Đề xuất tăng lên 9 trường hợp không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến là đề xuất mở rộng các trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi. So với quy định hiện hành của Luật Đất đai năm 2024, số nhóm trường hợp được đề xuất tăng từ 4 lên 9.

Căn cứ khoản 35 Điều 3 Luật Đất đai 2024, nhà nước thu hồi đất là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người sử dụng đất hoặc thu lại đất của người đang sử dụng đất hoặc thu lại đất đang được Nhà nước giao quản lý (Ảnh minh họa).

Theo dự thảo, đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất sẽ thuộc diện không được bồi thường khi bị thu hồi, trừ đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân vẫn được bồi thường theo quy định.

Một trường hợp khác được bổ sung là đất giao cho tổ chức thuộc diện phải nộp tiền sử dụng đất nhưng được miễn nghĩa vụ tài chính này.

Đối với đất thuê trả tiền hằng năm, hoặc đất thuê trả tiền một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất, dự thảo cũng đề xuất không bồi thường khi thu hồi. Riêng hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất phi nông nghiệp không phải đất ở vẫn thuộc trường hợp được bồi thường về đất theo quy định.

Ngoài ra, đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích do UBND cấp xã cho thuê cũng được đề xuất đưa vào danh sách không được bồi thường.

Dự thảo đồng thời bổ sung quy định đối với đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản hoặc làm muối, cũng như phần diện tích đất nông nghiệp được Nhà nước giao vượt hạn mức. Hai nhóm này đều được đề xuất không thuộc diện bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Bên cạnh các nội dung bổ sung, đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý vẫn tiếp tục được giữ trong nhóm không được bồi thường khi thu hồi.

Tương tự, đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai; do chấm dứt quyền sử dụng theo quy định; hoặc do người sử dụng đất không còn nhu cầu và tự nguyện trả lại đất cũng tiếp tục thuộc diện không được bồi thường.

Đáng chú ý, dự thảo còn bổ sung quy định mang tính mở, giao Chính phủ quy định thêm các trường hợp không được bồi thường về đất nếu phát sinh trong quá trình thực hiện, nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn quản lý.

Theo cơ quan soạn thảo, việc phân loại cụ thể hơn các trường hợp không được bồi thường sẽ tạo căn cứ pháp lý rõ ràng trong quá trình thu hồi đất, đồng thời giúp các địa phương áp dụng thống nhất, hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau.

Hiện nay, Luật Đất đai năm 2024 quy định 4 nhóm trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi. Bao gồm: trường hợp không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại; đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý; đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai, do chấm dứt việc sử dụng đất hoặc người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất; và trường hợp không đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.

Đối với nhóm không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận, Luật Đất đai năm 2024 vẫn quy định ngoại lệ. Trường hợp đất nông nghiệp đã được hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất sử dụng trước ngày 1/7/2004 nhưng không đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận thì việc bồi thường được thực hiện theo quy định của Chính phủ.