Ông Nguyễn Đức Hiển - Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương: Đổi mới tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước để dẫn dắt tăng trưởng

Đổi mới tư duy tái cơ cấu, chuyển từ sắp xếp sang nâng cao hiệu quả

Chia sẻ tại Hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng”, ông Nguyễn Đức Hiển – Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương – cho rằng việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận, nếu muốn đáp ứng mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Theo ông, trong bối cảnh Trung ương đang thảo luận về tình hình phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm cũng như triển khai Kết luận số 18 về định hướng đến năm 2030, việc nhìn nhận lại vai trò và cách thức tổ chức khu vực doanh nghiệp nhà nước là hết sức cần thiết. Không thể tiếp tục cách làm cũ thiên về sắp xếp hình thức, mà cần chuyển mạnh sang cơ cấu lại toàn diện, tập trung vào phân bổ nguồn lực hiệu quả và nâng cao năng suất.

Ông Nguyễn Đức Hiển – Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Ông Hiển nhấn mạnh, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước không chỉ là câu chuyện giảm số lượng thông qua cổ phần hóa hay thoái vốn, mà quan trọng hơn là làm sao để khu vực này thực sự trở thành lực lượng nòng cốt, đóng vai trò dẫn dắt trong những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Tinh thần này cũng được thể hiện rõ trong Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, khi đặt ra yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải thay đổi tư duy quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực chiến lược. Theo đó, doanh nghiệp nhà nước không chỉ hoạt động với vai trò bảo toàn vốn, mà còn phải tiên phong trong đổi mới sáng tạo, đầu tư vào các ngành có tính dẫn dắt.

Từ thực tiễn, ông Hiển cho rằng một trong những vấn đề quan trọng cần làm rõ là phạm vi các lĩnh vực mà doanh nghiệp nhà nước cần giữ vai trò chủ đạo. Đó phải là những ngành liên quan đến hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng, các lĩnh vực thiết yếu hoặc những lĩnh vực mà khu vực tư nhân chưa đủ nguồn lực để tham gia. Việc xác định đúng “địa bàn” sẽ giúp tránh dàn trải nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Bên cạnh đó, cần hình thành các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp đầu tàu có quy mô và năng lực đủ lớn để dẫn dắt hệ sinh thái doanh nghiệp, kết nối với khu vực tư nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây được xem là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn nền kinh tế, bởi nếu thiếu những “đầu tàu” đủ mạnh, việc phát triển đồng bộ các thành phần kinh tế sẽ gặp nhiều hạn chế.

Một nội dung quan trọng khác được ông Hiển nhấn mạnh là yêu cầu tách bạch rõ ràng giữa nhiệm vụ kinh doanh, nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích. Việc không phân định rõ ràng trong thời gian qua đã khiến nhiều doanh nghiệp nhà nước gặp khó khăn trong đánh giá hiệu quả hoạt động cũng như xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, hướng tới quản trị hiện đại

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, để doanh nghiệp nhà nước thực sự phát huy vai trò, cần tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế – yếu tố đang cản trở lớn nhất đối với quá trình đổi mới. Doanh nghiệp cần được trao quyền tự chủ nhiều hơn trong hoạt động đầu tư, kinh doanh, đồng thời phải gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch.

Một trong những mục tiêu quan trọng được Nghị quyết 79 đặt ra là đến năm 2030, 100% doanh nghiệp nhà nước áp dụng tiêu chuẩn quản trị theo thông lệ của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Đây là bước đi nhằm nâng cao chất lượng quản trị, tăng tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, theo ông Hiển, cần thay đổi cách đánh giá hiệu quả doanh nghiệp. Thay vì chỉ dựa vào các chỉ tiêu tài chính ngắn hạn, cần chuyển sang đánh giá tổng thể, bao gồm cả năng lực đổi mới sáng tạo, đầu tư dài hạn và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội. Chỉ khi có cơ chế đánh giá phù hợp, doanh nghiệp mới dám đầu tư vào những lĩnh vực có rủi ro cao nhưng mang lại giá trị dài hạn.

Ngoài ra, quá trình cổ phần hóa, thoái vốn và hợp nhất doanh nghiệp nhà nước cần được tiếp tục triển khai theo lộ trình rõ ràng, dựa trên các tiêu chí cụ thể. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn mà còn giúp tái phân bổ nguồn lực cho những lĩnh vực ưu tiên.

Đặc biệt, ông Hiển nhấn mạnh vai trò của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) trong giai đoạn tới. Theo đó, cần đẩy nhanh việc tái cơ cấu mô hình hoạt động của SCIC, tiến tới hình thành một quỹ đầu tư quốc gia với chức năng chuyên nghiệp hơn trong quản lý vốn nhà nước. Mô hình này sẽ giúp xử lý nhanh các doanh nghiệp yếu kém, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư, tránh tình trạng kéo dài gây lãng phí nguồn lực.

Ở góc độ rộng hơn, ông cho rằng năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế phụ thuộc rất lớn vào sức mạnh của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp nhà nước không đủ mạnh, sẽ khó tạo ra nền tảng để các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển. Ngược lại, khi có những doanh nghiệp dẫn dắt đủ tầm, khu vực tư nhân sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ đó thúc đẩy tăng trưởng chung.

Kết thúc chia sẻ, ông Nguyễn Đức Hiển bày tỏ kỳ vọng các chuyên gia, doanh nghiệp sẽ tiếp tục đóng góp ý kiến thẳng thắn, mang tính xây dựng để hoàn thiện cơ chế chính sách. Những kiến nghị từ thực tiễn sẽ là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng nghiên cứu, điều chỉnh và ban hành các chính sách phù hợp, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng, việc đổi mới cách tiếp cận trong tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là yếu tố quyết định để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững đến năm 2030 và xa hơn nữa.