Luật Dự trữ Quốc gia hiện hành đã quy định rõ nhiệm vụ và quyền hạn của Quốc hội cũng như Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc đảm bảo nguồn dự trữ quốc gia (DTQG) phục vụ an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế-xã hội. Theo luật, Quốc hội có trách nhiệm quyết định mức ngân sách trung ương phân bổ hàng năm cho DTQG. Bên cạnh đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được giao thẩm quyền bổ sung kinh phí từ ngân sách trung ương để mua bù hàng DTQG đã xuất cấp khi cần thiết.
Từ năm 2013 đến 2023, Chính phủ đều đặn trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung kinh phí từ nguồn dự phòng ngân sách trung ương để thực hiện nhiệm vụ mua bù các mặt hàng DTQG đã sử dụng. Tuy nhiên, quá trình phê duyệt này hiện phải trải qua nhiều bước và cấp xét duyệt, thường kéo dài khoảng 2 tháng từ lúc Chính phủ đệ trình cho đến khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra nghị quyết chính thức.
 |
| Đề xuất để Thủ tướng Chính phủ quyết định ngân sách mua bù hàng dự trữ quốc gia. |
Sự chậm trễ này tạo ra nhiều khó khăn cho quá trình triển khai mua bù. Các mặt hàng trong DTQG có đặc thù cần được bổ sung kịp thời, đặc biệt là các mặt hàng thời vụ như lương thực và giống cây trồng. Ngoài ra, một số mặt hàng an ninh, quốc phòng và vật tư nông nghiệp cần nhập khẩu từ nước ngoài, đòi hỏi việc chuẩn bị ngân sách nhanh chóng để đặt hàng đúng thời điểm. Khi không thể hoàn tất trong năm kế hoạch, nhiều hoạt động phải chuyển dự toán sang năm sau, gây ảnh hưởng đến hiệu quả và tính linh hoạt của công tác dự trữ.
Điều 7 của Luật Dự trữ Quốc gia đã nhấn mạnh nguyên tắc: Hàng DTQG khi đã xuất cấp phải được bù lại đầy đủ và kịp thời. Theo đó, việc Quốc hội bố trí ngân sách trung ương để mua bù là điều kiện cần thiết nhằm đảm bảo thực hiện đúng nguyên tắc này. Trong nhiều năm qua, nguồn ngân sách bù đắp hàng DTQG chủ yếu được lấy từ quỹ dự phòng ngân sách trung ương. Theo Luật Ngân sách Nhà nước và Nghị định 163/2016/NĐ-CP, Thủ tướng Chính phủ là người quyết định sử dụng nguồn dự phòng đối với các khoản chi trên 3 tỷ đồng và định kỳ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng như Quốc hội trong các kỳ họp gần nhất.
Để cải cách thủ tục hành chính, đồng thời đáp ứng kịp thời nhu cầu bổ sung hàng DTQG, đơn vị soạn thảo đề xuất trao quyền cho Thủ tướng Chính phủ quyết định ngân sách mua bù hàng DTQG đã xuất cấp. Việc phân cấp này không chỉ đảm bảo tính linh hoạt mà còn giúp đồng bộ các quy định giữa Luật Dự trữ Quốc gia và Luật Ngân sách Nhà nước, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và tăng tính thống nhất trong pháp luật.
Đề xuất phân quyền cho Thủ tướng Chính phủ trong quyết định ngân sách mua bù DTQG sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian thực hiện, đảm bảo hoạt động dự trữ không bị gián đoạn và kịp thời theo đúng mùa vụ, từ đó chủ động trong ứng phó các tình huống khẩn cấp.
