesh, Campuchia, Lào, Nepal, Trung Quốc và Việt Nam) dệt may Việt Nam chỉ xếp sau Trung Quốc ở một số chỉ tiêu nhỏ, còn lại đều vượt trội về chất lượng, giá thành và uy tín. Dù vậy, ngành vẫn phải đối diện hàng loạt thách thức như dịch chuyển chuỗi cung ứng, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường lao động ngày càng cao và xu hướng thời trang bền vững.

Trong danh sách những rào cản lớn của ngành, thiếu hụt nguyên phụ liệu luôn là điểm nghẽn nghiêm trọng. Không chỉ ảnh hưởng đến khả năng truy xuất nguồn gốc, điều kiện tiên quyết để hưởng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do, tình trạng này còn khiến Việt Nam khó nâng cao giá trị thiết kế và làm giảm sức cạnh tranh toàn ngành.

Về vấn đề này, phía doanh nghiệp cho biết, việc sáng tạo mẫu chào hàng chậm phần vì năng lực, phần lớn do thiếu chợ nguyên liệu trong nước. Doanh nghiệp phải liên hệ nhà cung cấp nước ngoài, tốn thời gian và chi phí.

Một thực tế khác, Việt Nam chưa có khu công nghiệp riêng cho dệt nhuộm, trong khi nhiều địa phương vẫn e ngại các dự án có yếu tố môi trường. Muốn thu hút đầu tư FDI vào lĩnh vực này, cần những chính sách đủ mạnh từ trung ương đến địa phương.

Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết, các doanh nghiệp đã nỗ lực kết nối với nhà cung cấp Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ… song thường gặp rào cản chống bán phá giá. Từ đó dẫn đến tâm lý e dè, thiếu sự ổn định lâu dài.

Về giải pháp bền vững, theo đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam cần xây dựng các khu công nghiệp dệt may lớn có tích hợp chuỗi sản xuất nguyên phụ liệu và nhuộm hoàn chỉnh. Đây không chỉ là bước đi chiến lược để nâng cao tự chủ mà còn là chìa khóa mở đường cho phát triển xanh và tuần hoàn.

Thời cơ từ dịch chuyển chuỗi cung ứng

Theo đại diện Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), hiện nay 50% sản lượng nguyên phụ liệu ngành dệt may và da giày đang tập trung tại các quốc gia châu Á như Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan. Trong bối cảnh dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến mới của các nhà sản xuất quốc tế.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa điều đó, ngành cần nghiên cứu rõ: Doanh nghiệp nào đang giữ chuỗi nào, sản phẩm chủ lực ra sao để từ đó đề xuất chính sách cụ thể và có thể ‘kéo’ họ về Việt Nam.

Cũng theo đại diện Cục Xúc tiến thương mại, việc chủ động nguồn nguyên liệu trong nước không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng các cam kết FTA, mà còn phòng tránh hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại từ nước ngoài như điều tra chống lẩn tránh thuế.

Ngành dệt may Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu trong xuất khẩu, khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu. Nhưng nếu không giải được bài toán nguyên phụ liệu, tức là nền tảng của mọi khâu sản xuất ngành sẽ khó giữ vững đà tăng trưởng trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt và yêu cầu bền vững ngày càng cao.

Để làm được điều đó, không chỉ cần sự chủ động của doanh nghiệp mà còn là chiến lược tổng thể từ Chính phủ, kết nối từ các bộ ngành và đặc biệt là các chính sách đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư vào chuỗi cung ứng trong nước.