Đề xuất cho doanh nghiệp nhà nước lập quỹ thưởng từ 10% lợi nhuận vượt kế hoạch

Bộ Tài chính vừa gửi Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm phát triển kinh tế nhà nước, trong đó đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá đối với doanh nghiệp nhà nước và lĩnh vực dự trữ quốc gia.

Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định cho phép doanh nghiệp nhà nước được trích tối đa 10% trên phần lợi nhuận vượt kế hoạch từ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hằng năm để hình thành quỹ thưởng. Cơ chế này được kỳ vọng tạo động lực khuyến khích doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, đồng thời tăng khả năng thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo Bộ Tài chính, đề xuất này bám sát định hướng tại Nghị quyết số 79-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế thưởng gắn với phần lợi nhuận vượt kế hoạch, đi đôi với yêu cầu nâng cao chất lượng công tác lập và giao kế hoạch, bảo đảm sát thực tiễn, minh bạch và khách quan.

Dự thảo Nghị quyết cũng đưa ra tổng thể 4 nhóm chính sách lớn nhằm củng cố vai trò của kinh tế nhà nước. Trong đó, ngoài cơ chế quỹ thưởng, Nhà nước sẽ ưu tiên bố trí ngân sách hằng năm để tăng cường dự trữ quốc gia, đặc biệt đối với các mặt hàng chiến lược như lương thực, xăng dầu, dầu thô và một số sản phẩm công nghệ cao, đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh và ổn định kinh tế vĩ mô.

Song song với đó, các doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực then chốt sẽ được yêu cầu dành tối thiểu 10% lợi nhuận sau thuế để tham gia thực hiện nhiệm vụ dự trữ quốc gia theo phân công của Chính phủ, qua đó góp phần bảo đảm an ninh kinh tế và khả năng ứng phó với các biến động lớn của thị trường.

Một điểm mới khác là đề xuất cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với các rủi ro mang tính khách quan trong quá trình thực hiện dự trữ quốc gia, đặc biệt với các mặt hàng công nghệ cao hoặc đặc thù. Cơ chế này áp dụng trong trường hợp doanh nghiệp đã tuân thủ đầy đủ quy trình quản trị rủi ro, công khai, minh bạch và không vi phạm pháp luật nhưng hàng hóa không còn đáp ứng yêu cầu sau thời gian dự trữ hoặc phải xuất cấp theo quyết định điều tiết thị trường của cơ quan có thẩm quyền.

Về cơ sở thực tiễn, Bộ Tài chính dẫn số liệu từ báo cáo của Chính phủ cho thấy, năm 2024, 673 doanh nghiệp nhà nước ghi nhận tổng lợi nhuận trước thuế đạt 248.723 tỷ đồng, tăng 18% so với năm trước. Trên giả định phần lợi nhuận vượt kế hoạch đạt khoảng 124.000 tỷ đồng, số tiền có thể trích lập quỹ thưởng tương ứng khoảng 12.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cũng lưu ý, trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng cao và áp lực nâng cao chất lượng lập kế hoạch, tỷ lệ lợi nhuận vượt thực tế có thể thấp hơn đáng kể so với giả định. Do đó, quy mô quỹ thưởng sẽ phụ thuộc lớn vào năng lực quản trị và hiệu quả hoạt động của từng doanh nghiệp.

Bộ Tài chính khẳng định, cơ chế này chỉ áp dụng đối với phần lợi nhuận vượt kế hoạch, trong khi 90% còn lại vẫn được nộp về ngân sách nhà nước theo quy định. Qua đó, vừa bảo đảm nguồn thu ngân sách, vừa tạo dư địa khuyến khích doanh nghiệp phát triển theo cơ chế thị trường, nâng cao tính cạnh tranh và minh bạch.

Việc hoàn thiện khung chính sách lần này được kỳ vọng sẽ góp phần khơi thông nguồn lực của khu vực kinh tế nhà nước, phát huy vai trò “mở đường, dẫn dắt” trong các chuỗi sản xuất, cung ứng và giá trị, đồng thời tạo nền tảng để doanh nghiệp nhà nước thích ứng tốt hơn với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.