Đầu tư ESG tại Việt Nam: Xu hướng tất yếu hay cuộc của “ông lớn”?

ESG trở thành chiến lược sống còn của doanh nghiệp lớn

Trong bối cảnh thế giới đứng trước những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, bất bình đẳng xã hội và khủng hoảng niềm tin với các tập đoàn lớn, ESG – viết tắt của Environmental (Môi trường), Social (Xã hội) và Governance (Quản trị) – đã trở thành một kim chỉ nam mới cho các chiến lược đầu tư.

Không chỉ là một bộ tiêu chí đánh giá tác động phi tài chính, ESG ngày càng được nhìn nhận như một lợi thế cạnh tranh và là chìa khóa giúp doanh nghiệp khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế thế giới. Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó, nhưng hành trình ESG tại đây vẫn đang phân hóa rõ rệt giữa những “ông lớn” và phần còn lại.

Trong vài năm trở lại đây, nhiều doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu quan tâm và bước đầu tích hợp yếu tố ESG vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Một khảo sát của PwC Việt Nam cho thấy, đến 80% doanh nghiệp được hỏi cho biết đã hoặc đang lên kế hoạch triển khai ESG, chủ yếu do sức ép ngày càng lớn từ người tiêu dùng, cổ đông, nhân viên và các định chế tài chính.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy rằng chỉ một bộ phận doanh nghiệp có đủ năng lực, nguồn lực và tầm nhìn để theo đuổi ESG một cách bài bản, đa phần là các tập đoàn lớn hoặc doanh nghiệp có quan hệ chặt chẽ với thị trường quốc tế.

ESG ngày càng được nhìn nhận như một lợi thế cạnh tranh. Ảnh: Internet

Vingroup là một trong những ví dụ điển hình. Tập đoàn này không chỉ tích hợp ESG vào chiến lược phát triển mà còn xây dựng một hệ sinh thái ESG riêng, đặt trọng tâm vào sản xuất xanh, công nghệ bền vững và chuỗi cung ứng tuần hoàn.

Họ cũng tích cực tìm kiếm đối tác chiến lược tại các thị trường có yêu cầu cao về phát triển bền vững như Trung Đông hay châu Âu, biến ESG trở thành công cụ mở đường để vươn ra toàn cầu. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực tài chính như BIDV, TPBank hay Vietcombank cũng tích cực tham gia vào thị trường tín dụng xanh, coi đây là một phần trong chiến lược mở rộng dư địa tăng trưởng trung và dài hạn.

Thống kê từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy, trong quý I/2025 đã có 58 tổ chức tín dụng tại Việt Nam phát hành tổng cộng hơn 704,2 nghìn tỷ đồng tín dụng xanh, tương đương khoảng 27,1 tỷ USD, tăng 3,5% so với quý IV/2024. Điều này cho thấy ESG không chỉ là một khái niệm đạo đức mà thực sự đã len lỏi vào các quyết định đầu tư – tài trợ – cấp vốn của ngành tài chính, tạo ra áp lực tích cực buộc các doanh nghiệp phải thay đổi.

Hành trình ESG còn nhiều thách thức

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, ESG tại Việt Nam cũng đang bộc lộ nhiều rào cản. Theo một báo cáo toàn cầu của RSM, việc thực thi ESG ở Việt Nam vẫn mang tính cục bộ, thiếu đồng đều, đặc biệt là giữa các nhóm doanh nghiệp theo quy mô. Trong khi các tập đoàn lớn có nguồn lực để xây dựng chiến lược ESG bài bản, thì phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ lại gặp khó khăn về chi phí, thiếu chuyên gia, thiếu hiểu biết về tiêu chuẩn và còn lúng túng trong cách đo lường, báo cáo kết quả ESG một cách minh bạch và có hệ thống.

Một trở ngại đáng kể là hệ thống pháp lý và khung chính sách hỗ trợ ESG tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Hiện vẫn chưa có một bộ tiêu chí ESG chuẩn hóa cho từng ngành nghề, cũng như chưa có cơ chế khuyến khích hiệu quả cho doanh nghiệp tiên phong. Các quy định về báo cáo bền vững tuy đã được lồng ghép trong Luật Chứng khoán và định hướng của Bộ Tài chính, song việc bắt buộc áp dụng vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm.

Dẫu vậy, một số mô hình triển khai ESG tại Việt Nam đã bước đầu chứng minh tính khả thi. Dự án nhà máy Lego tại Bình Dương là minh chứng tiêu biểu. Đây là nhà máy đầu tiên của tập đoàn Lego tại Việt Nam và là thứ sáu trên toàn cầu, được thiết kế để vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo từ năm 2026. Với hơn 12.400 tấm pin mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng tại chỗ và cơ chế mua điện trực tiếp (DPPA), Lego đang cho thấy ESG không chỉ là một khẩu hiệu mà có thể trở thành nền tảng vận hành thực tế, khả thi cả về kỹ thuật lẫn tài chính.

Việc áp dụng ESG, nếu được triển khai đúng cách, không chỉ giúp doanh nghiệp gia tăng uy tín và giá trị thương hiệu mà còn tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi từ quốc tế, từ tín dụng xanh đến trái phiếu bền vững. Hiện nay theo dự báo của Bộ Tài chính, Việt Nam có thể thu hút tới 7,5 tỷ USD vốn FDI vào các lĩnh vực gắn với chuyển đổi xanh như năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học, hạ tầng thông minh và sản xuất sạch – những ngành đặc biệt ưu tiên ESG trong tiêu chí lựa chọn đối tác đầu tư.

Dù còn nhiều thách thức phía trước, nhưng rõ ràng ESG đang không còn là một khái niệm xa lạ hay thời thượng mà đã trở thành một “cuộc đua” chiến lược giữa các doanh nghiệp muốn trụ vững trong một nền kinh tế toàn cầu ngày càng gắn kết với các giá trị bền vững. Để xu hướng này lan tỏa sâu rộng và thực chất hơn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, khu vực tư nhân, tổ chức tài chính nhằm nâng cao nhận thức, đào tạo nhân lực chuyên sâu và xây dựng một khung pháp lý minh bạch, linh hoạt, phù hợp với đặc thù phát triển của từng ngành.

Về lâu dài, ESG không chỉ là một cam kết đạo đức hay một “tấm vé thông hành” ra thị trường quốc tế mà còn là lời giải bền vững cho doanh nghiệp Việt Nam trong hành trình khẳng định vị thế và gia tăng nội lực trong kỷ nguyên phát triển xanh toàn cầu.