Đề xuất siết cơ chế hoàn tiền, bảo vệ người lao động trước khi xuất cảnh

Tuần qua, Quốc hội dành thời gian thảo luận nhiều nội dung quan trọng, trong đó dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng nhận được sự quan tâm bởi tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người lao động.

Một trong những vấn đề được đặt ra là trường hợp người lao động đã hoàn tất các bước chuẩn bị, phát sinh chi phí nhưng cuối cùng không thể xuất cảnh. Theo các đại biểu, pháp luật cần quy định cụ thể quyền được hoàn trả tiền, thời hạn hoàn trả và trách nhiệm của các bên, thay vì để người lao động tự thỏa thuận với doanh nghiệp trong một quan hệ vốn không cân bằng về vị thế.

Đại biểu Dương Mạc Kiên, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng, cho rằng quyền được hoàn trả tiền của người lao động trong giai đoạn chuẩn bị nguồn cần được xác lập là quyền luật định. Theo đại biểu, thời hạn hoàn trả nên được quy định cụ thể, khoảng 30 ngày, thay vì phụ thuộc vào thỏa thuận giữa doanh nghiệp và người lao động.

Đề xuất siết cơ chế hoàn tiền, bảo vệ người lao động trước khi xuất cảnh

Đây không chỉ là vấn đề về thời hạn thanh toán. Quan trọng hơn, cơ chế hoàn trả phải xác định rõ ai có trách nhiệm trả, nguồn tiền được sử dụng để hoàn trả và người lao động có thể dựa vào đâu để bảo vệ quyền lợi nếu doanh nghiệp chậm trả hoặc không trả.

Cùng với đó, một số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát những khoảng trống pháp lý liên quan đến người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo thời vụ. Đây là nhóm lao động có đặc thù riêng, dễ phát sinh rủi ro trong quá trình tuyển chọn, thu tiền, làm thủ tục và tổ chức xuất cảnh.

Không để nước sạch rơi vào khoảng trống quản lý

Cũng tại nghị trường, đề xuất đưa kinh doanh nước sạch ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trong dự thảo sửa đổi Luật Đầu tư thu hút nhiều ý kiến khác nhau.

Các đại biểu lo ngại nếu bỏ cơ chế quản lý theo điều kiện kinh doanh trong khi các quy định chuyên ngành chưa được hoàn thiện, có thể hình thành khoảng trống pháp lý đối với một lĩnh vực đặc biệt thiết yếu.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, cho rằng nước sạch không đơn thuần là một loại hàng hóa mà còn gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, an ninh nguồn nước và hệ thống hạ tầng thiết yếu. Vì vậy, việc thay đổi phương thức quản lý cần được cân nhắc kỹ để vừa tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, vừa bảo đảm chất lượng nước và quyền lợi của người sử dụng.

Vấn đề đặt ra không phải chỉ là tiền kiểm hay hậu kiểm, mà là lựa chọn công cụ quản lý phù hợp với tính chất đặc biệt của ngành nước. Nếu chuyển mạnh sang hậu kiểm, các tiêu chuẩn về chất lượng, trách nhiệm của doanh nghiệp và chế tài xử lý vi phạm phải đủ rõ để ngăn ngừa rủi ro ngay từ đầu.

Muốn thị trường công nghệ vận hành phải tháo điểm nghẽn giao dịch

Một nội dung khác được các đại biểu quan tâm là xây dựng thị trường khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Theo mục tiêu được đặt ra, đến năm 2030, năng suất nhân tố tổng hợp đóng góp trên 55% vào tăng trưởng kinh tế, trong khi kinh phí nghiên cứu và phát triển đạt 2% GDP. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, việc xây dựng hạ tầng giao dịch công nghệ là cần thiết nhưng chưa đủ.

Đại biểu Vũ Hồng Quân, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai, cho rằng thị trường khoa học, công nghệ chỉ có thể vận hành thực chất khi đồng thời giải quyết được bài toán của cả bên bán và bên mua. Không chỉ cần một sàn giao dịch, mà phải có bên bán sẵn sàng đưa công nghệ ra thị trường, bên mua có động lực tiếp nhận và một cơ quan đủ thẩm quyền, công cụ để dẫn dắt thị trường.

Theo đại biểu, một trong những vướng mắc lớn của bên bán, đặc biệt với tài sản có nguồn gốc từ Nhà nước, là tâm lý lo ngại trách nhiệm khi chuyển nhượng kết quả nghiên cứu. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế cho phép chuyển nhượng công khai qua sàn giao dịch hoặc đấu giá, đồng thời có cơ chế miễn trừ trách nhiệm về mức giá đối với người quyết định nếu đã tuân thủ đúng quy trình và không có động cơ vụ lợi.

Bên cạnh việc tháo gỡ điểm nghẽn trong giao dịch, đại biểu cũng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ sớm xây dựng chương trình xúc tiến xuất khẩu công nghệ trong những lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh như công nghệ nông nghiệp, chế biến và các giải pháp số.

Từ quyền lợi của người lao động, chất lượng nước sạch đến thị trường công nghệ, những vấn đề được đặt lên bàn nghị sự có điểm chung là yêu cầu pháp luật phải đi sát thực tiễn hơn. Một quy định chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi không chỉ xác lập nguyên tắc, mà còn chỉ rõ trách nhiệm, thời hạn và công cụ thực thi, qua đó hạn chế tối đa những khoảng trống có thể đẩy người dân và doanh nghiệp vào thế bị động.